♫ – OFF TOPIC – Metalurgia 14 (Od motyki do łopaty…)



Patentowana łopata, grudzień 1885…

♫ – OFF TOPIC – Metalurgia 14 (Od motyki do łopaty …)

Wstęp

Może Czytelnika zaskoczę, ale wydaje się, że najbardziej rewolucyjnym i technologicznie zaawansowanym narzędziem powszechnego użytku drugiej połowy XIX wieku była zwyczajna, stalowa łopata, a raczej rydel, zwany szpadlem…

Bez wykonanej z żelaza czy stali łopaty, nie można było wykopać fundamentów, kanałów, sypać wałów przeciwpowodziowych, budować wojskowych umocnień ziemnych czy nasypów linii kolejowych. Nie wspominając o możliwości kopania grobów.

Przed łopatą była „motyka”…

Proszę zauważyć, że słowo „motyka” jest w cudzysłowie. Bo wykorzystanie wszystkich narzędzi „motykopodobnych” polega na spożytkowaniu energii potencjalnej podnoszonego do góry przyrządu i energii kinetycznej jaką mu nadajemy.

Łopata z żelaznej (stalowej) blachy (szpadel), wykonana techniką tłoczenia, działa na zupełnie innej zasadzie niż „motyczka”. W „działaniu łopatą” wykorzystujemy przede wszystkim zasadę dźwigni…

Przypomnienie ze szkoły podstawowej:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Palanca-ejemplo.jpg/800px-Palanca-ejemplo.jpg?uselang=ru

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/FirstClassLever.svg/640px-FirstClassLever.svg.png

Przekładnia dźwigni

F1 x r1 = F2 x r2

.Ze wzoru tego wynika, że siła przyłożona do dźwigni jest odwrotnie proporcjonalna do długości jej ramienia. Przekładnia dźwigni, czyli stosunek długości ramion dźwigni, informuje o tym, jaki jest zysk siły, czyli ile razy większą siłę F2 można uzyskać działając siłą F1.

Nazwijmy w naszej opowieści łopatę „narzędziem dźwigniowym”, a narzędzia „motykopodobne” – „narzędziami kinematyczno-energetycznymi”.

Energia uderzenia młotka m=2 kg o prędkości 10 m/s (36 km/h)
Ek = 100 J (Nm)

To bardzo duża energia – taką energię ma silnik samochodu! A nadanie takiej prędkości masie 2 kg jest zaiste niezwykle trudne!

Moment siły w [SI] wyrażamy także w niutonometrach. Jeżeli chcemy zakręcić (odkręcić) śrubę kluczem o długości 1 metr przykładając na końcu poziomego klucza masę 10 kg (lub naciskając siłą 10 kilogramów-siła), to odkręcamy / dokręcamy/ śrubę momentem 98,1 Nm. Jeżeli śruba którą chcemy odkręcić jest skorodowana i przyłożona siła 9,81 N ( 10 kg-siła) na końcu metrowego klucza „nie pomaga”, znaczy to że ENERGIA jaką zastosowaliśmy jest za mała. A wymagany w naszym przypadku moment, czyli energia powinien być większy (większa) niż około 100 Nm = 100 J (dżuli).

https://pl.wikipedia.org/wiki/D%C5%BAwignia
https://de.wikipedia.org/wiki/Hebel_(Physik)
https://en.wikipedia.org/wiki/Lever
https://fr.wikipedia.org/wiki/Levier_(m%C3%A9canique)
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D1%8B%D1%87%D0%B0%D0%B3
https://pl.wikipedia.org/wiki/D%C5%BCul

.http://blog.lupo-baterie.pl/niutonometr-praktyczne-wyjasnienie-definicji/

.https://vaduhan-08.livejournal.com/30911.html
.http://igor-grek.ucoz.ru/publ/tekhnologii/kuz_vs_his/7-1-0-1152

Narzędzia „motykopodobne”


Powyżej zrzuty ekranu z książki: „Maszyny i narzędzia rolnicze w mniejszem gospodarstwie rolnem”. Warszawa 1921. Autor: profesor inżynier Stefan Biedrzycki (1876-1936).
http://bc.pollub.pl/dlibra/publication/1015/edition/953/content?ref=desc

Proszę zwrócić uwagę na to, że na początku XX wieku wyraźnie odróżniano miękkie żelazo od dającej się hartować i ostrzyć stali…

Jak już Czytelnik się domyślił, spróbujemy oszacować kiedy mogły pojawić się znane nam łopaty – szpadle. Ale zanim do tego dojdziemy, spróbujemy przyjrzeć się „motykom” oraz „młotkom”.

Zacznijmy od motyki.


Eye hoe heads, some with sow-tooth (German: Sauzahn), Centro Etnográfico de Soutelo de Montes, Pontevedra, Spain. Agricultural tools. Taken in ethnographic museum Centro Etnográfico de Soutelo de Montes, Pontevedra, Forcarei, Galicia.

Polska Wikipedia opisuję ją tak: „Motyka (haczka, kopaczka, gracka – nazwy w innych językach: hoe, Sauzahn, Hacke, Haue, Karst, Мотыга, мотыка, тяпка, цапка, сапка, сапа (южнорусск. от фр. sape), также же кетмень (в Средней Азии) ) – narzędzie ręczne służące do spulchniania gleby, kopczykowania roślin, zwalczania chwastów; wykorzystywana głównie w ogrodnictwie i rolnictwie.

Motyka zbudowana jest z ostrza, najczęściej stalowego, osadzonego na drewnianym trzonku prawie prostopadle do trzonka. Ostrze to może mieć różny kształt i wielkość.

Jest to jedno z najstarszych narzędzi – motyka z kamiennym ostrzem znana była już w neolicie.

Kopieniactwo. Uprawa kopieniacza – sposób uprawy gleby, polegający na odwracaniu warstwy wierzchniej przy zastosowaniu narzędzi ręcznych (np. szpadla, motyki). Metoda mało wydajna, stosowana w epoce późnego mezolitu i wczesnego neolitu przed upowszechnieniem się orki sprzężajnej. Obecnie stosowana w uprawie niewielkich areałów rolnych (np. ogródków przydomowych), których mała powierzchnia uniemożliwia wykorzystanie zmechanizowanych środków produkcji rolniczej.”

Jak twierdzi Wikipedia oraz jak podpowiada doświadczenie Czytelnika, „znaną od starożytności motyką” można usuwać chwasty (pielić), zbierać rośliny korzeniowe, „kopać wąskie bruzdy i płytkie rowy” i „mieszać powierzchnię ziemi”.

Angielska Wikipedia – mój skrót: „Motyki to starożytna technologia, poprzedzająca pług. W sumeryjskiej mitologii wynalezienie motyki przypisano Enlilowi, szefowi rady bogów. Motyki są wspomniane w starożytnych dokumentach, takich jak Kodeks Hammurabiego (ok. XVIII w.) I Księga Izajasza (ok. VIII w p.n.e.).

Choroby spowodowane długotrwałym używaniem motyki z krótką rękojeścią, które wymagały od użytkownika pochylenia się, powodowały trwałe, paraliżujące bóle kręgosłupa u pracowników rolnych.

Motyka z krótkim uchwytem jest niebezpiecznym narzędziem ręcznym, które zostało zakazane na mocy prawa kalifornijskiego w 1975 r.”

Motyki konne, przypominające małe pługi, były ulubionym narzędziem pioniera rolnictwa Jethro Tulla (1674 – 1741), który napisał w swojej książce „Hoeing Husbandry”, że „motyka konna, da w przyszłości pszenicę na wszystkich etapach jej rozwoju”

Współczesny pogląd jest taki, że zamiast uwalniania składników odżywczych, uprawa po prostu korzysta z usuwania konkurencyjnych roślin. Wprowadzenie „motyki końskiej”, wraz z bardziej znanym siewnikiem, spowodowało wielki wzrost wydajności rolnictwa obserwowany podczas brytyjskiej rewolucji rolniczej”.

Dodam, że „Brytyjska Rewolucja Rolna”, polegała przede wszystkim na wprowadzeniu „czteropolówki” = „Norfolk System”.

Jak pisze Wikipedia, w średniowieczu istniał system „dwupolowy”, potem nastąpiła „trójpolówka”. W każdym z tych systemów uprawy połowa albo jedna trzecia pola w jednym roku „ugorowała”. Najczęściej fragment „ugorowany” przeznaczany był na pastwisko – i to według Wikipedii było największym wynalazkiem „brytyjskiej czteropolówki”. Ale po roku okazywało się że ziemia jest co prawda dobrze nawieziona, lecz tak twarda, że nie można jej skopać motyczką. Stąd pomysł „przywiązania motyki do konia”. I proszę zauważyć, że pomysł tego „pra-pługa” powstaje na początku XVIII wieku!

W systemie czteropolowym zmniejszyła się ilość ugorowanej ziemi a dodatkowo wprowadzono „rośliny okrywowe, takie jak rzepa czy koniczyna, oraz len, rośliny kapustowate (rzepak, gorczyca)”. Jednak wprowadzenie tych roślin do uprawy było trudne z uwagi na „system pól wspólnotowych”, bo te rośliny „przeszkadzały w dostępie do pól. Ja tego nie wymyślam – cytuje Wikipedię.

Pozwolę sobie zacytować tłumaczenie elektroniczne angielskiej Wikipedii: „Rolnicy z Flandrii (w niektórych częściach Francji i w dzisiejszej Belgii), odkryli jeszcze skuteczniejszy czteropolowy system płodozmianu, wykorzystujący rzepę i koniczynę (rośliny strączkowe) jako rośliny pastewne, aby zastąpić trzyletni okres uprawy odłogiem.

System rotacji w czterech polach umożliwił rolnikom przywrócenie żyzności gleby i przywrócenie niektórych składników odżywczych roślin usuniętych wraz z uprawami. Rzepa po raz pierwszy pojawiła się w dokumentacji spadkowej w Anglii już w 1638 r., ale nie była powszechnie stosowana do około 1750 r. Ziemia ugorowana stanowiła około 20% powierzchni uprawnej w Anglii w 1700 r. Rzepa i koniczyna weszły do intensywnej uprawy w Anglii po roku 1830. Guano i azotany z Ameryki Południowej zostały wprowadzone w połowie XIX wieku, a powierzchnia ziemi ugorowanej stale spadała, osiągając zaledwie około 4% w 1900 roku. Najlepiej byłoby, gdyby pszenica, jęczmień, rzepa i koniczyna były sadzone w tej kolejności na każdym polu w kolejnych latach. Rzepa pomogła powstrzymać chwasty i była doskonałą rośliną pastewną – zwierzęta przeżuwające mogły jeść jej wierzchołki i korzenie przez większą część lata i zimy. Nie było potrzeby, aby gleba leżała odłogiem, ponieważ koniczyna ponownie dodawałaby azotany (sole zawierające azot) do gleby. Koniczyna tworzyła doskonałe pastwiska i łąki, a także zielony nawóz, gdy była zaorana po roku lub dwóch latach. Dodatek koniczyny i rzepy umożliwił utrzymanie większej liczby zwierząt przez zimę, co z kolei spowodowało zwiększenie ilości mleka, sera, mięsa i obornika, co utrzymało żyzność gleby. Utrzymuje to dobrą ilość produkowanych plonów.

Zmieniła się również mieszanka upraw: powierzchnia uprawy pszenicy wzrosła w roku 1870 do 3,5 miliona akrów (1,4 mln ha), jęczmienia do 2,25 m akrów (0,9 mln ha) i owsa mniej dramatycznie do 2,75 m akrów (1,1 mln ha), natomiast powierzchnia zasiewu żyta zmalała do 60 000 akrów (25 000 ha), mniej niż jedną dziesiątą jej późnośredniowiecznego szczytu. Plony zbóż korzystały z nowych i lepszych nasion oraz lepszej rotacji i płodności: plony pszenicy wzrosły o jedną czwartą w XVIII wieku i prawie o połowę w XIX wieku, średnio do 30 buszli na hektar (2080 kg / ha) do 1890 roku.

Trochę odbiegliśmy od „tematu motyki” – ciekawy Czytelnik znajdzie sporo ciekawych szczegółów w zamieszczonych niżej linkach. Ale warto tu dodać, że według Wikipedii, na początku XVII wieku Holendrzy zaadoptowali przywieziony z Chin wynalazek specjalnego pługa, który mogły uciągnąć dwa woły – zamiast sześciu czy ośmiu – jak to było w przypadku „pługa północnoeuropejskiego”.

Holenderski pług został przywieziony do Wielkiej Brytanii przez holenderskich wykonawców, którzy zostali wynajęci, aby osuszyć torfowiska Wschodniej Anglii i wrzosowiska Somerset. Pług był niezwykle sprawny na mokrej, podmokłej glebie, a wkrótce został zastosowany na zwykłej ziemi.

Joseph Foljambe ulepszył ten holenderski pług (patent z roku 1730). Jego osprzęt i redlica były wykonane z żelaza, a odkładnica i część były pokryte żelazną płytą, dzięki czemu łatwiej było je ciągnąć i lepiej kontrolować niż poprzednie pługi. W latach 60-tych XVIII wieku Foljambe produkował duże ilości tych pługów w fabryce koło Rotherham w Anglii, stosując standardowe wzory z wymiennymi częściami. Elementy odkuwane były łatwe do wykonania przez kowala, ale pod koniec XVIII wieku było to robione w wiejskich odlewniach. (???? – mój znak zapytania)

Do 1770 roku był to najbardziej powszechny, najtańszy i najlepszy typ pługa. Później rozprzestrzenił się na Szkocję, Amerykę i Francję.”

Pominiemy też w tym miejscu sprawę „wspólnej ziemi wiejskiej” i wyliczenia ekonomisty i demografa Williama Forstera Lloyd’a (1794 – 1852), który w roku 1833 opublikował swoje wyliczenia, mówiące o „hipotetycznym nadmiernym wykorzystaniu wspólnych zasobów wspólnoty wiejskiej”.

Pomijamy też sprawę „czarnej śmierci z lat 1348–50, która zabiła 30–60 procent ludności Europy”, a mimo wzrostu zasobu „dostępnych pól uprawnych”, nastąpił paradoksalny „brak ziemi” i powiększanie się ilości ludzi w miastach. Tak opisuje to Wikipedia.

Na przełomie XVIII i XIX wieku nastąpił niewytłumaczalny przyrost ludności na Wyspach Brytyjskich.

Według Wikipedii, „w Wielkiej Brytanii było w roku 1801 około 10,8 miliona ludzi, w roku 1851 – 20,7 milionów, a w roku 1901 – 37,1 milionów.
Odpowiada to rocznemu wskaźnikowi wzrostu populacji wynoszącemu 1,3% w latach 1801–1851 i 1,2% w latach 1851–1901, czyli że było to dwukrotnie więcej niż wzrost produkcji rolnej . Wzrost areału uprawnego i pastwisk zwolnił od lat 30-tych XIX wieku a tendencja ta odwróciła się od lat siedemdziesiątych XIX wieku w obliczu tańszego importu zbóż”.

Przypomnienie z wpisu: https://kodluch.wordpress.com/2018/03/03/%e2%99%ab-off-topic-scientific-american-1855-czesc-3/

Cytat: „W czasach elżbietańskich w Anglii, ludzie pracowali za jedzenie. W roku 1750 w Anglii i Walii mieszkało 6 mln ludzi. Jedli tylko żyto, jęczmień i owies. Teraz ludzie spożywają mąkę i ziemniaki. W 1846 roku żyło w Anglii i Walii 20 mln ludzi. Zadziwiający przyrost naturalny! W ciągu 96 lat Anglia i Walia są liczniejsze o 14 mln osób!
W Londynie bywa, że ludzie spożywają mięso krów i owiec. Ilość zwierząt nie rośnie jednak tak szybko jak ilość ludzi w Anglii. W roku 1750 krowa ważyła 370 funtów (185 kg) a owca (sprzedawana na rynku) 28 funtów (14 kg) – teraz odpowiednio 800 i 80 funtów (400 i 40 kg). W 1846 roku mieszkańcy Anglii i Walii skonsumowali jedzenie o wartości 180 mln funtów = 900 mln $, co przy 20 mln mieszkańców Anglii i Walii daje roczny wydatek na jednego mieszkańca 9 funtów = 45 dolarów.

Moja uwaga. Po pierwsze, jak widać, ilość ludzi w Anglii i Walii w latach 1846-1850 jest podobna w obu różnych źródłach (Wikipedia i Scientific American 1855). Mamy pełne prawo sądzić, że prawdą jest iż ilość ludzi na tym terenie w roku 1750 wynosiła 6 mln. Przyrostu ludności o 14 milionów nie można wytłumaczyć inaczej jak jakąś „wielką emigracją”. Proszę też zwrócić uwagę na powtarzające się informacje, mówiące o mniejszym „przyroście rolno-hodowlanym” niż rosnące potrzeby gwałtownie zwiększającej swą ilość społeczeństwa.

Czyli mamy tak: lata 1750 – 1800 – przyrost ludności o 4 miliony. Lata 1801 – 1850 – przyrost o 10 milionów.

Wikipedia pisze, że uczeni tacy jak Robert Bakewell (1725 – 1795) i Thomas Coke (1754 – 1842) zaczęli wprowadzać selektywną hodowlę zwierząt, dzięki czemu wzrosła waga byków ze 170 kg w roku 1700 do 380 kg w roku 1786. Bakewell jako pierwszy wyhodował bydło mięsne (Dishley Longhorn), wprowadził do hodowli owce „Lincoln Longwool” oraz pierwszy zaczął hodować konie pociągowe („Shire horse”) – które podobno jako konie wierzchowe używali „średniowieczni rycerze”. Pierwsze wzmianki o istnieniu takich koni pochodzą z lat 1755 – 1770, więcej informacji na ich temat pojawia się w latach 1770 – 1832.

Jak wspomniałem wyżej, masowy import guana z Chile nastąpił około roku 1850. A dzięki wprowadzonym wysokim cłom na wywóz guana, Chile inwestowało zarobione pieniądze w górnictwo i hutnictwo – tako rzecze Wikipedia.

Pisze one też, że „masowo wwożono do Anglii potaż ze spalonych drzew i zaczęto na masową skalę mielenie kości zwierzęcych. Około 1840 r. przetwarzano w Anglii około 30 tysięcy ton kości (o wartości około 150 tysięcy funtów).
Niezwykłą alternatywą dla kości okazały się miliony ton skamieniałości zwanych koprolitami, znalezionych w południowo-wschodniej Anglii. Po rozpuszczeniu ich w kwasie siarkowym uzyskiwano wysoką mieszaninę fosforanów (zwaną „superfosforanem”), którą rośliny mogły łatwo wchłonąć i zwiększyć plony. Wkrótce koprolit kopalny i przerabianie go na nawóz rozwinął się w główną branżę – pierwszy komercyjny przemysł nawozów.”

Pomijamy też informację Wikipedii, mówiącą o tym, że Tull namawiał rolników do ręcznego pielenia zagonów za pomocą motyczek. Pomysły Jethro Tull’a rolnicy przyjmowali wrogo i „udaremniano mu na wiele sposobów” wprowadzenia „motyk zwykłych” oraz „motyczek końskich” a także jego wynalazku – rodzaju „siewnika-brony”.

Jeszcze dodatkowe cytaty (tłumaczenie elektroniczne): „wznowienie importu żywności po wojnach napoleońskich (1803–1815) i wznowienie amerykańskiego handlu po wojnie w 1812 r. (1812–1815) doprowadziło do uchwalenia w 1815 r. „Ustaw w sprawie kukurydzy” (ceł ochronnych) w celu ochrony producentów zbóż w Wielkiej Brytanii w związku z zagraniczną konkurencją. Prawa te zostały zniesione dopiero w 1846 r., po wystąpieniu irlandzkiego głodu ziemniaczanego, w którym zaraza ziemniaczana zrujnowała większość irlandzkich upraw ziemniaków i doprowadziła do głodu Irlandczyków w latach 1846–50. Chociaż zaraza dotknęła także Szkocję, Walię, Anglię i większą część Europy, jej wpływ był znacznie mniej dotkliwy, ponieważ ziemniaki stanowiły znacznie mniejszy procent diety niż w Irlandii. Mimo to Irlandia nadal produkowała nadwyżki rolnicze podczas głodu – większość żywności była eksportowana do angielskich miast, a władze brytyjskie odmówiły zamknięcia swoich portów.”

A wcześniej, po roku 1816 – „roku bez lata” – nastąpiły nieurodzaje w Anglii, co paradoksalnie wpłynęło na uchwalenie „ustaw zbożowych”, podnoszących cła na wwożone zboże na Wyspy Brytyjskie. Tako rzecze Wikipedia!

I jeszcze: „pomiędzy 1873 a 1879 r. brytyjskie rolnictwo dotknęły mokre lata, przez co zniszczone zostały uprawy zbóż. Z kolei hodowcy bydła ponosili straty przez pryszczycę, a hodowcy owiec przez motylicę (sheep liver rot, fasciolosis). Słabe zbiory kompensował zwiększony import żywności, co było jednak wielkim zagrożeniem dla brytyjskiego rolnictwa.

Rozwój statków parowych i rozwój rozległych sieci kolejowych w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych pozwolił amerykańskim rolnikom o znacznie większych i bardziej produktywnych gospodarstwach na eksport ziarna do Wielkiej Brytanii za cenę, która podcięła brytyjskich rolników. W tym samym czasie z Argentyny zaczęły przybywać duże ilości taniej wołowiny peklowanej, a otwarcie Kanału Sueskiego w 1869 r. i rozwój statków chłodni w około 1880 r. otworzyły rynek brytyjski na tanie mięso i wełnę z Australii, Nowej Zelandii i Argentyny. Długa depresja była ogólnoświatową recesją gospodarczą, która rozpoczęła się w 1873 r. i zakończyła około 1896 r. Recesja mocno uderzyła w sektor rolny i była najcięższa w Europie i Stanach Zjednoczonych, które doświadczyły silnego wzrostu gospodarczego napędzanego przez drugą rewolucję przemysłową w dekadzie po wojnie secesyjnej. Do 1900 r. połowa mięsa spożywanego w Wielkiej Brytanii pochodziła z zagranicy, a na nowe statki chłodnicze przywoziły również owoce tropikalne, takie jak banany.”

https://pl.wikipedia.org/wiki/Motyka
https://en.wikipedia.org/wiki/Hoe_(tool)
https://de.wikipedia.org/wiki/Sauzahn_(Werkzeug)
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%BE%D1%82%D1%8B%D0%B3%D0%B0
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BF
https://de.wikipedia.org/wiki/Hacke_(Werkzeug)
https://de.wikipedia.org/wiki/Karst_(Werkzeug)

https://en.wikipedia.org/wiki/Hoe-farming
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kopieniactwo

https://en.wikipedia.org/wiki/Clam_digging
https://en.wikipedia.org/wiki/Jethro_Tull_(agriculturist)
https://en.wikipedia.org/wiki/British_Agricultural_Revolution
https://en.wikipedia.org/wiki/Common_land
https://en.wikipedia.org/wiki/Crop_rotation
https://en.wikipedia.org/wiki/Open-field_system
https://en.wikipedia.org/wiki/Convertible_husbandry
https://en.wikipedia.org/wiki/Pastoral
https://en.wikipedia.org/wiki/Tragedy_of_the_commons
https://en.wikipedia.org/wiki/William_Forster_Lloyd
https://en.wikipedia.org/wiki/Phytophthora_infestans
https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Bakewell_(agriculturalist)
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Coke,1st_Earl_of_Leicester(seventh_creation)
https://en.wikipedia.org/wiki/Fasciolosis
https://pl.wikipedia.org/wiki/Fascjoloza
https://pl.wikipedia.org/wiki/Shire_(rasa_konia)
https://en.wikipedia.org/wiki/Shire_horse
https://en.wikipedia.org/wiki/English_Longhorn
https://en.wikipedia.org/wiki/Lincoln_sheep
https://en.wikipedia.org/wiki/Leicester_Longwool
https://en.wikipedia.org/wiki/Corn_Laws
https://en.wikipedia.org/wiki/Peterloo_Massacre
https://en.wikipedia.org/wiki/Year_Without_a_Summer
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ustawy_zbo%C5%BCowe
https://en.wikipedia.org/wiki/Corn_Laws
https://en.wikipedia.org/wiki/Anti-Corn_Law_League
https://en.wikipedia.org/wiki/Manchester_Liberalism
https://en.wikipedia.org/wiki/Canada_Corn_Act_1843
https://en.wikipedia.org/wiki/Second_Industrial_Revolution
https://en.wikipedia.org/wiki/Coprolite
.https://pdmhs.co.uk/

Moje uwagi do powyższego. Jeżeli Czytelnik wczytał by się w informacje zamieszczane w Wikipedii, to niewątpliwie doznał by „dysonansu poznawczego”. Z jednej strony „czarna śmierć” powoduje „nadmiar pól ornych”, a z drugiej strony następuje emigracja pozostałej przy życiu ludności rolniczej do miast, z jednoczesnym rozwojem „wiejskich terenów wspólnotowych” i „tworzeniem się feudalizmu”.

W drugiej połowie XVIII wieku następują próby wprowadzenia do angielskiego rolnictwa motyki i wykonanego z elementów żelaznych i żeliwnych pługa „chińsko-holenderskiego” oraz rodzaju siewnika – brony.

Eksperymenty z zastosowaniem nowego pługa ciągnionego przez woły, korespondują czasowo z próbami wyhodowania konia pociągowego.

Przyrost ludności na Wyspach Brytyjskich jest dwukrotnie większy niż przyrost wydajności rolnictwa. Jakim cudem?

A „kopalny koprolit” przerabiany masowo na nawóz za pomocą kwasu siarkowego w roku 1840 zupełnie zbija z tropu…

Pyszny cytat dotyczący „koprolitów”, czyli skamieniałych ekskrementów:

In 1842 the Rev John Stevens Henslow, a professor of Botany at St John’s College, Cambridge, discovered coprolites just outside Felixstowe in Suffolk in the villages of Trimley St Martin, Falkenham and Kirton and investigated their composition. Realising their potential as a source of available phosphate once they had been treated with sulphuric acid, he patented an extraction process and set about finding new sources. Very soon, coprolites were being mined on an industrial scale for use as fertiliser due to their high phosphate content. The major area of extraction occurred over the east of England, centred on Cambridgeshire and the Isle of Ely with its refining being carried out in Ipswich by the Fison Company. There is a Coprolite Street near Ipswich docks where the Fisons works once stood. The industry declined in the 1880s but was revived briefly during the First World War to provide phosphates for munitions. A renewed interest in coprolite mining in the First World War extended the area of interest into parts of Buckinghamshire as far west as Woburn Sands.

Mamy „rok bez lata” (1816), po którym następują kolejne nieurodzajne sezony, co powoduje czterokrotne zwiększenie cen zbóż w Anglii i na przekór temu powstają ustawy ograniczające wwóz zboża do Anglii (z Kanady w roku 1843). I powtórzenie się tej sytuacji w latach 1873 – 1879, co wymusiło import zboża i mięsa, powodujący problemy finansowe angielskich rolników.

Przypomnienie

Informacje z Wikipedii i z Wystawy w Wiedniu w roku 1873, gdzie po raz pierwszy pojawiły się pługi „żelazne” oraz wystawiały swoje wyroby „fabryki nawozów”, produkujące nawozy z kości.

https://kodluch.wordpress.com/2018/07/21/%e2%99%ab-off-topic-rocznik-odkryc-i-wynalazkow-czesc-4/

W Paryżu zbierano rocznie aż milion ton końskiego łajna, aby nawozić miejskie ogrody. Przez cały XIX wiek kości bizonów z amerykańskiego Zachodu były przywożone do fabryk /nawozów sztucznych/ Wschodniego Wybrzeża”.

„W dziewiętnastowiecznej Europie gangi angielskich okradaczy grobów przemierzały kontynent, szukając szkieletów, by zmielić je w nawóz.

Justus von Liebig, niemiecki chemik i założyciel przemysłowego rolnictwa, twierdził, że Anglia „ukradła” 3,5 miliona ludzkich szkieletów z Europy.”

Stąd też pewnie aż trzy „fabryki nawozów sztucznych” w jednej tylko Warszawie i co najmniej jedna w Łodzi oraz nowa fabryka w Gdańsku w roku 1873. Po prostu „nawóz sztuczny” otrzymywano susząc, prażąc a potem mieląc kości. Także ludzkie! A duże miasto to doskonałe źródło surowca! Stąd też brak cmentarzy starszych niż rok 1855! Nawet gdyby wtedy były łopaty żelazne, to i tak z nich by nie korzystano, bo nic się nie mogło zmarnować!”

Wikipedia i źródła z roku 1848 twierdzą, że do końca XIX wieku „podstawowym traktorem” w rolnictwie był wół a nie koń, a w roku 1848, w rolniczej Polsce używano jedynie drewnianej sochy!

https://kodluch.wordpress.com/2019/04/15/%e2%99%ab-off-topic-wycieczka-po-polsce/
https://kodluch.wordpress.com/2019/04/18/%e2%99%ab-off-topic-wycieczka-po-polsce-podsumowanie/

https://kodluch.wordpress.com/2017/12/09/%e2%99%ab-off-topic-o-powazkach-nietypowo/

https://kodluch.wordpress.com/2018/07/26/%e2%99%ab-off-topic-rocznik-odkryc-i-wynalazkow-czesc-5/

Warto też pamiętać, że Bunsen skonstruował swój palnik około roku 1850, co pozwoliło na spawanie ołowiu. To z kolei umożliwiło produkcję kwasu siarkowego.

A tak zwana „Druga Rewolucja Przemysłowa” miała miejsce w latach 1867 – 1914…

Krótkie wyliczenie narzędzi działających „jak motyka”.

Trudno określić jaka była droga rozwoju prowadząca od jednego narzędzia do kolejnego. Nie będziemy się tym zajmować, jedynie wyliczymy narzędzia „motykopodobne” czyli „narzędzia kinematyczno-energetyczne”.

Pomijamy „wersje bojowe” takich narzędzi i stwierdzamy, że pomiędzy „młotkiem” a „motyką” mamy:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Kilof
https://de.wikipedia.org/wiki/Pickel_(Werkzeug)
https://en.wikipedia.org/wiki/Pickaxe
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%BE

Pierwotną formą kilofa na ziemiach polskich był kopas wykonywany z jelenich rogów i stosowany przez starożytnych górników rudnych spod Łysej Góry. Od niego też wziął swoją nazwę w XI wieku tamtejszy cech górniczy – Kopasynowie.

Kilof – narzędzie służące do rozdrabniania większych okruchów skalnych i wstępnego rozdrabniania twardego podłoża, które potem można usuwać na przykład za pomocą łopaty. Kilofy wykorzystywane są w górnictwie i kamieniarstwie. Kilof z jednym ostrzem nazywany jest oskardem.

Niektóre kilofy posiadają wymienne ostrza. Inne mają po przeciwnej stronie ostrza obuch, dzięki czemu można ich używać również jako młota, a jeszcze inne mają ostrze spłaszczone – zbliżone kształtem do motyki służące głównie do urabiania miękkich skał.


Porównanie narzędzi – od lewej: młotek, nadziak, oskard i kilof

https://pl.wikipedia.org/wiki/Oskard
https://en.wikipedia.org/wiki/Mattock

Oskard – narzędzie składające się z obucha w kształcie pojedynczego ostrza (żeleźca), oraz styliska, na którego końcu ten obuch jest osadzony. Wykorzystywane najczęściej do robót ziemnych i odłupywania skał (np. w górnictwie albo budownictwie). To żeleźce, czyli głowica robocza oskarda, współcześnie zazwyczaj stalowe, waży kilka kilogramów, a stylisko ma długość około jednego metra. W oskardzie płaszczyzna ostrza nie jest równoległa do styliska (jak w siekierze), tylko prostopadła.

Wyraz zapożyczony z języka czeskiego – oškrd (pisownia z początku XX wieku, dziś występuje w technicznych tekstach przeważnie pisownia oškrt) – oznaczał „młotek do ostrzenia kamienia młyńskiego”), istniał także w staro-cerkiewno-słowiańskim (oskrъdъ) i w podobnej formie występuje nadal w rosyjskim (оскорд) i słoweńskim (oskȓd).

Inne podobne narzędzia:

od kilofa (którego żeleźce z jednej strony jest spłaszczone, a z drugiej zaostrzone w szpic) oskard różni się tym, że ma nie dwie, tylko jedną – spłaszczoną – krawędź roboczą, dzięki czemu jest lżejszy i mniejszy, łatwiej też jest operować oskardem niż kilofem np. w ciasnych podziemnych chodnikach;

od ciesielskiego topora odróżnia oskard większa długość żeleźca, ponadto do robót ziemnych nie musi być ono – tak jak do robót ciesielskich – dokładnie zaostrzone;

od używanych w ogrodnictwie i rolnictwie motyki i gracy oskard różni się tym, że jest od nich solidniej wykonany i cięższy, dzięki czemu nadaje się do robót wymagających większych sił oddziaływania na obrabiane podłoże;

od młotka budowlanego różni się większymi odeń rozmiarami i tym, że w żeleźcu brak części obuchowej, przeznaczonej do wbijania haków, klinów itp.

Różne warianty narzędzi podobnych do oskarda wykorzystywane bywały w przeszłości także jako broń obuchowa

Angielska Wikipedia: „Etymology
The word mattock is of unclear origin; one theory traces it from Proto-Germanic, from Proto-Indo-European (see Wiktionary). There are no clear cognates in other Germanic languages, and similar words in various Celtic languages are borrowings from the English (e.g. Welsh: matog, Irish: matóg, Scottish Gaelic: màdog). However, there are proposed cognates in Old High German and Middle High German, and more speculatively with words in Balto-Slavic languages, including Old Church Slavonic motyga and Lithuanian matikas, and even Sanskrit. It may be cognate to or derived from the unattested Vulgar Latin matteūca, meaning club or cudgel. The New English Dictionary of 1906 interpreted mattock as a diminutive, but there is no root to derive it from, and no semantic reason for the diminutive formation. Forms such as mathooke, motthook and mathook were produced by folk etymology. Although used to prepare whale blubber, which the Inuit call „mattaq”, no such connection is known.

While the noun „mattock” is attested from Old English onwards, the transitive verb „to mattock” or „to mattock up” first appeared in the mid-17th century.”

Jak widać, „nasz oskard” nazywany jest na Zachodzie „motyką”, a słowo to w języku angielskim pojawia się w połowie XVII wieku.

Kolejnym ciekawym i niezwykle ważnym w historii technologii narzędziem „motykopodobnym” jest „ciesak”

 

Plik:Rye Shipyard- the Construction of Motor Fishing Vessels, Rye, Sussex, England, UK, 1944 D22783.jpg

Obróbka belki ciesakiem, stocznia Rye w hrabstwie East Sussex, Anglia, 1944

https://pl.wikipedia.org/wiki/Ciesak
https://cs.wikipedia.org/wiki/Teslice
https://de.wikipedia.org/wiki/Dechsel
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%81%D0%BB%D0%BE
https://en.wikipedia.org/wiki/Adze

„Ciesak, ciosła, cieślica, cioska ( Teslice, Dechsel, Deichsel, Dachsbeil, Querbeil, Texel, Tegsel, Deichsel, Dessel, Dissel, Distel, Daxe, Adze, Axe, Теслó, Тесла́, Тесни́к, Шля́хта )– narzędzie służące głównie do obrabiania pni drzew dla otrzymania wydłużonych płaszczyzn. Umieszczenie ostrza prostopadle do drzewca umożliwia wygodne oddzielanie łupek gdy obrabiana powierzchnia jest równoległa np. do fundamentu budowli. Jest on używany w ciesielstwie, bednarstwie, kołodziejstwie, do naciosywania podkładów kolejowych itp.”

Słowo (Texel, Tegsel, dyszel, Dessel, Dissel, Thistle, Daxel) określające to narzędzie pojawia się w niemieckich słownikach w roku 1774 – Johann Christoph Adelung.

Dalej niemiecka Wikipedia: „Istnieje wiele wersji z dłuższymi i krótszymi trzonkami oraz różnie ukształtowanymi ostrzami do różnych celów i metod. Były używane w stolarstwie i przemyśle stoczniowym.

Aby osiągnąć dobre wyniki obróbki /tym narzędziem/, krawędź tnąca musi być wyjątkowo ostra.

W przypadku drewna drążonego (dawne koryta studzienek, drewniane rynny, drewniane pojemniki), teraz można je wykonać tylko za pomocą piły łańcuchowej i specjalnych ręcznych frezarek.

Podobne narzędzia były powszechnie znane w starożytnym Egipcie i Rzymie. Na ilustracjach średniowiecznych spotykamy niemal jedynie rodzaj toporka, z krawędzią tnącą równoległą do rączki.

Moja uwaga: „ciesaki” w średniowieczu dziwnym sposobem „zanikają”? A to przecież podstawowe narzędzie cieśli – szczególnie cieśli okrętowego…

Forma „toporka z prostopadłą do rączki krawędzią tnącą” jest spotykana jedynie w Niemczech i Francji, gdzie nosi nazwę „polka”.

Większość dzisiejszych przepisów BHP zabrania stosowania stosowania ciesaka jako uniwersalnego narzędzia ciesielskiego.”

Proszę zauważyć, że ciesak we Francji to „polka” a w Rosji to „szlachta”,a rosyjska Wikipedia dodaje, że niektóre społeczności uważają za zwykły topór narzędzie tylko takiej formy.

(Некоторые народы предпочитают обычным топорам инструменты именно такой формы.)

https://en.wikipedia.org/wiki/Pulaski_(tool)
https://en.wikipedia.org/wiki/Ed_Pulaski


A Pulaski combines the functions of an axe and an adze in one tool

W roku 1911 Edward Crockett „Ed” Pulaski (February 9, 1866 – February 2, 1931, z „naszych Pułaskich”), wymyślił i opatentował połączenie topora i kilofa (motyki). Ale podobno już w roku 1876 firma Collins Tool Company produkowała podobne narzędzia.

Co jest dość trudne do pojęcia, bo klasyczny „mattock” („młotek”?) wygląda niemal dokładnie tak jak „motyko-topór Pułaskiego”


A „cutter mattock” combines both axe and adze blades


Wikipedia zatytułowała to zdjęcie: „Kobieta z motyką. NRD, 1951”

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv

ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ

Zgodnie z sugestiami Czytelników, tym którym podoba się moja „pisanina”, umożliwiłem składanie osobistych podziękowań…

Można podziękować poprzez portal „Patronite”:

https://patronite.pl/blogbruska

Lub przez PayPal:

blogbruska@gmail.com

ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

Do tłumaczenia tekstów można stosować na przykład:
http://free-website-translation.com/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

♫ – OFF TOPIC – SPIS TREŚCI tematów „OT”
https://kodluch.wordpress.com/2018/03/16/%e2%99%ab-off-topic-spis-tresci-tematow-ot/

https://kodluch.wordpress.com/about/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

Dodaj komentarz

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s