♫ – OFF TOPIC – Metalurgia 12 (Historia kosy część III…)


https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Karte_der_Eisenwurzen.svg/800px-Karte_der_Eisenwurzen.svg.png

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Karte_der_Eisenwurzen.svg/800px-Karte_der_Eisenwurzen.svg.png
Okręg Metalurgiczny Eisenwurzen. Lage der Ybbs in der Eisenwurzen …
Źródło: https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenwurzen

♫ – OFF TOPIC – Metalurgia 12 (Historia kosy część III…)

Tym razem bardzo dużo słów i bardzo dużo cytatów…

Kôsa je ročno orodje za košnjo raznovrstne krme in žit. Kosa je nastala v antiki in je bila dolgo časa najpomembnejši pripomoček za košnjo. V teku tisočletij je dobila najrazličnejše oblike, samo v Sloveniji je bilo znanih več kot 300 raznih oblik kos.
https://sl.wikipedia.org/wiki/Kosa

Kremza

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Fuchsflo%C3%9Fofen_im_Hefter_Graben%2C_H%C3%BCttenberg.JPG/682px-Fuchsflo%C3%9Fofen_im_Hefter_Graben%2C_H%C3%BCttenberg.JPG

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Fuchsflo%C3%9Fofen_im_Hefter_Graben%2C_H%C3%BCttenberg.JPG/682px-Fuchsflo%C3%9Fofen_im_Hefter_Graben%2C_H%C3%BCttenberg.JPG
Piec rusztowy, poprzednik wielkiego pieca. Fuchsfloßofen in Hüttenberg (Kärnten) – 1768 errichtet und bis 1792 in Betrieb

Książka z roku 1782 pisze tak:

W Austrii w Steyer, mają dwie fabryki kos: ta „Steyerska” produkuje lepsze kosy. Fabryka w Waytowie robi gorsze kosy. Kosy są przewożone mułami do Kremzy. Tam są ważone i przewożone do Krakowa. Z uwagi na góry, do Kremzy nie jeżdżą wozy. Kosy są wykonywane w dwóch gatunkach – do trawy i do koszenia (chyba zboża – moja uwaga). Te ostatnie są krótsze.

Jak widać, źródło twierdzi, że przed rokiem 1782 były w Austrii dwie fabryki kos, jedna w Steyr a druga w „Waytowie”. Wykonane tam kosy były przewożone do Kremzy, gdzie były ważone, najprawdopodobniej pakowane w beczki i przewożone na mułach do Krakowa. Trasa Kremza – Kraków była jakąś „górską ścieżką”, po której nie mogły jeździć wozy. Należy zauważyć, że nie wspomina się o sierpach, będących podstawowym „narzędziem żniwiarza” aż do końca XIX wieku. No, chyba że „krótka kosa do zboża” to był po prostu sierp…

A co nam pisze Wikipedia?

Krems an der Donau (czes. Kremže, łacińska Cremisa) – statutarne miasto powiatowe w północno-wschodniej Austrii, w kraju związkowym Dolna Austria, siedziba powiatu Krems-Land do którego jednak nie należy. Port przy ujściu rzeki Große Krems do Dunaju. Posiada dwa stare miasta: Krems an der Donau i Stein an der Donau. Od 1850 komisarzem powiatowym w Krems był Franciszek Ksawery Siemianowski.

F. K. Siemianowski (1811 – 1853) w czasie odejścia z tego stanowiska otrzymał list pochwalny podpisany przez kilka tysięcy mieszkańców, w tym kilkadziesiąt znaczących person.

Czeska Wikipedia: „W średniowieczu Krems było ważnym ośrodkiem rzemiosła i handlu, zwłaszcza handlu solą. W okresie panowania króla czeskiego Przemysła Otakara II, powstał klasztor Dominikanów, jako pierwszy klasztor tego zakonu znajdujący się na północ od Alp. Klasztor miał kluczowe znaczenie dla rozwoju miasta. Za panowania cesarza Fryderyka III, po roku 1475, miasto uzyskało swoją jurysdykcję i godło.

W XVI wieku nastąpiła reformacja religijna, i całe miasto stało się protestanckim centrum regionu. W 1612 r. osiedlili się w mieście Kapucyni, by bronić kontrreformacji. Wprowadzili oni na tym terenie produkcję wina, tworząc znany ośrodek winiarski – aż do zniesienia zakonu w roku 1783. Hrabia Michael Althan wezwał jezuitów w 1616 r., których klasztor przejęli następnie pijarzy.

Pod koniec wojny trzydziestoletniej, podczas kampanii wiedeńskiej, w roku 1645, szwedzka armia pod dowództwem generała i feldmarszałka Lennarta Torstensona (1603–1651) zdobyła miasto. 11 listopada 1805 r. pod zamkiem Dürnstein koło Krems rozegrała się bitwa wojsk cesarskich z armią napoleońską pod dowództwem generała Mortiera ( „Schlacht von Dürnstein” ).

Na początku XIX odkryto w okolicy złoża węgla brunatnego, a po roku 1850 zbudowano tam kopalnię. Kopalnia była nieporównywalnie mniejsza w porównaniu z kopalniami Śląska czy północnych Czech, jednak była wyjątkowa w skali całej Austrii. W 1872 r. Krems został podłączony do austriackiej sieci kolejowej.”

Niemiecka Wikipedia uzupełnia powyższe informacje.

Wojny religijne ostatecznie wygrali katolicy, co doprowadziło do katastrofy gospodarczej, pogłębionej przez niszczycielski pożar miasta. W roku 1645, po rocznym oblężeniu, miasto zostało zdobyte przez Szwedów, a następnie odbite przez wojska cesarskie, przy czym połowa domów została zniszczona. Klasztor kapucynów, założony w 1612 roku, po pożarze w 1656 r. zostaje odbudowany dopiero w roku 1756.

Wikipedia twierdzi, że „już w XVIII i XIX wieku wydobywano węgiel brunatny w okolicznych wioskach znajdujących się na południe od Dunaju. Podziemne kopalnie pozostawiły zagłębienia w ziemi. W lutym 2019, w winnicy znajdującej się dzielnicy Brunnkirchen zapadła się ziemia ukazując otwór głęboki na 13 metrów i sieć tuneli na głębokości co najmniej 30 metrów. Dla bezpieczeństwa ślady dawnych kopalni zostały zasypane.”

Pozwolę sobie nie komentować desperacji mieszkańców Krems, którzy budowali głębinowe kopalnie węgla brunatnego.

Jako komentarz niech służy długi cytat z Wikipedii (https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_ch%C5%82opska_w_Austrii ):

„Wojna chłopska w Austrii 1626 r. to konflikt, który w przeciwieństwie do wojny chłopskiej w Niemczech z roku 1525 oraz tzw. drugiego zrywu chłopskiego w Austrii w latach 1595–1597 swój nacisk kładł nie na sprawy socjalne czy też rewolucyjne, lecz skierowany był przeciwko kontrreformacji i bawarskim rządom w górnej Austrii. Przyczyną wojny stało się postępowanie bawarskiego namiestnika Adama hrabiego von Herbersdorff, który surowo rozprawił się z księżmi katolickimi.

W roku 1620 podczas trwającej już drugi rok wojny trzydziestoletniej zadłużone wobec Bawarii tereny górnej Austrii, na których dominowała ludność protestancka zostały przekazane przez cesarza Habsburgów Ferdynanda II swojemu północnemu sąsiadowi. Książę Bawarii Maksymilian I Bawarski, katolik, rozpoczął od razu na tych terenach wprowadzanie kontrreformacji. Zgodnie z zawartym w roku 1555 pokojem w Augsburgu pomiędzy protestantami a katolikami w landach niemieckich, ludność danych terenów musiała wyznawać religię swojego władcy. Gdy w roku 1626 we Frankenburgu postanowiono przepędzić księży protestanckich, doszło do pierwszych wystąpień chłopów i mieszczan. Zamek we Frankenburgu został oblężony, a księża katoliccy wypędzeni. Po trzech dniach powstańcy ulegli jednak bawarskiemu namiestnikowi, po czym doszło do słynnej w Austrii frankenburgskiej „gry w kości”, podczas której powieszono 17 domniemanych przywódców powstania. Namiestnik bawarski mimo zwycięstwa już w maju 1626 zmuszony został do zażegnywania kolejnego konfliktu, podczas wybuchu nowej wojny chłopskiej.

Podczas Zielonych Świątek w roku 1626, pochodzący z miejscowości Parz wieśniak Stefan Fadinger wraz ze swoim szwagrem Christophem Zellerem, chodząc od domu do domu nawoływali chłopów oraz mieszkańców miasteczek do przyłączenia się do powstania. Ich celem stało się wyzwolenie terenów górnej Austrii spod panowania bawarskiego i zwrócenie kraju cesarzowi Habsburgów. Obaj przywódcy zdawali sobie sprawę z tego, że w razie niepowodzenia, zmuszeni zostaną do wywędrowania z kraju na tereny protestanckie, jednak chęć pomszczenia powieszonych chłopów dodawała im odwagi w urzeczywistnieniu swojego planu. Powstanie wybuchło w dniu w którym bawarscy żołnierze ukradli jednemu z wieśniaków konia w miejscowości Lembach. Przebywający w Lembach na pielgrzymce chłopi, zebrali się razem i w sile 25 ludzi oblegli silnie bronioną gminę bawarską. Armia chłopów rosła w siłę, a kolejnymi celami były miejscowości Sarleinsbach oraz Rohrbach. W końcu powstańcy wyruszyli do Peuerbach, gdzie zamierzali czekać na siły namiestnika bawarskiego. Pierwsze na miejsce dotarły siły chłopskie pod wodzą Zellera, które nie czekając na posiłki Fadingera w dniu 21 maja 1626 r. rozbiły w bitwie pod Peuerbach wojska namiestnika. Następnego dnia Zeller został wybrany głównodowodzącym powstańców. W czasie gdy siły Zellera radziły jak oblegać Linz w obozie pod Ottensheim, wojska Fadingera zdobyły Eferding, Wels, Kremsmünster i Steyr. Inna grupa powstańców pod wodzą Hansa Chritopha Haydena oblegała miasto Freistadt. Chłopi budowali szańce wokół miasta, blokowali dostawy wody dla obrońców i żądali ich kapitulacji. Dowódca miasta mimo to nie chciał się poddać, licząc na wsparcie 150 żołnierzy bawarskich oraz sympatyzujących z nimi mieszkańców. Dnia 10 czerwca chłopi podpalili kilka chałup na przedmieściach miasta, po czym rozpoczęli ostrzał murów miejskich, spychając obrońców z ich stanowisk.

W czasie oblężenia w mieście obrońcom zaczął doskwierać głód, co stało się przyczyną buntu. Około 50 żołnierzy namiestnika stanęło po stronie obywateli protestanckich. Ten jednak pozostał niewzruszony i w dniu 30 czerwca w czasie kolejnego ataku chłopów nakazał ostrzał powstańców. W końcu połączonym siłom powstańców i protestanckich mieszkańców miasta udało się zdobyć Freistadt.

W tym czasie inne oddziały chłopskie atakowały Linz. Jednak już pierwszego dnia oblężenia w czasie zawieszenia broni postrzelony został Stefan Fadinger. Podłamało to mocno chłopów, którzy wierzyli, że zbroja ich dowódcy jest kuloodporna. Około dwa tygodnie później Fadinger nabawił się zakażenia krwi, co było wynikiem źle przeprowadzonej opieki lekarskiej.

Oczekiwana przez chłopów pomoc ze strony cesarza w Wiedniu nie nadchodziła. Sześciu wyznaczonych posłańców, nie zostało w ogóle dopuszczonych przed oblicze władcy. Tymczasem Bawarczycy wysyłali już swoje oddziały do górnej Austrii. Dunajem wysłano amunicję i około 340 muszkieterów, którzy przerwali blokadę na rzece w okolicy Neuhaus. Podczas starcia z powstańcami w rejonie Urfahr, zabity został Christoph Zeller. Samo oblężenie miasta zakończyło się w dniu 29 września. Bawarczykami dowodził generał Gottfried Heinrich von Pappenheim, wyznaczony przez Maksymiliana do odzyskania utraconych terenów. Nawet po jego śmierci, szala zwycięstwa nie przechyliła się na żadną ze stron. W końcu wsparte oddziałami Habsburgów wojska bawarskie odzyskały Freistadt, a wielu chłopów dostało się do niewoli.

Dnia 22 września 1626 r. dowodzący wojskami powstańców Loebl zdobył ponownie Steyr, a 5 dni później 27 września Wels. Ostatnie sukcesy chłopów to pobicie pod Neukirchen oddziałów księcia von Holstein oraz pokonanie armii bawarskiej pod Pramwald. Nowy dowódca chłopów Davis Spat, pociągnął na czele swej armii w kierunku Peilstein, po czym zajął zamki Marspach, Berg oraz spalił klasztor Schlägl. Pod Haslach siły Spata wzmocnione oddziałami Ludwika Schorera stanęły do bitwy z Bawarczykami. Starcie zakończyło się klęską powstańców i było ostatnim aktem powstania. Z początkiem zimy działania wojenne ustały. Chłopi zmuszeni zostali przyjąć i wyżywić 12 000 bawarskich żołnierzy. Wielu przywódców powstania zostało ściętych lub powieszonych.”

Bez komentarza… Proszę jednak zapoznać się w poniższymi informacjami w linkach. Wydaje się, że te wszystkie „chłopskie powstania” i „wiosny ludów” miały to samo podłoże ekonomiczne (nieurodzaje i wynikające z tego zadłużenie chłopów – tak to wprost tłumaczy Wikiedia), a wydarzyły się synchronicznie oraz w tym samym czasie na terenie całej Europy.

Proszę zwrócić uwagę, że „25 chłopów oblega silnie bronioną gminę” a „200 chłopów” jest w stanie zdobyć ufortyfikowane miasto. „Chłopi” posiadają broń strzelecką i „niemal-kuloodporne zbroje”.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_ch%C5%82opskie_w_G%C3%B3rnej_Austrii_(1596%E2%80%931597)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_ch%C5%82opska_w_Niemczech
https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_rycerstwa_przeciwko_arcybiskupowi_Trewiru
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_ch%C5%82opska_w_Luksemburgu
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielka_Trwoga
https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_ch%C5%82opskie_w_Szwajcarii
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kategoria:Powstania_ch%C5%82opskie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_Rakoczego
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiosna_Lud%C3%B3w_w_Cesarstwie_Austriackim

https://pl.wikipedia.org/wiki/Krems_an_der_Donau
https://pl.wikipedia.org/wiki/Franciszek_Ksawery_Siemianowski

https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_an_der_Donau
https://cs.wikipedia.org/wiki/Krem%C5%BEe
https://de.wikipedia.org/wiki/Schlacht_bei_D%C3%BCrnstein

https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%81-%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80-%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%83

Wracamy do kos i „Kremzy”. Jak widać, jako położone nad Dunajem miejsce handlu kosami, Kremza naddunajska, nam „pasuje do opisu”. Czemu jednak handlowcy musieli docierać tam z Krakowa na mułach? Może chodziło o „inną Kremzę”? Moim zdaniem do „Kremzy nad Dunajem” można było z Krakowa dotrzeć wozem…

A mamy jeszcze „jedną Kremzę”: „Krems in Kärnten je obec v Rakúsku v spolkovej krajine Korutánsko v okrese Spittal an der Drau.”

A do „tej Kremzy”, znajdującej się w Karyntii, u zbiegu obecnych granic Włoch, Słowenii i Austrii, chyba wozami dojechać wtedy było trudno. Kiedyś łaziłem po górach w tych okolicach, więc „mam pewne wyobrażenie”…

https://pl.wikipedia.org/wiki/Krems_in_K%C3%A4rnten
https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_in_K%C3%A4rnten

Ta „druga Kremza”, zwana też „Innerkrems”, znana jest w wydobycia żelaza XV wieku (najstarszy dokument z roku 1399). Był tam już wtedy „młot i huta” z napędem wodnym. /??? – moje znaki zapytania, bo w innych miejscach Wikipedia twierdzi, że koło wodne w kuźniach zastosowano po raz pierwszy na przełomie XVI i XVII wieku/.

W roku 1541 powstał w okolicy (Kremsbrücke ) pierwszy na terenie Austrii „piec rusztowy” ( Floßofen).

Słowo „Floßofen” przetłumaczyłem jako „piec rusztowy”, bo z opisu w Wikipedii wynika, że jest to forma przejściowa pomiędzy dymarką ( Rennofen, Stückofen = Luppenfeuer) a wielkim piecem (Hochofen). Cytat z książki z roku 1782: „Floss-Ofen daię żelaza w tygodniu cetnarow 245”….

W książce powyższej znajdujemy też opis pieców rusztowych, ale zagadnienie różnic pomiędzy tym urządzeniem a „klasycznym” wielkim piecem pozostawiam historykom techniki i tego tematu teraz nie będziemy rozwijali…

Dodam, że jakoś to się gramatycznie i logicznie ładnie składa. Wpierw były dymarki ( Luppenfeuer) produkujące „łupy żelazne”, potem piece rusztowe, produkujące „żelazo rusztowe” = „wrought iron”. Bo moim zdaniem słowo „wrought” jest zniekształconym, słowiańskim słowem „ruszt” i niekoniecznie znaczy „kucie”. W języku walijskim ruszt to „grât” – stąd nasz „grill”.

Według Wikipedii, piec „ Floßofen” był pierwszym rodzajem „stałego” pieca hutniczego, pozwalającego na „wytapianie ciągłe żelaza”. We wcześniejszych piecach każdy wytop był jednorazowy i wymagał po każdym wytopie kolejnego rozpalania. Jak pisze Wikipedia, „piec rusztowy” był wydajniejszy w stosunku do dymarki, ale ze względu na osiągane wyższe temperatury dawał produkt „bogaty w węgiel i trudny do kucia”. Mówiąc prosto i bez ogródek: żeliwo!

Kolejne „piece rusztowe” powstały w Karyntii, w Edlach ( Reichenau an der Rax), Hirt i Guttaring (1578).

Dalej niemiecka Wikipedia informuje, że 13.08.1566 Jakob Türgg uruchomił w Innerkrems pierwszy w Austrii wielki piec.

Wikipedia: „Julian Ursyn Niemcewicz pisze, że pierwszy wielki piec w „Dobrach Samsonowskich” zbudowano już w 1598 r. W 1645 r. w miejscowości Bobrza (dobra biskupstwa krakowskiego) istniał wielki piec (ówczesny wielki piec nie przekraczał 2 m wysokości) służący do wytopu żeliwa.

Prawdopodobnie dopiero w ostatniej ćwierci XVIII w. wprowadzono w Polsce trwałe piece do wytopu żelaza (miały wtedy ok. 7 m. wysokości). Po drodze był jeszcze etap „pieców tygodniowych” z przyczyn religijnych wygaszanych przed dniem świątecznym.

Coraz większe piece dawały coraz większe kęsy żelaza. Tu już do przekucia nie wystarczał jeden czy dwóch kowali. Należało zastosować mechanizację – młoty napędzane energią koła wodnego. Miejsca, gdzie budowano takie urządzenia zwano kuźnicami (kuźnica = wielka kuźnia) lub hamerniami (od niemieckiego słowa Hammer = młot).”.

Działał ten piec w Kremzie z roku 1566 aż do roku 1834 (????? – mój znak zapytania i niedowierzania).

Nowy wielki piec został w tym miejscu zbudowany w roku 1861 i działał do roku 1883, czyli do momentu zaprzestania wydobycia w okolicy rudy żelaza. Ten wielki piec o wysokości 10,64 metra stoi do dziś, jako symbol hutniczej przeszłości tamtejszej społeczności – obecnie rolniczej.

O Guttaring (leżącym pomiędzy Krappfeld a Görtschitz (słoweńska Krčica)), Wikipedia pisze, że była to miejscowość handlu (także żelazem), a w roku 1834 powstał tam jeden z pierwszych w Europie „pieców rusztowych” („ Floßofen” ).

W okolicy (Sonnberg), od roku 1773 eksploatowano złoża węgla brunatnego. Węgiel ten był wykorzystywany do produkcji siarczanu ałunu i siarczanu żelaza do 1839 r. (zur Alaun- und Eisen(II)-sulfaterzeugung verwendet). Ze względu na dużą zawartość siarki, węgiel ten nie nadawał się do produkcji żelaza.

Obok, w Hochofen Hirt, podobno wytapiano żelazo już w roku 1554. W połowie XVII wieku wybudowano tu nowy piec rusztowy. Około 1773 roku, biskup i kardynał Anton von Auersperg (1734 – 1795) odbudował piec architekta Johanna Georga Hagenauera (1748 – 1835). Oprócz wielkiego pieca pojawiła się spiekalnia rudy, odlewnia, pięć młotów i cztery ubijaki (stępy). W 1872 r. towarzystwo „Hüttenberger Eisenwerks-Gesellschaft” zakupiło fabrykę, a w następnym roku postawiono wielki piec. A jak podkreśla Wikipedia, wydobywany w Austrii węgiel brunatny, ze względu na niską kaloryczność i zasiarczenie nie nadawał się do wytopu żelaza.

To żelazo „noryckie” – a raczej rudę żelaza – wydobywano tam według Wikipedii „od czasów romańskich”, ale dopiero na początku XIX wieku powstały w Hüttenberg (słoweńskie Gemeberg) cztery firmy wydobywające rudę żelaza: firmy Rauscher, Dickmann, Egger i Christallnig. Te cztery firmy połączyły się w 1869 r. w „Hüttenberger Eisenwerks-Gesellschaft” tworząc spółkę akcyjną.

https://de.wikipedia.org/wiki/Flo%C3%9Fofen
https://de.wikipedia.org/wiki/Hochofen
https://de.wikipedia.org/wiki/Guttaring
https://de.wikipedia.org/wiki/Hochofen_Hirt
https://de.wikipedia.org/wiki/Reichenau_an_der_Rax
https://de.wikipedia.org/wiki/G%C3%B6rtschitz
https://de.wikipedia.org/wiki/Sintern
https://pl.wikipedia.org/wiki/St%C4%99pa
https://de.wikipedia.org/wiki/Werkstoff
https://de.wikipedia.org/wiki/Joseph_Franz_Anton_von_Auersperg
https://de.wikipedia.org/wiki/Johann_Georg_Hagenauer
https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCttenberg_(K%C3%A4rnten)

Komentarz. Jak widać, historycy w Wikipedii nie mogą się zdecydować, czy pierwsze w Austrii i Europie piece rusztowe („ Floßofen” ) oraz potem wielkie piece, powstały w roku 1834 czy może w roku 1554. A może w roku 1541, może w roku 1773, lub 1806 (bo i taka data pada)?

Podobnie jest z wynalazkiem wykorzystania koła wodnego w kuźni i hucie. Koło wodne i ich wykorzystanie w młynach a potem kuźniach to osobny temat, wymagający dłuższej opowieści. Ogólnie mówiąc sprawa jest „dziwna, tajemnicza i niejednoznaczna”….

Ale, wydaje się pewne, że „starożytne wielkie piece” budowano w Austrii jeszcze w latach 1861 – 1872.

Wracamy do kosy

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/89/Bu%C5%A1k%C5%AFv-hamr-u-Trhov%C3%BDch-Svin.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/89/Bu%C5%A1k%C5%AFv-hamr-u-Trhov%C3%BDch-Svin.jpg
Buškův hamr u Trhových Svinů. Źródło: https://cs.wikipedia.org/wiki/Hamr

Jak widzimy, opisywane przeze mnie dzieje, były to czasy dziwne, bo bardzo enigmatycznie i sprzecznie traktowane przez „historyków”.

A ponad tysiąc lat po Republice Rzymskiej i Imperium (Emporium) Rzymskim, Królestwo Noryckie (Nordyckie?), rozpadło się na trzy części: północną Styrię, południową Karyntię i zachodni Tyrol, tworząc austriacką prowincję „Austria Wewnętrzna”. Mieszkańcy przestali być Celtami, Cymbrami, Gallami, Wendami, Wenetami i nazwani zostali „Słoweńcami”. Gdzieś w XIX wieku pojawili się tam tak zwani „Niemcy” oraz „Żydzi” posługujący się narzeczem niemieckim. A może wpierw pojawili się „handlowcy”, narzucając swoje narzecze dotychczasowym Słowianom, niejako „tworząc z nich Niemców”? Książki z pierwszej połowy XIX wieku twierdzą, że Cesarstwo Austriackie i Królestwo Węgierskie było w przeważającej większości zamieszkałe przez „Słowian, Węgrów i Tyrolczyków”. Tak zwani „Niemcy” stanowili 30-45 % ludności Austro-Węgier pierwszej połowy XIX wieku.

O terytorium to walczyli przez wieki „biskupi”, Habsburgowie, Osmanowie, Węgrzy-Tatarzy i Przemyślidzi-Jagiellonowie. Ale do końca XVIII wieku nad kopalniami, hutami, kuźniami i ośrodkami handlu „pieczę sprawowali” biskupi bawarscy – z małą przerwą na „samorząd protestancki”.

Mimo tego że przeminęło kilkanaście stuleci od czasów Królestwa Noryckiego , na terenie Tyrolu, Styrii i Karyntii przetrwały tradycje górnicze i zaawansowana wiedza hutnicza.

Dalsze rozważania opieramy na informacji z Wikipedii, opartej na pracy historyka Franza Schröckenfux’a, który stworzył listę kuźni produkujących kosy na terenie całego Cesarstwa Austriackiego i „dawnych ziem koronnych” („Geschichte der österreichischen Sensenwerke und ihrer Besitzer”). Lista producentów kos podzielona jest na gildie do jakich należeli wytwórcy kos.

W linkach Wikipedii mamy wielokrotnie powtarzaną informację o „zaniku systemu gildii” w pierwszej połowie XIX wieku. Czyli że, do pierwszej połowy XIX wieku nie możliwa była „przemysłowa” produkcja kos „na skład”. Tylko jednostkowe wyroby „pod zamówienie”.

https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_Sensenwerke_in_%C3%96sterreich

Dodatkowe źródło informacji: https://www.zobodat.at/pdf/JOM_91_0013-0178.pdf
„Sensen, Sensenschmiede und ihre Technik.
Von Josef Zeitlinger, Leonstein.”

Gildie „kuźnicze” były chyba związkami kowali pracującymi w jednej okolicy, najczęściej w jednej dolinie, korzystając z przepływu jednej rzeki czy potoku. Niektóre zakłady kuźnicze oznaczały swoje wyroby specjalnie wybitym znakiem – „gmerkiem”. Wydaje się, że najstarsze kuźnie powstały w XVI wieku w okolicach Kirchdorf-Micheldorf, nad rzekami Krems, Alm, Steyr i innymi – takimi jak Ybbs i Mur.

W dalszej części omówię jako przykład „kosy wajtowskie” oraz pokrótce zakłady kowalskie z pozostałej części Austrii Wewnętrznej. Ale zanim do tego dojdziemy, znów musimy „łyknąć wiedzy”.

Zakład produkujący kosy

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Sensenmuseum_Geyerhammer3.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Sensenmuseum_Geyerhammer3.jpg
Wasserbetriebener Schwanzhammer zum Breiten der Sensen im Sensenmuseum Geyerhammer

https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenwerk
https://de.wikipedia.org/wiki/Schwanzhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenmuseum_Geyerhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Schmied
https://de.wikipedia.org/wiki/Sichel_(Werkzeug)
https://de.wikipedia.org/wiki/Hippe_(Werkzeug)#Rebmesser

Tłumaczenie elektroniczne niemieckiej Wikipedii (mój skrót).

Fabryka kos (Sensenwerke) jest specjalnym rodzajem kuźni, wykorzystującej młot napędzany kołem wodnym (Eisenhammer, Hammerschmiede), w którym wykonywano kosy, sierpy i ostrza ciężkich noży. Pojawiły się w okresie średniowiecza, wraz z rozwojem młynów wodnych. Rozkwit nastąpił w XIX wieku. Kosy były najbardziej znanym produktem eksportowym dawnej Austrii, i były wysyłane na cały świat.

W roku 1850 było w Austrii 125 kuźni produkujących kosy.

Napędem była woda (rzadziej wiatrak), dlatego też takie zakłady powstawały wzdłuż rzek. Przekazywanie mocy z koła wodnego do młota odbywało się za pomocą prostych mechanizmów, później za pomocą kół zamachowych i pasów transmisyjnych. Dopiero na początku XX wieku, napęd wodny został wyparty przez silniki elektryczne. Z uwagi na ogromne zapotrzebowanie na wodę i konieczność jej spiętrzania, oraz na wielkie zużycie węgla drzewnego lub kamiennego, zakłady produkujące kosy budowano w dolinach rzek i potoków, na obszarach zalesionych i w pobliżu złóż rud żelaza.

Aby uzyskać dobrą jakość cięcia (ostrza), kosy odkuwano w technice warstwowej: łącząc poprzez zgrzewanie miękkie żelazo z twardą stalą na ostrze kosy, analogicznie do sposobu wykonywania ostrzy na miecze.

Um eine hohe Schneidefähigkeit der Sensen zu erreichen, wurden sie aus Stahl produziert, und schon bald in Lagentechnik aus einem Klingenstahl und einem weichen Eisen ausgeschmiedet, analog der Technik der Schwertschmiede.

Daher wurde in vielen Sensenwerken auch Klingenwaffen produziert. Um die Rohlinge für die Produktion der Sensen so weit zu erhitzen, dass das Material genügend weich und verformbar war, benutzte man Schmiedefeuer aus Holzkohle.”

Zapamiętujemy. Wpierw wpierw koło wodne zastosowano do produkcji mąki, a potem zastosowano je do wykuwania żelaza. Wikipedia zręcznie pomija temat „hut i wielkich pieców”, sugerując że to w kuźni wytapiano żelazo oraz stal niskowęglową (wrought iron), milcząco zakładając, że stal na ostrza kupowano pewnie w okolicznej hurtowni stali. W XIX wieku takich kuźni produkujących kosy, sierpy i miecze było w Austrii około 125. A „małe kosy” ( Hippe, Heppe, Häbe, Knipp, Säsle, Rebmesser oder Gertel – czyli coś między maczetą a „gorbuszką”), produkowano w Austrii do momentu rozwinięcia produkcji znanych nam kos przez przyszłego monopolistę, firmę Redtenbacher w roku 1875.

Cytat: „Haumesserartige Hippen werden in England als Billhook bezeichnet, in Frankreich als Serpe bzw. Serpette für die kleinen Ausführungen. Heimatschützer in Großbritannien stufen das Billhook als wichtiges nationales Kulturgut ein.”

I jeszcze oryginalny tekst Wikipedii (https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenhammer_Dorfchemnitz):
Eisenhammer Dorfchemnitz. Das Hammerwerk blieb bis in die heutige Zeit in dem technischen Zustand erhalten, den es 1844 beim Umbau zur Schmiede erhielt. Über einen 420 m langen Hammergraben gelangt Wasser auf ein Oberschlächtiges Wasserrad mit einem Durchmesser von 4 m und einer Breite von 1 m (Leistung etwa 3,6 KW bzw. 5 PS). Das Wasserrad ist direkt mit einer über 9 m langen eichenen Daumenwelle verbunden, welche die beiden Schwanzhämmer antreibt. Der Breithammer hat bei einem Gewicht von 300 kg eine Schlagkraft von 500 kp (max. 60 Schläge/Minute). Der kleinere Streck- oder Ziehhammer wiegt 150 kg und entwickelt eine Schlagkraft von 250 kp (max. 100 Schläge/Minute). Mittels eines auswechselbaren halbkugelförmigen Hammerkopfes und eines halbkugelförmigen Amboss konnten ehemals auch Kugeln geschmiedet werden. Ein zweites kleineres Wasserrad treibt den Blasebalg für das Schmiedefeuer an.”

Oraz: „Die vier Sensenwerke in Scharnstein, 1585 bis 1588 begründet von Helmhart Jörger, dem Besitzer der Burg und Herrschaft Scharnstein und dem Erbauer von Schloss Scharnstein, waren drei Jahrhunderte hindurch kleine Handwerksbetriebe der Sensenschmiedekunst.

Erst mit dem Einstieg der Firma Redtenbacher in die Scharnsteiner Sensenerzeugung im Jahr 1875 erfolgte ein tiefgreifender Wandel von den alten Handwerksbetrieben zu einer modernen Sensen- und Sichelindustrie.

Während viele kleine Werke in Österreich diesen neuen Entwicklungen nicht gewachsen waren und geschlossen wurden, entwickelte sich in Scharnstein die größte Sensenfirma von Österreich-Ungarn, die ihre Produkte weltweit vertrieb.

Zwei Weltkriege und verschiedene Wirtschaftskrisen wurden erfolgreich überstanden, aber die stark fortschreitende Mechanisierung der Landwirtschaft sowie die Errichtung von Sensenwerken in Entwicklungsländern führten 1970 zur Schließung der Sichelproduktion und 1987 zur Beendigung der 400 Jahre alten Tradition der Scharnsteiner Sensenerzeugung.”
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenmuseum_Geyerhammer

Gmerk

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/26/Nokkenschijf_hamer.png

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/26/Nokkenschijf_hamer.png
Schemat mechanizmu młota kuźniczego. Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Ku%C5%BAnica_(zak%C5%82ad)

Wikipedia: „Gmerk (z niem. Gemerk) – znak osobisty i rodzinny umieszczany na pieczęciach, przedmiotach użytkowych, wyrobach i różnych budowlach, najczęściej jako sygnatura autora dzieła. Pierwotnie znak garncarski czy kamieniarski, którym kamieniarze oznaczali obrobione przez siebie elementy.

W starożytnej Grecji umieszczano go na kamiennych elementach budowli, prawdopodobnie celem ułatwienia montażu. Od połowy XII wieku były stosowane przez warsztaty budowlane. Poddany procesowi heraldyzacji, czyli umieszczony na tarczy herbowej, stał się herbem mieszczańskim (od herbu szlacheckiego różni się brakiem korony rangowej i typem hełmu), choć zdarzają się wyjątki od tej zasady. Zaprzestano go stosować w XVIII wieku.

Umieszczano go na tłokach pieczętnych, sygnetach i przedmiotach rzemieślniczych. Często odznaczane były na przedmiotach wytwarzanych przez mieszczanina.”

Wikipedia niestety się myli, bo polscy kowale znakowali zwoje wyroby co najmniej do końca XIX wieku. Wikipedia też myli prosty znak którym rzemieślnik oznaczał swoje wyroby od skomplikowanych „znaków handlowych” jakie stosowały „domy handlowe”. „Prosty gmerk kowalski” był znakiem składającym się z kombinacji „prostych kresek”, czasem „półksiężyców” i „kropek”. Po prostu kowal wybijał na wykonanej na przykład siekierze czy gwoździu swój znak dłutkiem „prostym”, „księżycowatym” lub „punktakiem”.

Dlatego też, „naukowe informacje” przypisujące „Kuźni X” produkującej i znaczącej wyrabiane kosy komplikowanym znakiem, na przykład kosy czy ludzkiej figury, nie mogły być nabijane na wyrobach przed końcem XIX wieku. Po prostu, takie stalowe, skomplikowane stemple nie były dostępne. Takimi znakami prawdopodobnie handlarze pieczętowali „listy przewozowe” lub opakowania – na przykład beczki, w których przewożono kosy.

.https://pl.wikipedia.org/wiki/Gmerk
.https://de.wikipedia.org/wiki/Hausmarke
.https://en.wikipedia.org/wiki/House_mark
.https://en.wikipedia.org/wiki/Merchant%27s_mark
.https://en.wikipedia.org/wiki/Siglas_poveiras
.https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Vitt-R%C3%BCgen-110510-051.JPG

Studium przypadku: kosy „wajtowskie”

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dc/F%C3%BCrstengang_Freising_-_Waidhofen_an_der_Ybbs.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dc/F%C3%BCrstengang_Freising_-_Waidhofen_an_der_Ybbs.jpg
Waidhofen an der Ybbs 1702 auf einem Gemälde im Fürstengang Freising. Gemälde aus einer Serie mit Darstellungen von Besitztümern des Hochstifts Freising im Fürstengang zwischen Fürstbischöflicher Residenz und Freisinger Dom. Valentin Gappnigg (1661/62-1736).

Z książki z roku 1782 wiemy, że do Polski sprowadzano rocznie setki tysięcy kos „Sztajerskich” i „Wajtowskich”. Sto tysięcy kos po pół kilograma to 50 ton.

Skupimy się na kuźniach z tych okolic.

Kosa „wajtowska” pochodziła z Waidhofen nad rzeką Ybbs (Ois) = (česky: Bejdov nad Jívicí) = Вајдхофен на Ибсу

Według niemieckiej Wikipedii, do roku 1875, czyli do momentu rozpoczęcia masowej produkcji kos przez firmę Redtenbacher, to z Waidhofen nad rzekąYbbs pochodziła niemal cała produkcja austriackich kos.

Przeczytałem dostępne informacje o chyba wszystkich miejscowościach związanych z produkcją kos i zapewniam Czytelnika, że „casus Waidhofen”, jest typowym przykładem dziejów wszystkich miejscowości związanej z przetwarzaniem żelaza w Austrii.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/AUT_Waidhofen_an_der_Ybbs_COA.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/11/AUT_Waidhofen_an_der_Ybbs_COA.jpg
Herb miasta

Według badań Franza Schröckenfux’a, znajdowało się tam 28 zakładów produkujących kosy, w tym sześć powstałych w XIX wieku. Teoretycznie przed rokiem 1780 było w tej miejscowości 14 zakładów kuźniczych. Tylko jeden zakład kowalski oznaczał swoje wyroby specjalnym znakiem – gmerkiem (rok powstania 1601. Auf der Gaisleithen (Zeitlinger), Ilgen (Lilie), später Zwei Fischangel). Ten znak towarowy jest moim zdaniem znakiem handlowym z końca XIX wieku a nie „gmerkiem kowalskim”.

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Irgen.svg/240px-Irgen.svg.png

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/Irgen.svg/240px-Irgen.svg.png
„Irgen“ (Lilie) – Hammerzeichen der ehemaligen Sensenschmiede an der Schleifen

Daty powstania i zaprzestania działalności kuźni wokół Waidhofen.
1593 – 1901, 1600 – 1549 (w St. Anton, rzeka Jessnitz), 1601 – 1932, 1608 – 1889 (Altenreith (Gaming)), 1620 – 1895 (Opponitz), 1622 – 1900 (Opponitz), 1630 (Gresten), 1650 – 1860, 1676 – 1890, 1707 – 1954, 1717 – 1860, 1719 – 1898, 1724 – 1898, 1724 – 1895, 1771 – 1832, 1780 – 1800 (Purgstall), 1783 – 1850, 1784 – 1892 (Ybbsitz), 1784, 1808 – 1893 (Opponitz), 1808 – 1860 (Frankenfels), 1828 (Scheibbs), 1829 (Neustift (Scheibbs)), 1840 (Randegg), 1878 – 1930 (Göstling an der Ybbs). Plus dwie kuźnie o nieokreślonej dacie powstania i zakończenia działalności, i jedna która działała około roku 1840.

Tłumaczenie elektroniczne Wikipedii, z moimi skrótami i poprawkami:

Według Wikipedii, historia miasta zaczęła się w XII wieku, gdy rozpoczęto wydobycie rudy żelaza w Erzberg w Styrii. Znalezienie niezwykle bogatych złóż rud żelaza jedne źródła odnoszą do roku 712 a inne do roku 1712 (Wikipedia stwierdza skromnie, że często mylono się w datach o równy tysiąc lat). A może górnictwo żelaza zaczęło się w roku 1512, gdy konsekrowano miejscowy kościół?

Dosłowny cytat: „ In der 1512 geweihten Eisenerzer Oswaldikirche soll sich früher eine Inschrift befunden haben, die die Gründung des Erzabbaues mit dem Jahr 712 dokumentierte. Das sonderbar genaue Datum könnte durch eine Verwechslung mit der Jahreszahl der Kircheneinweihung erklärt werden, da die spätgotischen Ziffern 5 und 7 sehr ähnlich ausgeschaut haben und damals die Tausenderzahl meist weggelassen wurde. Der Innerberger Hauptgewerkschaft kam das entgegen, damit sie im Jahre 1712 feierliche Millenniumsfeiern abhalten konnte. Inwieweit die damals vorhandenen Geschichtsquellen falsch aufgefasst oder bewusst erweitert wurden, ist heute nicht mehr eindeutig zu klären.”

Pierwszy dokument mówiący o Erzenberg datowany jest na rok 1171. W roku 1625 działał tam podobno już „związek górników”.

Pewne się wydaje, że wydobycie rudy żelaza w Erzberg odbywało się w roku 1720 za pomocą czarnego prochu.

Na końcu wpisu znajdziemy informację, że wydobycie rudy żelaza w Erzberg zaczęło się dopiero po roku 1800.

Waidhofen jako ośrodek przerabiający rudę wydobywaną w Erzberg szybko się rozwijało, jako że leżało na skrzyżowaniu dwóch szlaków handlowych (z Ybbstal oraz z Weyer im Ennstal), a że w wąskiej dolinie płynęła wartka górska rzeka Ybbs, szybko powstały tam pierwsze kuźnie.

Waidhofen stał się najważniejszym ośrodkiem przetwarzania żelaza w Steyr. W czasach rozkwitu w XIV i XV wieku, 200 kowali „z różnych sektorów” działało w mieście a ich wyrobami handlowano nie tylko w całym imperium Habsburgów, ale także eksportowano je przez Wenecję na Bliski Wschód. Od tego czasu pojawia się motto Waidhofen: „Ferrum chalybsque urbis nutrimenta” („żelazo i stal karmi miasto” = „Iron and Steel Nourish the City.”).

Od XIII wieku z Waidhofen pochodziło 10% europejskiej produkcji żelaza, a w połowie XVI wieku nawet 20%.

Bogactwo miasta biorące się z wytwarzanego żelaza i stali ściągało chętnych do udziału w zyskach. W roku 1490 nastąpił najazd węgierski i oblężenie miasta. Zaskakująca śmierć króla Macieja Korwina (* 1443, † 1490) spowodowała wycofanie się wojsk węgierskich.

Po pierwszym oblężeniu Wiednia przez wojska tureckie w roku 1529, Dolna Austria została „zdewastowana” przez oddziały „lekko uzbrojonych bandytów i podpalaczy” – tak zwanych „Akıncı” (Akindżi). Miasto odparło trzykrotne ataki, w ich wyniku zginęło wziętych do niewoli i zamordowanych przez „Turków” 339 mieszkańców.

https://en.wikipedia.org/wiki/Akinji
https://pl.wikipedia.org/wiki/Akind%C5%BCi
https://en.wikipedia.org/wiki/Ghazi_(warrior)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Spahisi_(Turcja)

W XVI wieku nastąpił ekonomiczny upadek miasta, bo cesarz Maksymilian I (* 1459, † 1519) preferował jako centrum obróbki metali miasto Steyr. Waidhofen pustoszą wielkie pożary oraz „inwazje szkodników”.

Jak widać, w XVI wieku mamy jednocześnie rozwój i upadek miasta – moja uwaga. Chyba że w tym czasie w innych europejskich ośrodkach górnictwa i hutnictwa żelaza było jeszcze gorzej, tak że mimo „ekonomicznego upadku” miasta, dwukrotnie wzrosła ilość produkowanego żelaza w stosunku do reszty Europy.

Największa katastrofa miasta związana była z protestantyzmem. Nowy prąd religijny „umożliwiał nawiązanie rozległych stosunków handlowych”, więc wielu młodych mieszkańców miasta zapisało się na studia na Uniwersytecie w Wittenberdze w Saksonii. Dramaturg Paul Rebhun, stał się nawet bliskim współpracownikiem Marcina Lutra. Nowe pomysły szybko zapuściły korzenie w Waidhofen, a pod koniec XVI wieku miasto było w dużej mierze protestanckie i uniezależniło się od biskupów katolickich.

W wyniku kontrreformacji, w roku 1587 i 1588 cała protestancka rada miejska została usunięta przez cesarza, a następnie wydalona z kraju. W wyniku trwającej przez kilkadziesiąt lat „bezkompromisowej rekatolizacji”, prowadzonej przez katolickich biskupów z bawarskiego Freising (pol. Fryzynga; łac. Frisinga; hist. Frigisinga, Freisingen, Freysing), zwłaszcza około roku 1600, wiele rodzin kowalskich przeniosło się do obszarów protestanckich. Prawie połowa domów była pusta. Kryzys trwał długo, bo ponad 100 lat później w Waidhofen było zamieszkanych tylko 87 domów – moja uwaga: to już początek XVIII wieku.

W XVII wieku Waidhofen był pod opieką kilku proboszczów (Pfarrherren – na przykład Bernhard i Augustin Pocksteiner), pod których działaniem „nastąpiła wewnętrzna odnowa życia społecznego miasta”. Zbudowano barokowe: Spitalkirche, kościół parafialny, przedłużeno Marienkapelle i zbudowano Mariensäule (1665 -symbol kontrreformacji – „This baroque column and figure of the Virgin Mary in the center of the city was constructed in 1665 as a symbol of the Counter-Reformation.”).

Moja uwaga. A może „kontrreformacja” polegała na nazwaniu czczonej przez okolicznych mieszkańców miejscowej „bogini matki Noreii” – „najświętszą Marią Matką Zbawiciela”? Tak jak wcześniej, a może w tym samym czasie, z Trzygława powstała „Trójca Święta”?

Rozkwit miasta następuje następuje w wieku XVIII. Miasto zaczęło dostarczać żywność dla górników z Erzberg. Wprowadzono młoty kuźnicze napędzane energią wodną, rozpoczęto produkcję sierpów i kos. W okresie rozkwitu XVIII wieku każdego roku produkowano 360 000 kos i 200 000 sierpów.

Moja uwaga. Młoty kuźnicze napędzane wodą już raz wprowadzano na przełomie XVI i XVII wieku. A tu po 100 latach na nowo wprowadza się ten wynalazek z 1594 roku. Jak widać, dopiero na początku XVIII wieku, czyli po roku 1700, „zaczęto dostarczać żywność górnikom z Erzberg”, co może świadczyć o tym, że dopiero wtedy zaczęło się tam „przemysłowe górnictwo”, o czym może świadczyć zastosowanie prochu.

W latach 1706 – 1732 powstaje barokowy kościół – kolejny symbol katolicyzmu i miejsce pielgrzymek. „Wallfahrtskirche Basilika Sonntagberg: There is a large and important Catholic pilgrimage site located just north of Waidhofen. The baroque church, built in 1706–1732, is clearly visible across the surrounding area.”

W 1786 r. funkcję sędziego miejskiego jako najwyższego przedstawiciela miasta zastąpił burmistrz.

W 1803 roku zakończyło się panowanie nad miastem przez kościelnych nadzorców z bawarskiego Freising i miasto z „Bayrisch Waidhofen” stało się miastem Habsburgów (1803 endete die Herrschaft Freisings, und „Bayrisch Waidhofen“ wurde habsburgisch.).

XIX wiek przyniósł do Waidhofen ciężkie czasy: w 1809 r. ludność miasta musiała przez osiem miesięcy opiekować się 40 000 francuskich żołnierzy.

Kryzys gospodarczy jaki nastąpił po wojnach francuskich spowodował zaprzestanie produkcji kos.
(Dokładnie „Nach den Franzosenkriegen traf die sich entwickelnde Wirtschaftskrise den Sensenhandel existenziell”).

A po roku 1860, „industrializacja doprowadziła do zaniku przemysłu wyrobów żelaznych”.

A związane było to z przejściem przemysłu na węgiel kamienny zamiast węgla drzewnego, zastąpienie kół wodnych przez silniki parowe i budowę linii kolejowych, co niekorzystnie wpłynęło na doliny znajdujące się z dala od głównych szlaków. Pomimo pewnych prób ratunkowych, takich jak otwarcie instytutu dydaktyczno-badawczego do obróbki metali (1890) i budowa wąskotorowej kolei Ybbstalbahn (1896-1899), przyszłość należała do dużych przedsiębiorstw, takich jak Böhler-Werke.

A firma „Böhler-Werke”, braci Alberta i Emila Böhler – pochodzących „ze starej rodziny handlowej z Frankfurtu” powstała po roku 1870. Bracia zarejestrowali firmę w Wiedniu (jako firmę handlową, zajmująca się wyłączną dystrybucją gatunków stali ze Styrii), a głównym ich partnerem został Georg Kiefer.

Historia była taka. Bracia podróżowali po Styrii jako handlowcy oferujący wyroby żeliwne z „Gussstahlfabrik des Freiherrn Mayr-Melnhof in Kapfenberg”, mając na to cesarską wyłączność.

Fabryka w Kapfenberg ma długą tradycję; już w XV wieku wybudowano kuźnice w dolnym biegu potoków Stübming i Thörl w Winkl, dzielnicy Kapfenberg. Początkowo były one ściśle związane z rodziną Pögl. Po upadku hutnictwa młoty w Kapfenberg zostały zakupione w 1830 r. przez rolnika Franza Mayra i unowocześnione przez jego syna, wprowadzając najnowsze technologie.

Przypomnę informację w jednego z poprzednich odcinków.
Jak pisze Wikipedia,w drugiej połowie XIX wieku rozpoczęła się industrializacja wytwarzania i obróbki żelaza i stali w Austrii. W 1840 roku, Franz Mayr (Franz Mayr von Melnhof 1810 – 1889 – tytuł szlachecki nadał mu cesarz w roku 1859 ) przejął interes ojca (Franz Mayr 1779 – 1847) i jako pierwszy wprowadził na terenie Austrii system pudlingowy zamiast do tej pory stosowanego fryszowania.

A w roku 1854 kupił kilka kuźni z kołami wodnymi w Kapfenberg i zastąpił je silnikami parowymi. Pod kierunkiem Fridolina Reisera, w roku 1859 zbudowano pierwszy w świecie niemieckojęzycznym piec Siemensa-Martina – co zostało zauważone i wynagrodzone przez cesarza. W roku 1891 roczna produkcja stali w zakładzie Kapfenberg wynosiła już 4000 ton, a fabryka zatrudniała około 500 pracowników.”

Jak widzimy, cesarz docenił syna rolnika Franza Mayera, który stał się „szlachetnie urodzonym” baronem „Mayr von Melnhof”. W roku 1872 baron sprzedał swoją kuźnię firmie „k. k. priv. Innerberger Hauptgewerkschaft”, która została w roku 1882 zakupiona przez braci Böhler (Gebrüder Böhler). Od tego momentu fabryki staliwa Mayr w Kapfenberg przyjęły wspólne logo firm braci Böhler – sześcioramienną gwiazdę Dawida.

https://i2.wp.com/www.veikkos-archiv.com/images/thumb/6/62/W0225063.jpg/220px-W0225063.jpg

.http://www.veikkos-archiv.com/images/thumb/6/62/W0225063.jpg/220px-W0225063.jpg
Gebrüder Böhler & Co. Stahlwerk Styria Ratibor

https://i1.wp.com/www.veikkos-archiv.com/images/thumb/7/72/W0416386.jpg/219px-W0416386.jpg

.http://www.veikkos-archiv.com/images/thumb/7/72/W0416386.jpg/219px-W0416386.jpg
Gebrüder Böhler & Co. Stahlwerk Styria Ratibor. Moim zdaniem to „Racibórz na Górnym Śląsku”. Źródło: http://www.veikkos-archiv.com/index.php?title=B%C3%B6hler-Uddeholm

Firma braci Böhler rozbudowała kanały dystrybucji. Otwarto w roku 1879 agencje w Hamburgu, Kopenhadze, Moskwie, Petersburgu i Kijowie. W 1886 r. powstały kolejne przedstawicielstwa firmy w Paryżu, Berlinie, Frankfurcie nad Menem, Lipsku, Dusseldorfie i Stuttgarcie, a także w Sheffield, ośrodku brytyjskich hut stali, ze szczególną dumą zaliczając do swoich klientów Brytyjską Mennicę i marynarkę brytyjską. W 1889 r. rozpoczęły się dostawy stali do Japonii.

Wracając do Waidhofen. Budowa dużych zakładów na nizinnych terenach, z dostępem do rzeki czy transportem kolejowym, spowodowała upadek ośrodków kuźniczych w wąskich dolinach górskich. W drugiej połowie XIX wieku miasto podupadało i nie pomogło doprowadzenie do niego linii kolejowej „Kronprinz-Rudolfs-Bahn” (1872).

W związku z upadkiem przemysłu żelaznego pod koniec XIX wieku, nastąpiło zubożenie całego regionu. W rejonie Waidhofen i Gaming rodzina Rothschildów stała się największym właścicielem ziemi w Dolnej Austrii, wybudowała zamek Waidhofen (chyba rozbudowała – bo zamek zbudowano w XII wieku i do roku 1803 należał do bawarskiego biskupa z Freising, a do Rothschildów do roku 1945– moja uwaga) i sfinansowała infrastrukturę, projekty szkolne i kulturalne. Ponadto Rothschildowie stali się inicjatorami turystyki w tym regionie (piesze wycieczki, narciarstwo i jazda na rowerze).

Dokładnie to chodzi o bankiera Alberta Salomona Anselma Freiherr von Rothschild (1844-1910).

Pomimo tego zaangażowania i ponownego rozkwitu regionu, obszar stał się wzorcowym regionem antysemityzmu w Austrii.

Moja uwaga. Jak widać, „antysemityzm” jest w jakiś sposób związany z pieniędzmi, klasztorami i rozwojem lub upadkiem przemysłu…

Kolejne podsumowanie…

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/Tobiashammer_hammer_front.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3a/Tobiashammer_hammer_front.jpg
Buchary poháňané mlynom. Źródło: https://sk.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1mor

Oficjalna historia jest taka. Dawno, dawno temu istniało państwo a później rzymska prowincja Noricum, jedyne w Europie miejsce gdzie wytwarzano STAL. W XIII wieku czescy „Przemysłowcy” zdobyli w wyniku walk z „Węgrami – Tartarami – Ordą” ten teren. Jest to bardzo zrozumiałe, bo przecież zarówno górnictwo czeskie (należące do „Przemysłowców”) jak i górnictwo słowackie (należące do „Węgrów – Tartarów” i Jagiellonów) – wymagało STALI! Którą produkowano z rudy wydobywanej z góry Erzberg w Karyntii już przed rokiem 400 p.n.e. albo z rudy wydobywanej z góry Erzberg w Styrii, znalezionej około roku 1700.

Potem o Styrię i Karyntię rywalizują Węgrzy, Habsburgowie i Osmanowie. A bez względu na te walki, zarządza wszystkim biskupstwo z Bawarii, słynące z walki ze „słowiańskością i pogaństwem”. Jednak „najazd Osmanów – Turków” ma jakiś związek z rewolucją technologiczną jaka się dokonała na terenie Styrii i Karyntii. Wikipedia w kilku miejscach sugeruje iż zastosowanie koła wodnego w młynarstwie a potem w kuźniach, Europa zawdzięcza Osmanom…

W XVI wieku Waidhofen pustoszą wielkie pożary oraz „inwazje szkodników”, a cesarz Maksymilian I „preferował jako centrum obróbki metali miasto Steyr”. Do początku XVIII wieku Waidhofen jest praktycznie wyludnione z uwagi na klęski i wojny religijne i powstania chłopskie.

Według Wikipedii, około roku 1594, Konrad Eisvogel z Micheldorf (Velika vas = Wielka Wieś – obecnie austriacka część Karyntii, starovisokonemško michel = velik, kot npr. Michelstetten = Vele selo = Velesovo), zrewolucjonizował wytwarzanie kos, wykorzystując młot napędzany kołem wodnym. Wkrótce nowa technologia została wdrożona na terenie całej Karyntii, dzięki czemu wydajność kowala wzrosła z 4 kos dziennie do wykuwanych 70 sztuk na dzień. W latach 1593 – 1699 (ściślej biorąc do 1676) powstaje w okolicy Waidhofen 9 zakładów kuźniczych produkujących kosy. Prawdopodobnie w kuźniach korzystających z energii przepływającej wody. Gdyby przyjąć za prawdę informację z Wikipedii, która twierdzi, że dzięki zastosowaniu młotów napędzanych kołem wodnym wydajność skoczyła z 4 do 70 kos produkowanych dziennie, wtedy te 9 zakładów produkowało by rocznie 9 x 70 x 300 dni roboczych = 189 tysięcy kos. Zakładając wydajność przemysłowej produkcji kos przełomu XIX i XX wieku, równą 1 kosa dziennie na jednego pracownika, wtedy w tych 9 zakładach pracowało by około 500 osób. A 50-osobowy warsztat w XVII wieku to naprawdę wielka fabryka! Zaś standardowa kuźnia, która była budowana w niezmienionej formie do końca XIX wieku była budynkiem z trzema kołami wodnymi. Dwa koła napędzały dwa młoty a trzecie koło napędzało koła szlifierskie. Tam fizycznie nie było miejsca dla 50 osób! Nie jest też zrozumiałe, jak w wąskiej dolinie górskiej, w małym Waidhofen, mogło istnieć więcej niż 2 – 3 kuźnie napędzane kołami wodnymi.

Proszę zauważyć, że buduje się kuźnie w okolicy która wcześniej przez Wikipedię jest opisywana jako wyludniona.

Mimo tej rewolucji technologicznej (młot napędzany kołem wodnym), biskupi z Bawarii oraz Habsburgowie z Wiednia doprowadzają do wygnania fachowców-kowali ze Styrii i Karyntii, przez co przez ponad stulecie z braku mieszkańców i fachowców, staje strategiczna dla całej Europy produkcja żelaza i stali. A jednak w tym czasie powstaje 9 „wielkich kuźni”?

W XVIII wieku następuje krótkie „odrodzenie”, zakończone w latach 1800-1810 „najazdem francuskim”. Liczące 1000 czy 5 tysięcy mieszkańców (7957 mieszkańców w 1869) Waidhofen musi żywić „40 tysięczną armię francuską”! Dokładnie tak samo dzieje się we WSZYSTKICH dolinach Styrii i Karyntii!

Proszę sobie wyobrazić wąską alpejską dolinę, wychodzącą na naddunajską równinę i 40 tysięcy „chłopa” których przez 8 miesięcy musi żywić małe miasteczko „producentów kos”. Czego „armia Napoleona” szukała w górskiej dolinie, a nie obozowała w którymś z pobliskich miast naddunajskich? I tak samo dzieje się we wszystkich dolinach gdzie produkuje się kosy! Armia „francuska” okupuje te doliny po kilka razy.

W latach 1700 – 1799 powstaje wokół Waidhofen kolejne 9 „wytwórni kos”. Ponawiam moje nieśmiałe pytanie: „gdzie”?

Co ciekawe, „stary system cechowy” istniał do początku XIX wieku a „koncesję na wykuwanie kos” wydawali cesarze austriaccy. W roku 1780 cesarzowa Maria Teresa nadaje – prawdopodobnie pierwszy – przywilej zezwalający na produkcję kos (Molln). W tej samej okolicy, po raz pierwszy w Stryrii i Karyntii, w połowie XIX wieku znaleziono węgiel kamienny.

W efekcie „najazdu francuskiego”, kończy się władza „biskupów bawarskich” nad Styrią, Karyntią i Tyrolem. Dzięki „Francuzom” władza przechodzi na rzecz Habsburgów. Jakby kolejny raz – bo przed rokiem 1588 miasto staje się „protestanckie” i uniezależnia się od biskupów katolickich, a nowy prąd religijny „umożliwiał nawiązanie rozległych stosunków handlowych”, co doprowadza do krótkiego ożywienia gospodarczego, zakończonego „wygnaniem protestanckich kowali” przez zjednoczone siły biskupów i Habsburgów.

W roku 1803 Habsburgowie zamieniają „biskupów bawarskich” jako „nadzorcy Styrii i Karyntii”. Dotychczasowy zamek bawarskiego biskupa z Freising przejmują Rothschildowie.

W 1804 roku „cesarz rzymski” Franciszek II przyjął tytuł cesarza austriackiego (jako Franciszek I), a w roku 1806 „pod presją Napoleona, zrzekł się godności cesarza rzymskiego”. Czy w zamian za Tyrol, Styrię i Karyntię?

„Kryzys gospodarczy jaki nastąpił po wojnach francuskich spowodował zaprzestanie produkcji kos.”

Około roku 1830 pojawia się „kapitał niemiecki”, pieczętujący się „gwiazdą Dawida”. Wykupuje podupadłe i nieużywane od kilkudziesięciu lat kuźnie, wprowadza nowe technologie. Ale wkrótce, czyli w połowie XIX wieku, okazuje się że „napęd wodny” staje się nieopłacalny, więc zaczynają powstawać zakłady metalurgiczne na równinach, korzystające z maszyn parowych, węgla i torów kolejowych. Dawne zakłady kuźnicze w górskich dolinach podupadają…

Jak pisze Wikipedia: „po roku 1860, industrializacja doprowadziła do zaniku przemysłu wyrobów żelaznych”.

„W roku 1868 administracja dystryktu została przeniesiony z Waidhofen do zamożnego Amstetten; jako rekompensata Waidhofen stało się autonomicznym miastem z własnym statutem.”

Przypomnę z poprzednich odcinków jak to było z kopalniami i hutami Czech i Słowacji. Około roku 1240 pojawiają się w Europie Środkowej „hordy Tatarów-Mongołów”. W efekcie, „znikają górnicy i hutnicy” z Czech i Słowacji. Na ich miejsce zostają sprowadzenie „Niemcy” z Saksonii. Gdy ci „Niemcy z Saksonii” wtapiają się w okoliczną ludność i uważają się już za „miejscowych Słowian”. W wieku XVI i XVII następują „wojny Habsburgów z Osmanami-Turkami”, w wyniku czego pustoszeją znów kopalnie Słowacji. Znów zostają sprowadzeni „fachowcy z Saksonii”. W kopalniach i hutach Słowacji następuje jakieś załamanie na początku XIX wieku i „odrodzenie” w drugiej połowie XIX wieku.

https://kodluch.wordpress.com/2019/03/01/%e2%99%ab-off-topic-geodezja-i-kartografia-czesc-4/

Przypomnienie na temat górnictwa Słowacji i Spiszu:

8 listopada 1412 roku król Władysław Jagiełło pożyczył Zygmuntowi Luksemburskiemu 37 000 kop szerokich groszy praskich (ówcześnie ok. 7 ton czystego srebra, czyli ponad 8 ton monet). Pożyczkę zabezpieczono zastawem, w którego skład weszły miasta i miasteczka należące wcześniej do ziemi sądeckiej (i później wydzielone jako odrębna jednostka): Lubowla, Podoliniec i Gniazda (w miastach tych utworzono starostwo grodowe z siedzibą w Zamku Lubowelskim) oraz 13 miast spiskich: Biała, Lubica, Wierzbów, Spiska Sobota, Poprad, Straże, Spiskie Włochy, Nowa Wieś dziś Spiska Nowa Wieś, Ruszkinowce, Wielka, Spiskie Podgrodzie (ale nie Zamek Spiski), Maciejowce, Twarożne. Węgry kilkadziesiąt lat później podjęły próbę odzyskania zastawionych miast, ale wyrokiem sądu papieskiego, który odbył we Wrocławiu w końcu XV w., tereny te zostały przyznane na stałe Polsce i pozostały w jej granicach aż do 1769 roku. Pozostałe przy Węgrzech miasta Spiszu utworzyły „prowincję 11 miast spiskich” (Provinz der 11 Zipser Städte, XI. Szepesi Városok Provinciájába), którego głównym ośrodkiem był Spiski Czwartek. Posiadały one szeroką autonomię, ale szybko zaczęły tracić na znaczeniu i już w 1465 stały się częścią państwa spiskiego, którego właścicielem był pan na Spiskim Zamku.

W kolejnych latach przez tereny spiskie przetoczyło się wiele wewnętrznych i międzynarodowych sporów (batalie husyckie, spory Jagiellonów z Władysławem Pogrobowcem, bunt bratrzyków, kolejne bunty chłopskie i antyhabsburskie w XVII i XVIII w.). W 1769, podczas konfederacji barskiej, cesarzowa austriacka Maria Teresa zagarnęła starostwo spiskie, a później także czorsztyńskie, nowotarskie i sądeckie. W miejsce starostw utworzono nową prowincję 16 spiskich miast (Provinz der 16 Zipser Städte) z ograniczoną autonomią, którą zlikwidowano dopiero w 1876 roku.

W latach 1495 – 1526 górnictwo i hutnictwo spiskie oraz kopalnie Tyrolu i Czech „przejmuje” spółka Thurzo – Fugger (Ungarischer Handel). Wprowadza się nowe technologie: „odsrebrzanie miedzi” i odwadniane zalewanych kopalń.

W Bańskiej Szczawnicy w latach 1525-1526 wybuchło pierwsze wielkie powstanie górników, które rozszerzyło się także na inne ośrodki górnicze na Węgrzech.

W latach 1552 – 1687 terenami Spiszu jakby „zarządzają” Turcy – którzy zajęli węgierską Budę w roku 1541.. Miasta budują w obawie przed nimi mury, formalnie „nic się nie dzieje”, choć duża część Spiszu jest przez ponad 100 lat pod tą częściową okupacją turecką.

Znów „znika miejscowa ludność” oraz górnicy. Zaczyna się więc ponowna kolonizacja przez „mitycznych górników saskich”.

Słowackim kopalniami z ramienia Rzeczpospolitej zarządza wpierw rodzina Hieronima Łaskiego. 1527/1528 – misja polskiego magnata i wojewody sieradzkiego, zarazem dyplomaty w służbie Zapolyi Hieronima Łaskiego do Konstantynopola, zawarcie sojuszu Zapolyi z Turcją, 1528 – w nagrodę za zasługi otrzymuje Hieronim Łaski godność żupana spiskiego oraz nadanie zamku spiskiego, zamku w Kieżmarku i klucza niedzickiego, 1538 – pokój w Wielkim Waradynie -podział Węgier między Zapolyę i Ferdynanda.

A od pierwszej połowy XVII wieku zarządza kopalniami słowacko-wegierskimi ród Lubomirskich. Nadzór „polityczny” nad polską enklawą Spisza sprawuje ród Szembeków – czyli „z ojca na syna” ród biskupów i prymasów Polski, aż do czasów Królestwa Polskiego. Do tego ród „spokrewniony” z Mniszchami, Tarłami, Wiśniowieckimi i Lubomirskimi – zamieszanymi wpierw w „Dymitriadę” a po prawie dwóch stuleciach w „polską karuzelę” zakończoną „rozbiorami”.

Górnictwo w Bańskiej Szczawnicy /oraz całej obecnej Słowacji/ odżyło dopiero w XVII w. i od tego czasu przez ponad dwa stulecia znów przodowało w rozwoju techniki. W 1627 r. po raz pierwszy /w świecie/ zastosowano tam proch do prowadzenia prac strzelniczych w podziemiach kopalń.

Dla celów górniczych w całej okolicy wybudowano znaczącą sieć sztucznych zbiorników wodnych, zwanych tu z niemiecka „tajchami”, oraz kanałów doprowadzających wodę do napędu pomp, odwadniających poszczególne sztolnie. Największe wydobycie zanotowano w roku 1690, kiedy to z miejscowych kopalń uzyskano 29 ton srebra i 605 kg złota.

W międzyczasie (połowa XVI wieku) pojawiają się też Habsburgowie, trwają skierowane przeciwko nim powstania (od 1619) oraz „wojny religijne”, które kończą się w roku 1776 definitywnym objęciem władzy na Węgrzech przez Habsburgów.

W tym czasie była też konfederacja barska (1768–1772).

Wiosną 1769 r. oddział konfederatów barskich, dowodzony przez Józefa Bierzyńskiego, podjął nieudaną próbę opanowania zamku w Starej Lubowli, będącego w posiadaniu Kazimierza Poniatowskiego. Ten poprosił wówczas Austriaków o zajęcie starostwa spiskiego (będącego prywatnym zastawem królów polskich). Jednym z dowódców powstania był książę Jerzy Marcin Lubomirski oraz Mniszchowie, Potoccy i Krasińscy. W 1769, na rozkaz cesarza i króla Węgier Józefa II Habsburga oraz współregentki Marii Teresy Habsburg, wojska austriackie przywróciły formalne władztwo państwowe na terytorium administrowanym przez starostę spiskiego, co było wstępem do zagarnięcia w 1770 kolejnych starostw: czorsztyńskiego, nowotarskiego i sądeckiego. Austriacka okupacja Spisza i Podhala trwała do 1772, gdy tereny te stały się oficjalnie częścią Węgier, rządzonych wówczas przez Habsburgów.

Reasumując, przed rokiem 1782 nie można było wysyłać z istniejących teoretycznie wokół Waidhofen 18 kuźni setek tysięcy kos warstwowych rocznie do Polski. Jeżeli nawet był jakiś eksport do Polski, ustał on całkowicie około roku 1794 i mógł zostać wznowiony gdzieś po roku 1860, gdy rozpoczęto produkcję stali i seryjną, przemysłową produkcję kos monolitycznych.

Około roku 1800 porzucono WSZYSTKIE austriackie kuźnie, które zostają przejmowane i odbudowywane około roku 1830.

Co ciekawe, omawiana wcześniej książka z roku 1841 twierdzi, że dwukrotnie „stawało polskie górnictwo i hutnictwo” – w roku 1794 (w związku z „Powstaniem Kościuszkowskim”), oraz w latach 1830-31 (w związku z „Powstaniem Listopadowym”). Proszę sobie wyobrazić, że trwa jakaś wojna i „żelazo / stal” jest „wojennym materiałem strategicznym”. Zamiast zwiększać produkcję żelaza, „z okazji wojny”, zamyka się wszystkie fryszernie i kuźnie a „kopalnie całkowicie pustoszeją”. Ja tego zupełnie nie mogę zrozumieć!

Podobnie było w Austrii! Jeżeli na 30 lat „stanęła produkcja” żelaza, to czym walczyli żołnierze austriaccy? Na sztachety czy kłonice? I proszę sobie wyobrazić, w jakim stanie zrujnowania musiały być około roku 1830 wszystkie austriackie kuźnie napędzane kołami wodnymi. 30 lat braku konserwacji, zimy i powodzie musiały wszystkie te obiekty hydrotechniczne doprowadzić do zupełnej ruiny!

Zupełnie też nie pojmuję tak ogromnej zwłoki czasowej: na terenie obecnej Słowacji po raz pierwszy w świecie zastosowano w pracach górniczych proch w roku 1627, a na terenie Styrii i Karyntii proch zastosowano dopiero w roku 1720. A oba regiony przeżywają synchronicznie te same wydarzenia – jakieś wojny Habsburgów z Osmanami-Turkami z dziwnym podtekstem „wojen religijnych”, doprowadzających do całkowitego opustoszenia tych terenów.

https://en.wikipedia.org/wiki/Incandescence
https://de.wikipedia.org/wiki/Reckhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenwerk
https://de.wikipedia.org/wiki/Industriemuseum_Freudenthaler_Sensenhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_Sensenwerke_in_%C3%96sterreich
https://de.wikipedia.org/wiki/Waidhofen_an_der_Ybbs
https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Ybbs

Znaki zapytania

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Ku%C5%BAnica.jpg/799px-Ku%C5%BAnica.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Ku%C5%BAnica.jpg/799px-Ku%C5%BAnica.jpg
Górnośląska kuźnica. Fotografia z końca XIX w./początku XX w.
Historische Aufnahme eines polnischen Hammerwerkes mit Schwanzhämmern (um 1900).

.1. Produkcja kos, sierpów i mieczy zależy od dostępu do materiału – surowca. Do powstania pierwszego w Austrii pieca pudlingowego w roku 1840, prawdopodobnie produkowano stal metodą cementacji. Istnieje absolutny brak informacji na temat stosowania tego procesu na terenie Austrii, podobnie jak brak wiadomości o fryszerkach.

.2. Można śmiało założyć, że wielkoskalowe i „profesjonalne” wydobywanie rudy żelaza mogło zacząć się w Styrii i Karyntii dopiero w XVIII wieku (zastosowanie prochu w roku 1720).

Linkowana na samym końcu wpisu strona Wikipedii twierdzi, że wydobywanie rudy żelaza z góry Erzberg rozpoczęto dopiero w roku 1800. W roku 1805 powstało towarzystwo wydobywcze „Hüttenberger Erzberg”. W roku 1855 kopalnie eksploatujące rudę żelaza z Erzberg dawały 74% produkcji rudy żelaza w całej Karyntii (78 734 tony). Był to najważniejszy i największy ośrodek wydobycia rudy i hutnictwa żelaza (piece rusztowe, wielkie piece) w całej monarchii austro-węgierskiej. W 1869 roku firmy Rauscher, Dickmann-Secherau i inne związki pracujące w Hüttenberg połączyły siły i założyły „Hüttenberger Eisenwerksgesellschaft – HEWG”.

.3. Wydobycie rudy żelaza to dopiero początek procesu. Rudę trzeba rozdrobnić, wypłukać, wyprażyć. Następnie uzyskać żelazo w piecu dymarkowym. Pierwsze piece rusztowe ( Floßofen = Floss-Ofen), powstają w Austrii w latach 1541 – 1578. Kolejny „jeden z pierwszych w Europie pieców rusztowych” („ Floßofen” ), powstaje w 1834 w Guttaring.

Pierwszy wielki piec w Austrii powstaje w roku 1566 ( Jakob Türgg w Innerkrems). Działał ten piec do roku 1834 (????? – mój znak zapytania i niedowierzania). Nowy wielki piec został w tym miejscu ponownie zbudowany w roku 1861 i działał do roku 1883, czyli do momentu zaprzestania wydobycia w okolicy rudy żelaza. Ten wielki piec o wysokości 10,64 metra stoi do dziś, jako symbol hutniczej przeszłości tamtejszej społeczności – obecnie rolniczej.

Do procesu produkcji stali potrzebne są ogromne ilości węgla drzewnego. I to najlepiej wytwarzanego z drzew liściastych. Pomijając fakt, iż obecnie na terenie Styrii i Karyntii przeważają lasy iglaste, wydaje się że stulecie działalności górniczo-hutniczej (1700 – 1800), powinno doprowadzić do wycięcia wszystkich lasów. Tak się to stało w Anglii w tym samym czasie. Dlatego też końcem XVIII wieku w Anglii hutnictwo przeszło na węgiel kamienny. W Austrii węgiel kamienny zaczęto znajdować i wydobywać dopiero w połowie XIX wieku.

Proszę zwrócić uwagę na to, że w drugiej połowie XVIII wieku mamy na terenie Polski około 100 ośrodków metalurgicznych (zespoły dymarek, wielkie piece, fryszernie, kuźnie) i nie produkuje się kos ani sierpów! A kosy sprowadza się masowo z Austrii, gdzie jest kilkadziesiąt kuźni i praktycznie brak informacji o istnieniu wielkich pieców, dymarek i fryszerni.

W Polsce mamy ogromny „przemysł” dostarczający do ośrodków metalurgii węgiel drzewny, a ruda żelaza jest niemal wszędzie dostępna – pod płytką warstwą piasku lub gliny.

W Austrii mamy praktycznie jeden ośrodek wydobywania rudy żelaza, i wygląda to tak, jakby ta ruda żelaza dawała się przekuć w kuźni od razu w stal „na kosy”.

.4. Niezrozumiałe wydaje się wprowadzanie do hutnictwa kół wodnych jakby dwukrotnie: na początku XVII i drugi raz na początku XVIII wieku.

.5. Wydaje się niemożliwe budowanie na krótkim odcinku rzeki 10 – 20 kół wodnych. Każde takie urządzenie potrzebuje 2 – 4 metrowego spiętrzenia wody. Obrazy i grafiki z połowy XIX wieku pokazują austriackie „ośrodki kuźnicze” jako małe miejscowości w wąskich dolinach, z 1 czy 2 zakładami kuźniczymi.

.6. Z uwagi na przechodzące przez Styrię i Karyntię od roku 1190 / 1490 „krucjaty i pielgrzymki”, a potem wojny (w tym religijne) i deportacje ludności, wydaje się, że rozwój górnictwa i metalurgii nastąpił dopiero w wieku XVIII, a został nagle zakończony „wojnami napoleońskimi”. Odrodzenie metalurgii zastąpiło w latach 1830-1840, przerwane walkami i rewolucjami lat 1848 – 1849.

.7. „Masową produkcję kos” wpierw prowadzi się w Waidhofen (do roku 1800), a po roku 1850 „masową produkcję” uruchamia się w zakładach rodziny Zeitlingerów w Wielkiej Wsi (Micheldorf). Potem, po roku 1865 „miliony kos” produkuje się w Scharnstein.

 

Krótka statystyka plus co ciekawsze informacje. Kuźnie produkujące kosy w podziale na gildie. Informacje przeze mnie wybrane i krótko opisane.

.1. Kirchdorf-Micheldorf

.1.1. Rzeka Krems (Traun)
https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_(Traun)
Pierwsze kuźnie powstały w wieku XIV ( Micheldorf/Kirchdorf). W Kremsmünster w XVI wieku powstała pierwsza w Górnej Austrii papiernia.

Daty powstania i zaprzestania działalności 17 kuźni nad rzeką Krems. 13 znaków towarowych, z tego 6 można uznać za „gmerki kowalskie”. Wszystkie kuźnie powstały przed rokiem 1600 w Micheldorf, poza dwoma w Schlierbach. 1530 – 1904, 1534 – 1904, 1540 – 1641, 1550 – 1966, 1558 – 1904, 1569 – 1907, 1570 – 1875, 1576 – 1604, 1581 – 1886, 1583 – 1616 ( Schlierbach), 1585 – 1883, 1587 – 1937, 1587 – 1885, 1588 – 1629, 1588 – 1966, 1589 – 1952 (Hausmanning – Schlierbach), 1595 – 1869 (do roku 1863 wytwarzano sierpy, później kosy) .

Jak widać, końcem XVIII wieku – w czasie rzekomego intensywnego importu kos austriackich do Polski, działało tam 13 zakładów kowalskich. Nie wiemy ile z nich korzystało z napędu koła wodnego. Według rysunków z XIX wieku, przedstawiających różne miejscowości gdzie produkowano kosy, wydaje się że w jednej wsi nie było więcej jak 2 – 3 manufaktury z napędem wodnym. Zresztą „biorąc na rozum”, w wąskiej dolinie nie było miejsca na stworzenie kaskady na przykład 10 kół wodnych.

https://de.wikipedia.org/wiki/Micheldorf_in_Ober%C3%B6sterreich

Według Wikipedii, około roku 1594 kowal Konrad Eisvogel z Wielkiej Wsi (Micheldorf), zrewolucjonizował produkcję kos stosując młot napędzany kołem wodnym, co pozwoliło zwiększyć dzienną produkcję kos z kilku sztuk do 70. Wkrótce Micheldorf rozwinęło się w centrum europejskiego przemysłu produkcji kos. Powstało tam 14 zakładów produkujących kosy, a tamtejsi kowale poprzez wykup innych zakładów kowalskich lub przez wydawanie swoich córek za mąż za innych kowali, zbudowali „dynastie producentów kos” w Górnej Austrii, Dolnej Austrii i Styrii (na przykład rodzina Zeitlingerów). Założona w 1604 r. „Kirchdorf-Micheldorfer Zunft” stała się liderem w produkcji najważniejszego austriackiego artykułu eksportowego w drugiej połowie XIX wieku.

Firma Zeitlingerów jako pierwsza w Austrii, w roku 1840 zastosowała w kuźniach dmuchawy zamiast miechów kowalskich. W tym samym roku firma, która w zasadzie powstała w latach 1823 – 1826 (poprzez ożenki, koncentrację kapitału i rozbudowę przejętych starych kuźni), została uznana za najważniejszego producenta kos w Austrii – zarówno pod względem jakości kos jak i produkowanej ilości.

Około 1850 roku cztery kuźnie Caspara Zeitlingera zatrudniały ponad 400 pracowników i produkowały rocznie około 200 000 kos, których prawie 90% było eksportowane za granicę Austrii. Na Wystawie Przemysłowej w Wiedniu Caspar Zeitlinger otrzymał za swój sukces złoty medal i został uznany za jednego z siedmiu największych przemysłowców austriackich – „siedmiu Fuggerów z Linz” („sieben Fugger“ von Linz bezeichnet (gemeinsam mit dem Baum- und Schafwollfabrikanten Franz Honauer, dem Industriekaufmann Anton Georg Pummerer, dem Schiffmeister Ignaz Mayer, dem Sekretär der Handels- und Gewerbekammer Ignaz Karl Figuly und den Textilindustriellen Johann Grillmayr und Joseph Dierzer)).

Kuźnia Michaela Zeitlingera „w której pracowało 40 kowali „i jeszcze więcej niewykwalifikowanych robotników”, w roku 1845 produkowała 50 tysięcy kos i sierpów, z których większość była eksportowana”.

Załóżmy że wszystkich pracowników było 100 i produkowali same kosy przez 300 dni w roku w ilości 50 tysięcy sztuk. Dziennie produkowano 167 kos, a na jednego pracownika wychodziło średnio dziennie 1,67 kosy. To jest wydajność jakiej nie osiągnięto jeszcze końcem XIX wieku, produkując kosy „monolityczne”.

Datei:Bernstein. Michelndorff.jpg

Datei:Micheldorf von Süden 19. Jahrhundert.jpg

.https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Bernstein._Michelndorff.jpg
.https://de.wikipedia.org/wiki/Datei:Micheldorf_von_S%C3%BCden_19._Jahrhundert.jpg
Michelndorff 1649 i w drugiej połowie XIX wieku

https://de.wikipedia.org/wiki/Micheldorf_in_Ober%C3%B6sterreich

https://de.wikipedia.org/wiki/Caspar_Zeitlinger_(Personen)
https://de.wikipedia.org/wiki/Caspar_Zeitlinger
https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_Zeitlinger
https://de.wikipedia.org/wiki/Johann_Michael_Zeitlinger
https://de.wikipedia.org/wiki/Caspar_Melchior_Balthasar_Zeitlinger
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenschmiede_an_der_Zinne
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenschmiede_am_Gries
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenschmiede_Blumau
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenschmiede_Steinhub

https://de.wikipedia.org/wiki/Schlierbach_(Ober%C3%B6sterreich)
https://de.wikipedia.org/wiki/Stift_Schlierbach
https://de.wikipedia.org/wiki/Kirchdorf_an_der_Krems
https://de.wikipedia.org/wiki/Ober%C3%B6sterreichische_Voralpen
https://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_Ober%C3%B6sterreichs#%C3%96sterreich_ob_der_Enns

Schlierbach – miasteczko szewców. Podczas wojen napoleońskich, w 1809 r. miasteczko zostało splądrowane przez wojska Wirtembergii. Rewolucja niemiecka 1848/1849 spowodowała powstanie wspólnot politycznych i zniesienie podporządkowania chłopów klasztorowi.

Rok 1741 oznaczał koniec uprawy winorośli w Kremstal – prawie wszystkie winorośle są zamrożone = „Das Jahr 1741 bedeutete das Ende des Weinbaues im Kremstal – Sind fast alle Weinstöck erfroren.”

Moja uwaga. A może z uwagi na to że mróz zniszczył winnice, kapucyni zbankrutowali w 1783?

.1.2. Rzeka Alm
https://de.wikipedia.org/wiki/Alm_(Fluss)

5 kuźni z końca wieku XVI, jedna kuźnia z 1614 i jedna z 1890. Pięć znaków handlowych, z których jeden można uznać za „gmerk kowalski”.

1585 – 1587 (Scharnstein), 1586 – 1914 (Grünau – „Gruona” – w czasie wojen napoleońskich okupowane kilka razy), 1587 – 1923 ( Scharnstein jak pozostałe), 1857 – 1987, 1588 – 1987 (obecnie muzeum: Sensenmuseum Geyerhammer), 1614 – 1895, 1890 – 1987.

Końcem XVII wieku istniało tam prawdopodobnie 4 kuźnie.

W 1585 roku skonstruowano pierwszy na rzece Alm młot do wykuwania kos, napędzany kołem wodnym (Helmhart VIII Jörger). W roku 1621 skonfiskowano cały dobytek rodziny Jörger z Scharnstein, którzy opowiadali się za rozpowszechnieniem doktryny protestanckiej w Górnej Austrii. W roku 1625 Scharnstein zostało sprzedana klasztorowi Kremsmünster.

A w innym miejscu Wikipedia twierdzi, że taki wynalazek pierwszy skonstruował kowal Konrad Eisvogel w 1594 Wielkiej Wsi (Micheldorf) na rzece Krems.

Scharnstein było kilkakrotnie okupowane podczas wojen napoleońskich. W czasie rewolucji 1848, „wraz z powstaniem lokalnych społeczności” (samorządów?), miejscowa ludność zmienia nazwę miejscowości na Viechtwang. W XIX wieku produkowano tam najwięcej kos w całej monarchii austriackiej: 700 pracowników produkowało codziennie (!!! moje wykrzykniki) 4 tysiące kos i 5 tysięcy sierpów.

Liczymy! 4 tysiące kos i 5 tysięcy sierpów razy 300 dni roboczych = 1 milion 200 tysięcy kos i 1,5 miliona sierpów rocznie! Ponad 1714 kos i prawie 2143 sierpów dziennie na jednego pracownika! Absolutny kosmos i jakiś cud!

Przypomnę, że w roku 1897, firma Redtenbacher z Scharnstein w Austrii – wówczas największy producent kos na świecie – zaprojektowała własną maszynę do ząbkowania ostrza sierpa, stając się jedynym austriackim źródłem ząbkowanych sierpów

W 1970 roku, na rok przed sprzedażą sierpniowej gałęzi produkcji Redtenbacher do Etiopii, wytwarzano tam 1,5 miliona ząbkowanych sierpów rocznie, głównie na rynek w Afryce i Ameryce Łacińskiej.

Jak widać, Wikipedia opowiada o produkcji kos w XIX wieku w Scharnstein, podając ilości wyprodukowanych kos w drugiej połowie XX wieku!

https://de.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%BCnau_im_Almtal
https://de.wikipedia.org/wiki/Scharnstein

.1.3. Rzeka Teichl oraz Pießling

https://de.wikipedia.org/wiki/Teichl
https://de.wikipedia.org/wiki/Dambach_(Teichl)
https://de.wikipedia.org/wiki/Pie%C3%9Fling

13 kuźni: 8 z XVI wieku, 4 z XVII wieku i jedna z roku 1863. 8 znaków handlowych, z tego 1 do 3 można uznać za „kowalskie gmerki”.
Daty: 1527 – 1966 (Roßleithen), 1533 – 1622, 1550 – 1659 (Hinterstoder), 1555 – 1895 (Spital am Pyhrn), 1567 – 1906 ( Roßleithen), 1569 – 1894 (St. Pankraz), 1575 – ? (Spital am Pyhrn), 1594 – ? ( Roßleithen), 1601 – 1898 (Gleinkerau), 1622 – 1907 (Rosenau), 1659 – 1668 (Windischgarsten), 1668 – 1961 (Spital am Pyhrn), 1863 – 1883 ( Windischgarsten).

Końcem XVII wieku istniało prawdopodobnie 7 kuźni.

https://de.wikipedia.org/wiki/Ro%C3%9Fleithen
Roßleithen było kilkukrotnie okupowane podczas wojen napoleońskich.

https://de.wikipedia.org/wiki/Hinterstoder

Już w XI wieku na tej słowiańskiej ziemi zakładano klasztory jako miejsca postoju i wypoczynku dla osób zmierzających do Rzymu i krzyżowców zmierzających do „Ziemi Świętej”. Proboszczowi (Franz Xaver Gesser), który pochodził ze Szwabii i znał język francuski, udało się przekonać Francuzów do jak najmniejszych zniszczeń (1807-1810). Z drugiej strony, ten uczony archeolog i znawca prawa kanonicznego, przekonał miejscową ludność do „mądrych ofiar” i „gościnnego zachowania wobec wroga i żmudnych ofiar”.
Okoliczne klasztory zostały zlikwidowane („rozpuszczone”) w roku 1807.

W dniu 6 listopada 1817 roku, gminy Hinterstoder i Vorderstoder otrzymał prawo do corocznego targu bydłem na rynku w dniu 10 października w Hinterstoder. Jest to najstarszy zachowany dokument pergaminowy, który został podpisany osobiście przez cesarza Franciszka I.

Rozwój rozpoczął się w połowie XIX wieku, od momentu „józefińskiej reformy katastralnej”. „Erst um die Mitte des 19. Jahrhunderts, als die Grundherrschaft zu Ende ging und die freie Ortsgemeinde „Innerstoder“ in den Grenzen der Josephinischen Katastralgemeinde entstand, entwickelte sich ein Eigenleben, das die Aufwärtsentwicklung einleitete.

https://de.wikipedia.org/wiki/Spital_am_Pyhrn
https://de.wikipedia.org/wiki/Erzbistum_Bamberg

„Biskup Otto II z Bambergu przekazał 1190 Spital am Pyhrn bractwu świeckiemu. Szpital przekształcono w 1418 r. w fundację kolegialną. Podczas wojen napoleońskich miejsce to było okupowane kilka razy. Benedyktyni zostali zlikwidowani w 1806 r. Klasztor św. Błażeja w Czarnym Lesie przeniósł się wraz z całym inwentarzem klasztoru i trumnami pierwszych Habsburgów do Spital am Pyhrn. Ponieważ Kollegiatstift był zbyt mały, a klimat zły, klasztor przeniósł się do Stift St. Paul w dolinie Lavanttal w 1809 roku. Kollegiatstift nie mógł zostać odbudowany, a kolegiata stała się kościołem parafialnym. W nocy z 25 na 26 października 1841 r. pożar zniszczył wioskę i budynki klasztorne.
Na początku 1945 r. całe zasoby złota Węgierskiego Banku Narodowego (33 000 kg) schowano w grobowcu pod prezbiterium kolegiaty.”

Komentarz: wyobraźcie sobie Państwo, że ojczulkowie ze zlikwidowanego klasztoru przenoszą się z miejscowości do miejscowości, „szukając lepszego klimatu” i taszczą ze sobą „trumny pierwszych Habsburgów”. Moja wyobraźnia nie jest tak bogata jak informacje z Wikipedii!

Archidiecezja Bambergu
W XIII w. wzrastała pozycja biskupstwa bamberskiego na obszarze Rzeszy Niemieckiej. Diecezja stała się samodzielnym księstwem biskupim. Pierwszym księciem-biskupem został Henryk I von Bilversheim. Przetrwało ono do roku 1802, kiedy zostało anektowane przez Bawarię. W latach 1808–1817 urząd biskupa był nieobsadzony.

Na mocy Konkordatu Bawarskiego z 1818 biskupstwo bamberskie zostało podniesione do rangi arcybiskupstwa i metropolii z sufraganiami w Würzburgu, Spirze i Eichstätt.

https://cs.wikipedia.org/wiki/Arcidiec%C3%A9ze_bambersk%C3%A1
https://cs.wikipedia.org/wiki/Por%C3%BDn%C3%AD-Falc
https://cs.wikipedia.org/wiki/Mohu%C4%8D

Bamberská diecéze podléhala zpočátku Mohuči a od roku 1245 přímo Římu, jako exemptní. Získala zvláštní význam pro christianizaci Slovanů, kteří žili mezi Mohučí a Řehnicí. Když byl druhý bamberský biskup Suitger z Morslebenu zvolen v roce 1046 papežem a usedl na papežský stolec, bylo jeho vlastním přáním, aby byl pohřben v bamberské katedrále, což se později stalo. Bamberk se tak stal jediným místem s papežským hrobem na sever od Alp.

https://sl.wikipedia.org/wiki/Benediktinski_samostan_svetega_Pavla
Wygląda na to, że Benedyktyni wpadli w tarapaty finansowe w latach 1782 – 1787. Ostatecznie Benedyktyni splajtowali w 1806 roku i stracili swoje majątki. Tylko część wielkich kiedyś zbiorów książek i dzieł sztuki udało się przenieść do Szwajcarii i do Spital am Pyhrn.

https://de.wikipedia.org/wiki/St.Pankraz(Ober%C3%B6sterreich)
https://de.wikipedia.org/wiki/Rosenau_am_Hengstpa%C3%9F

https://de.wikipedia.org/wiki/Windischgarsten

Windischgarsten jak sugeruje Wikipedia to dawna słowiańska nazwa „Waldbergland”, zasiedlana przez okoliczną ludność słowiańską. Podczas pierwszej krucjaty i w związku z coraz liczniejszymi pielgrzymkami, obszar został wydzielony terytorialnie z diecezji Bamberg we Frankonii.

.1.4. Rzeka Steyr

Rzeki:
https://de.wikipedia.org/wiki/Rinnerbach_(Steyr)
Strumień był jednym z ważniejszych „strumieni przemysłowych” w górnym Steyr. W połowie XVIII wieku było na nim cztery kuźnie, pięć młynów i trzy tartaki: cztery zakłady w Priethal, zakład w Schmiedleithen ( który dziś tworzy skansen), cztery w Furth i młyn w Rinnerberg.

Na starej drodze „Steyrtalstraße” zachował się „rzymski most” z 1787 r. w Priethalu.

https://de.wikipedia.org/wiki/Krumme_Steyrling
https://de.wikipedia.org/wiki/Paltenbach
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyrling_(Fluss)
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr_(Fluss)
https://de.wikipedia.org/wiki/Fischerbach_(Steyr)

Obszar był ważnym ośrodkiem handlowym. Była tam papiernia (założona w 1636 r.), kuźnia (młot miedziany przed 1787 r., następnie produkowano tam kosy do 1799 r.), fabryka drutu i broni Werndl’schen Steyr (Steyr Works, 1874). Do roku 1850 – bez Werndlwerk – było na strumieniu łącznie pięć kół wodnych. W 1889 roku zbudowano Steyrtalbahn (obecnie kolejka muzealna).

Franz Schröckenfux wylicza wokół Steyer 15 kuźni. 10 posługuje się znakami handlowymi nie wyglądającymi na „gmerki kowalskie”.

1550 – 1866, 1570 = 1890, 1572 – 1871, 1574 – 1901, 1583 – 1903, 1584 – 1899, 1585 – 1903, 1585 – 1627, 1603 – 1612, 1603 – 1967, 1627 – 1874,

1780 – 1962, 1787 – 1799

1860 – 1905, 1864

https://de.wikipedia.org/wiki/Priethal_(Gemeinde_Gr%C3%BCnburg)
Prielthal był ważnym ośrodkiem fabrycznym, były tutaj trzy zakłady: fabryka kos, nazwana już w 1550 r. „Młynem” (Hierzenberger, potem Weinmeister, zamknięta w 1866 r., obecnie piekarnia), kuźnia wzmiankowana w 1603 r. i wkrótce porzucona, oraz kuźnia w ujściu rzeki Schmiedleitnerbach z 1754 r.

https://de.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%BCnburg
Kilkukrotna okupacja w czasach napoleońskich. Wraz z powstaniem lokalnych społeczności (samorządowych) po 1848/49 r. powstała parafia Leonstein.

https://de.wikipedia.org/wiki/Steyrling_(Gemeinde_Klaus_an_der_Pyhrnbahn)
Mielerze i kopalnie ołowiu około 1480 roku, na początku XVII wieku istniała huta szkła w Zösenbach. Dzisiejsza wioska Steyrling rozwinęła się wokół trzech kuźni „Am Hirschenstein”, „Am Grünanger” i „An der Schleifen” na Traglbach, o których po raz pierwszy wspomniano około 1580 roku. Pod koniec XVIII wieku Steyrling miał już około 600 mieszkańców. Około 1765 r. zbudowano pierwszą szkołę. W 1854 r. Położono kamień węgielny pod kościół Niepokalanego Poczęcia Maryi, który został poświęcony w 1863 r. Steyrling stał się w 1886 roku niezależną parafią.

https://de.wikipedia.org/wiki/Klaus_an_der_Pyhrnbahn
Podczas wojen napoleońskich miejsce to było okupowane kilka razy.

https://de.wikipedia.org/wiki/Molln
Podczas wojen napoleońskich miejsce to było okupowane kilka razy. Nazwa „Molln” pochodzi prawdopodobnie od słowiańskiej nazwy „Smolna” oznaczające „miejsce pełne żywicy lub smoły”.

Mieszkańcy ledwo wiązali koniec z końcem w wyniku wzrostu podatków związanych z wojnami husyckich, tureckimi i walką o sukcesję (od XV do XVIII wieku).

W roku 1704 wybuchło powstanie ludności sprzeciwiającej się wycince lasów. Tysiące drzew powinny zostać ścięte dla Schanzbauten w celu ochrony Styrii. / ?? – moje znaki zapytania/. Przywódców postania stracono.

Dużym problemem dla rolników był nadmierna ilość zwierzyny, która deptała łąki i pola, nie można było zbierać siana ani zboża. W 1717 r. nastąpiło „powstanie myśliwskie”, w którym chłopi zestrzelili nadmierną ilość jeleni.

Od XVI wieku rolnicy coraz bardziej zubożali. Opis długów i dóbr Mollna z 1649 r. mówi o śmierci głodowej 76 rodzin chłopskich. Duża liczba gospodarstw była opuszczona i wielu rolników musiało żebrać.

Reformy Marii Teresy i Józefa II oznaczały pewną ulgę, ale dopiero rewolucja z 1848 r. przyniosła wyzwolenie chłopów. Rolnik stał się równym obywatelem i otrzymał prawo do ziemi.

Górnictwo i hutnictwo odgrywają dużą rolę w historii Mollna -pierwsze dokumenty na ten temat z 1570 roku. Rudę żelaza wydobywano w Buchberg iw kilku miejscach na Gaisbergu, która przetworzona w hucie w Gstadt. Jednak niewielkie zasoby rudy, mała zawartość żelaza i uszkodzenia powodziowe w hutach spowodowały ciągłe problemy i coraz dłuższe przerwy w eksploatacji, tak że wydobycie ostatecznie ustało pod koniec XVIII wieku.

Zakład metalurgiczny w Gstadt musiał zmienić profil produkcji. Wybudowano młoty „rurowe” i do produkcji blachy („Vorerst wurden Rohr- und Blechhämmer errichtet.”).
W 1780 r. cesarzowa Maria Teresa przyznała Molln przywilej zezwalający na produkcję kos.

W okolicy Molln znajdują się miejsca gdzie wydobywano węgiel kamienny, ale największe wydobycie rozpoczęło się w połowie XIX wieku.

I Wojna Światowa spowodowała bezrobocie i głód. Trudności pogłębili powracający z frontu. Doszło do otwartych walk pomiędzy „kłusownikami” a „myśliwymi i leśnikami”. Zginęło kilku żandarmów i kilku „kłusowników”.

Die Zeit des Ersten Weltkriegs war aufgrund der totalen Lebensmittel- und Rohstoffblockade durch große Not gekennzeichnet. Auch nach dem Krieg besserte sich das Elend kaum, Arbeitslosigkeit und Hunger erwarteten die Heimkehrer. Die oberösterreichische Landesregierung forderte die Jagdinhaber daraufhin sogar auf, überzähliges Wild abzuschießen. Dies wurde jedoch nicht verwirklicht.

Der Wilddiebstahl nahm nun stark zu, was zu verschärften Auseinandersetzungen zwischen Jägern und Förstern einerseits und Wilderern andererseits führte. Ein vorläufiger Höhepunkt war der Mord am gräflich Lamberg’schen Förster Johann Daxner. Schließlich gipfelte der Streit in der so genannten „Wildererschlacht von Molln“ am Abend des 14. März 1919. Anlass war eine Befreiungsaktion am Bahnhof von Grünburg, bei der einige verhaftete Wilderer, unblutig aber gewaltsam, aus den Händen der Gendarmerie befreit wurden. Am Abend desselben Tages kamen im Mollner Gasthof Dolleschal drei unbewaffnete Wilderer und ein Gendarm ums Leben. Ein weiterer Wilderer wurde in seinem Bett liegend erstochen.

Molln jest miejscem produkcji rzadkiego instrumentu muzycznego, drumli – znajduje się ona w herbie miasta.

Drumla najczęściej wykonana jest z metalu, przy czym instrumenty europejskie wykonywane są ze stali, natomiast azjatyckie z brązu. Czasami np. na Dalekim Wschodzie, Indochinach, Alasce wykonywany jest z drewna, bambusa lub innych materiałów.

Dzięki swojej prostej budowie instrument używany jest w różnych formach od wielu wieków i w różnych regionach świata: Środkowa i Wschodnia Azja, Indochiny, Indie, Alaska. W Europie popularny m.in. w muzyce cygańskiej.

Pochodzenie nazwy. W języku angielskim drumla czyli jaw harp (jaw – szczęka, harp – harfa) często mylnie nazywana jest harfą Żyda (Jew’s harp), co powoduje błędne wyobrażenie o pochodzeniu instrumentu – prawdopodobnie przywędrował on do Europy ze Wschodniej Azji, może z krajów stepowych (jak Kazachstan czy Tuwa), ze strefy tajgi (Jakucja, Buriacja) lub z którychś gór (Ałtaj, Sajany, Tybet).

Bogactwo drewna sprzyjało rozwojowi jeszcze jednego rzemiosła – wykonywania drewnianych łopat wykorzystywanych w rolnictwie.
Der Holzreichtum begünstigte dieses uralte Handwerk. Es nahm ebenfalls in Molln, nachweislich vor etwa 650 Jahren, seinen Ausgang.
Ein Schaufelhacker fertigte aus Spaltsegmenten eines Baumstammes Schaufeln für die Landwirtschaft. Wie kaum ein anderes Gewerbe bewahrte es die Ursprünglichkeit seiner rein handwerksmäßigen Führung bis zu seinem Ende.”

https://de.wikipedia.org/wiki/Unterhimmel
Już w 1636 r. powstała papiernia. Był też młot miedziany, a następnie młot do produkcji kos (lata 1787-1799). Do 1850 r. było tam łącznie pięć kół wodnych. Josef Werndl, założyciel Waffenfabrik Steyr (Steyr-Werke), zbudował tu w 1874 r. fabrykę drutu (półprodukt do produkcji gwoździ).

https://de.wikipedia.org/wiki/Garsten
Podczas wojen napoleońskich miejsce to było okupowane kilka razy.

O samym Steyer warto poczytać samemu:
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr

W skrócie: Steyer to stary celtycko-rzymski ośrodek handlu drewnem i żelazem, które spławiano Dunajem. Około 600 r p.n.e. Celtowie się wynieśli. Od roku 1055 miasto należało do Ottokarów z Chiemgau. We wczesnym średniowieczu miasto stało się najważniejszym ośrodkiem handlu żelazem, tworząc jeden z najstarszych przemysłowych ośrodków w Europie, „Eisenwurzen”. W XIII i XIV wieku wielu mieszkańców Steyer ogłosiło się waldensami, chrześcijańskim ruchem świeckim określonym przez Inkwizycję jako heretycki.

Moja uwaga: elektroniczny tłumacz daje nam dziwny przekład: „Eine große Anzahl von Steyrern bekannte sich im 13. und 14. Jahrhundert zum Waldensertum, einer christlichen Laienbewegung, die von der Inquisition als ketzerisch gebrandmarkt wurde.” = „W XIII i XIV wieku wielu Celtów ogłosiło się waldensami, chrześcijańskim ruchem świeckim oznaczonym przez Inkwizycję jako heretycki.

Steyr był wówczas najważniejszym ośrodkiem Waldensów w Austrii. Z tego powodu miasto zostało kilkakrotnie najeżdżane przez Inkwizycję. Około 1260 r. po raz pierwszy odkryto tutaj waldensów, a w 1311 r. i około 1370 r. odbyły się sądy inkwizycyjne. Najpoważniejsze prześladowania miały miejsce między 1391 a 1398 rokiem pod rządami inkwizytora Petrusa Zwickera: tylko w roku 1397, według kronikarza Preuenhuebera, „odkryto ponad tysiąc osób”. W tym samym roku w Ketzerfriedhof spalono od 80 do 100 osób.

W połowie XV wieku miasto osiągnęło szczyt ekonomiczny – napłynęło wielu rzemieślników (kowale z Norymbergi). Steyr stał się wtedy obok Wiednia, najbogatszym miastem w Austrii. Doktryna Lutra, rozpowszechniona w mieście w 1525 r. Prawie wszyscy obywatele i rzemieślnicy przyszli do nowej wiary. Na początku kontrreformacji w mieście było tylko 18 rodzin katolickich. Steyr doświadczył w tym czasie wielkiego rozkwitu kulturowego.

Na początku lipca 1572 r. miasto dotknęła katastrofalna powódź, poziom wody był dużo wyższy niż w powodzi z roku 2002.

Pojawiły się pierwsze oznaki upadku przemysłu żelaznego. Wybuch wojny trzydziestoletniej, kontrreformacji i wielka wojna chłopska w Górnej Austrii – dwóch jej przywódców to obywatele Steyr – doprowadził do upadku gospodarczego miasta. Powstanie chłopskie z roku 1626 i nakaz wydalenia protestantów, spowodował emigrację rzemieślników – 228 rodziny opuściło Steyr. To właśnie emigrant ze Steyer, Messerer założył słynną produkcję stali w Solingen.

Do około 1630 r. historiograf Valentin Preuenhueber pracował nad „Annales Styrenses”, pierwszą historią miasta Steyr. Ponieważ jednak Preuenhueber musiał opuścić Austrię jako protestant w 1629 roku, dzieło zostało wydrukowanie dopiero w 1740 roku (Norymberga 1740).

Wraz z barokiem miasto doświadczyło nowego rozkwitu po tureckim zagrożeniu. Chociaż handel hurtowy żelazem się zakończył, przetwarzanie żelaza z Styrii trwało nadal.

Okres wojen francuskich niespodziewanie przerwał korzystny rozwój gospodarki Steyr. W ciągu dziesięciu lat wojska francuskie zajęły miasto trzy razy: 1800, 1805 i 1809.

Po początku maja 1842 r. pożar spowodował wielkie zniszczenia na przedmieściach Steyrdorf, Bei der Steyr i Wieserfeld.

W roku rewolucyjnym, 1848 w Steyr wybuchły zamieszki.

Późnym latem 1855 r. Wybuchła cholera w okolicach Steyr.

Druga połowa XIX wieku to budowa przemysłu stalowego, maszynowego i fabryk uzbrojenia.

https://de.wikipedia.org/wiki/Leopold_Werndl
Kupił pierwszy młot około roku 1835 i zaczynał od produkcji bagnetów

https://de.wikipedia.org/wiki/Josef_Werndl
https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichische_Waffenfabriksgesellschaft
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr_Mannlicher

https://de.wikipedia.org/wiki/Peter_Tunner
Tunner war der erste, der in der österreichisch-ungarischen Monarchie zunächst das Bessemer-Verfahren (19. November 1863 in Turrach im oberen Murtal) und später das Siemens-Martin-Verfahren zur Herstellung von Stahl einführte. Durch seine schriftstellerische Tätigkeit und Vortragsreisen in den Ural 1870 und in die Vereinigten Staaten 1876 galt er weltweit als angesehener Montanist.

Peter Tunner był pionierem przemysłu stalowego w Austrii. Dzięki jego wiedzy i działalności zbudowano w Cesarstwie Austro-Węgierskim pierwszy konwertor Bessemera (uruchomienie 19.11.1863 w Turrach im oberen Murtal) oraz pierwszy piec Siemensa -Martina.

Moja uwaga. Wikipedia znów informuje nas o „dwój ojcach austriackiego przemysłu stalowego”.

Wcześniej, w roku 1840 Franz Mayr (Franz Mayr von Melnhof 1810 – 1889, syn Granza Mayr’a (1779 – 1847)) wybudował pierwszy piec pudlingowy w Cesarstwie Austriackim, a w roku 1859, z pomocą Fridolina Reisera, zbudował pierwszy na „terenach niemieckojęzycznych” piec Siemensa-Martina.

Wybudowanie pieca Bessemera i Siemensa Martina w roku 1863 jest jak najbardziej możliwe, w roku 1849 jest zupełnie nieprawdopodobne.

https://de.wikipedia.org/wiki/Karl_Holub
https://de.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Wilhelm_Foerster_(Unternehmer)

Jak widać, industrializacja w Austrii zaczęła się dopiero po roku 1865! Oryginalny tekst niżej:

Friedrich Wilhelm Foerster wurde in Berlin geboren, sein Vater war Kleidermacher. Er erhielt ab 1865 eine kaufmännische Ausbildung in England und Frankreich und erkannte dabei die wirtschaftlichen Möglichkeiten, die im Stahl-Geschäft und im Bergbau steckten. Im Gegensatz zu England und Deutschland hatte die Industrialisierung in Österreich gerade erst begonnen, es gab in Niederösterreich und in der Steiermark viele kleine „Eisenhämmer“, die sich allmählich zu größeren Einheiten zusammenschlossen. Vor allem deutsche Industrielle kauften diese kleineren Werke auf, so die Gebrüder Böhler in Kapfenberg, Schöller und Bleckmann in Ternitz, die Brüder Konstanz und Gustav Peipers hatten kleine Eisenwerke in Hirschwang und Bruckbach erworben.

Die Brüder Albert und Emil Böhler gründeten 1870 in Wien die Firma Gebrüder Böhler & Co., „ein Geschäft zum ausschließlichen Vertrieb der steyermärkischen Stahlsorten“. 1871 trat der damals 24-jährige Foerster in die Firma ein und wurde 1872 Prokurist und Gesellschafter mit einem Drittel der Unternehmensanteile. Zu dritt schafften es die jungen Unternehmer, innerhalb von 25 Jahren aus einem kleinen Handelshaus mit vier Angestellten einen Konzern mit Niederlassungen, Fabriken und Bergwerken in Europa zu machen. Bemerkenswert ist, dass sowohl die Brüder Böhler als auch Foerster bei der Firmengründung jeweils erst um die 25 Jahre alt waren und in ihrer Unternehmensführung moderne Management- und Marketingmethoden einsetzten.

1876 heiratete Foerster Wilhelmine Auguste Peipers aus Solingen, sie hatten zusammen sieben Kinder, von denen zwei früh an Scharlach starben. Foerster wurde Mitglied im österreichischen Herrenhaus und übernahm 1893 die Leitung der Böhler’schen Bergwerke, während sich die Firma Böhler in zunehmendem Maße der Produktion von Kriegsgütern zuwandte, was der ausgeprägt calvinistischen Weltanschauung Foersters (ev. HB) widersprach. 1899, als die Firma Böhler & Co. in eine Aktiengesellschaft umgewandelt wurde, zog sich Foerster zur Gänze von der Firma zurück und widmete sich verstärkt karitativen Aufgaben. Vor allem die evangelische Kirche H.B. und ihre Institutionen wurden reich bedacht. Er unterstützte das Rote Kreuz, das Evangelische Spital und den von ihm gegründeten Verein gegen Armut und Bettelei. Von 1914 bis 1922 bekleidete er das Amt des Kurators in der evangelischen Gemeinde HB in Wien. Unter dem Eindruck der Kriegsgräuel spendete er 1919 der Gemeinde Wien zum Bau von Wohnstätten für Kriegsheimkehrer ein Grundstück im Ausmaß von 106.740 m². Diese Wohnstätten wurden allerdings nie gebaut. Auf Grund seiner Verdienste um die relativ kleine evangelische Gemeinde HB und auf Grund seines karitativen Engagements verlieh ihm die theologische Fakultät der Universität Wien im Jahr 1916 das Ehrendoktorat. Foerster hatte ein beachtliches Vermögen erworben, das mit den Kriegsanleihen im Ersten Weltkrieg völlig zerrann.

https://de.wikipedia.org/wiki/Otto_B%C3%B6hler
https://de.wikipedia.org/wiki/Albert_B%C3%B6hler
https://de.wikipedia.org/wiki/Innerberger_Hauptgewerkschaft
https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichisch-Alpine_Montangesellschaft

https://de.wikipedia.org/wiki/Felten_%26_Guilleaume
https://de.wikipedia.org/wiki/Julius_Albert
https://de.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Otto_Burchard_von_Reden

Przy okazji dowiadujemy się ciekawostek. Producent lin „Seilerei Felten & Guilleaume”. Tłumaczenie elektroniczne:
„W 1838 r. rozpoczęto produkcję lin stalowych wynalezionych przez Bergrata Alberta w roku 1834. Liny „stalowe” wykonano z drutów miedzianych, brązowych, mosiężnych i aluminiowych (???? moje znaki zapytania co do produkcji aluminium w tym okresie).

Theodor Guilleaume zasugerował w 1850 r., by żył telegraficznych nie produkować w rurach przegubowych, ale jako część lin stalowych. Zaledwie rok później (1851) Anglia została połączona z lądem linią telegraficzną wyprodukowaną przez F & G. W 1874 otworzył Franz Carl Guilleaume (1834-1887) inny zakład produkcyjny do produkcji drutu w jeszcze niezależnym Mülheim pod nazwą Carlswerk. Druty kontaktowe, przewody napowietrzne z miedzi i aluminium, przewody i kable zasilające były częścią programu produkcyjnego w następnych dziesięcioleciach. W 1876 r. F & G zbudował pierwszą podziemną sieć telegraficzną zaproponowaną przez niego trasą z Berlina do Halle (Saale), a w 1883 r. rozpoczął produkcję impregnowanych, izolowanych konopno-miedzianych kabli zasilających z ołowianą osłoną.”

Moja uwaga: w roku 1834 Julius Albert rozpoczął eksperymenty nad pierwszymi w świecie linami plecionymi z „żelaznego drutu”, które wkrótce zastąpiły stosowane w kopalniach „łańcuchy z Harzu”.

Der Ursprung von Felten & Guilleaume liegt im Handwerksbetrieb der Familie Felten: Im Mittelalter gehörte die Familie zur Zunft der Seilereimeister und genoss hohes Ansehen. Die Seile wurden in Schifffahrt und Bergbau eingesetzt. Die Seilerei war in Köln an der Ecke der Straßen In der Höhle und Große Sandkaule zu finden. Anfang des 19. Jahrhunderts heirateten die Felten-Tochter Christina (1788–1853) und Karl Guilleaume (1789–1837), Apotheker und Chemiker aus Denklingen, Sohn des Solinger Notars Christoph Guilleaume (1741–1804). Karl wurde bald im Geschäft seines Schwiegervaters Theodor Felten (1747–1827) tätig.

1823 erschien in einer Kölner Zeitung die erste Anzeige unter dem Namen Felten & Guilleaume. 1826 wurde die Seilerei Felten & Guilleaume am Karthäuserwall gegründet. Vier Jahre später wurde die erste Betriebskrankenkasse von Felten & Guilleaume eingetragen. 1838 nahm man die Fabrikation der von Bergrat Albert erfundenen Drahtseile auf und entwickelte sie erheblich weiter; sie wurden aus Kupfer-, Bronze-, Messing- und Aluminiumdrähten erzeugt. Theodor Guilleaume schlug 1850 vor, Telegrafenadern nicht mehr in Gelenkrohren, sondern als Teil von Drahtseilen zu fertigen. Bereits ein Jahr später wurde durch eine von F&G gefertigte Telegrafenader England mit dem Festland verbunden. 1874 eröffnete Franz Carl Guilleaume (1834–1887) unter dem Namen Carlswerk einen weiteren Fabrikationsstandort für die Drahtproduktion im damals noch selbstständigen Mülheim. Fahrdrähte, Freileitungsseile aus Kupfer und Aluminium, Freileitungs-Hohlseile, Leitungsdrähte und Starkstromkabel gehörten in den folgenden Jahrzehnten zum Produktionsprogramm. 1876 errichtete F&G das von ihm vorgeschlagene erste unterirdische Telegrafennetz von Berlin nach Halle (Saale) und begann 1883 mit der Fertigung von imprägnierten, hanfisolierten Kupferstarkstromkabeln mit Bleimantel. Fünf Jahre später wurde die erste, 2×45 km lange, unterirdische Telefonkabelverbindung hergestellt. Ein Jahr später wurde ein 2-kV-Wechselspannungsnetz für Amsterdam produziert und ausgeliefert. Bis zur Jahrhundertwende wurde eine Reihe von Kabeln für die Stadtbeleuchtung in Dresden, Sankt Petersburg und München gefertigt, aber auch Seekabel für die Inseln Wangerooge und Sylt. In der aserbaidschanischen Hauptstadt Baku wurden bereits 1900 51 km verseiltes Hochspannungskabel aus der Fertigung von F&G verlegt.

https://de.wikipedia.org/wiki/Mayr-Melnhof_(Familie)

.1.5. Zlewnia Anizy (An der unteren Enns und im Traunviertel)

Rzeki: https://de.wikipedia.org/wiki/Laussabach_(Enns,_Losenstein)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Aniza

Siedem kuźni, trzy z początku XVII wieku, po dwie z końca XVIII i XIX wieku. Jeden znak handlowy.
1600 – 1663, 1602 – 1888, 1607 – 1870, 1782 – 1860, 1797 – 1999, 1863, 1787 – 1906.

https://de.wikipedia.org/wiki/Bad_Wimsbach-Neydharting
https://de.wikipedia.org/wiki/Losenstein

https://de.wikipedia.org/wiki/Gro%C3%9Framing
Großraming (Górna Austria, część „Eisenwurzen”), od średniowiecza ważną rolę odgrywa przemysł żelazny. W licznych kuźniach z napędem wodnym przerabiano żelazo z Erzberg. Ponadto ważną rolę odgrywał przemysł drzewny – spławianie drzewa opałowego dla Wiednia i produkcja węgla drzewnego dla przemysłu Górnej Styrii.

https://de.wikipedia.org/wiki/St._Wolfgang_im_Salzkammergut
W trakcie kontrreformacji pielgrzymki odżyły ponownie (po okresie „wypraw krzyżowych” – mój dopisek). Jednak znaczenie miejsca pielgrzymek zostało poważnie ograniczone przez reformy cesarza Józefa II; 1791 Klasztor Mondsee został całkowicie rozwiązany.

https://de.wikipedia.org/wiki/Vorchdorf
https://de.wikipedia.org/wiki/Scheibbs

Scheibbs, dawne słowiańskie Ščipéčje. W 1711 r. miasto zdewastował huragan.

Zadziwiająca informacja. W latach 1781/82 nastąpiła ponowna katastrofa, ponieważ rozkwit gospodarczy „Eisenwurzen” został nagle zakończony przez wprowadzenie strefy wolnego handlu.

Tu moja uwaga. „Strefa wolnego handlu” czyli „Zollverein” – Niemiecka Unia Celna, powstała w roku 1834. A około roku 1850 Niemcy Północne (Prusy) wprowadziły zaporowe cła na austriackie kosy. Dlatego też kosy zaczęto wtedy eksportować do Polski i Rosji.

W 1800 r. Erlauf w Scheibbs stał się linią demarkacyjną między arcyksięciem Karolem Austriackim i francuskim generałem Moreau. W 1820 r. pierwszy k.k. przywilej. Andreas Töpper i Franza Wertheim budują fabryki w Scheibbs-Neustift i fabryki Gaißmayer & Schürhagel w Scheibbs-Heuberg.

Töpper jest wynalazcą procesu produkcji blach stalowych (1830, pierwsze próby z walcowaniem blach 1808). Jego rodzina przywędrowała z północnych Niemiec w 1780, bo jego ojciec słyszał, że w Styrii jest zapotrzebowanie na żelazne blaty kuchenne.

https://de.wikipedia.org/wiki/Andreas_T%C3%B6pper
https://de.wikipedia.org/wiki/Herd
https://de.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCchenhexe
https://de.wikipedia.org/wiki/Franz_von_Wertheim
https://de.wikipedia.org/wiki/Gai%C3%9Fmayer_%26_Sch%C3%BCrhagl
https://de.wikipedia.org/wiki/Benrather_Linie
.https://de.wikipedia.org/wiki/Ring_der_Europ%C3%A4ischen_Schmiedest%C3%A4dte

.https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenwurzen
.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Karte_der_Eisenwurzen.svg/800px-Karte_der_Eisenwurzen.svg.png

https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_an_der_Donau
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_deutscher_W%C3%B6rter_in_anderen_Sprachen

https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_(Traun)
https://sl.wikipedia.org/wiki/Koro%C5%A1ki_plebiscit
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dolna_Austria
https://sl.wikipedia.org/wiki/Spodnja_Avstrija
https://fr.wikipedia.org/wiki/Mostviertel
https://de.wikipedia.org/wiki/Erzberg
https://en.wikipedia.org/wiki/Erzberg_mine
https://fr.wikipedia.org/wiki/Erzberg
https://de.wikipedia.org/wiki/Winkl_(Gemeinde_Kapfenberg)
https://de.wikipedia.org/wiki/B%C3%B6hler-Uddeholm
https://fr.wikipedia.org/wiki/Neuhofen_an_der_Ybbs
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr
https://de.wikipedia.org/wiki/Peter_Tunner
https://de.wikipedia.org/wiki/Josef_Werndl
https://de.wikipedia.org/wiki/Karl_Holub
https://de.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Wilhelm_Foerster_(Unternehmer)
https://de.wikipedia.org/wiki/Otto_B%C3%B6hler
https://de.wikipedia.org/wiki/Albert_B%C3%B6hler
https://de.wikipedia.org/wiki/Innerberger_Hauptgewerkschaft
https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichisch-Alpine_Montangesellschaft
https://de.wikipedia.org/wiki/Felten_%26_Guilleaume
https://de.wikipedia.org/wiki/Mayr-Melnhof_(Familie)

https://de.wikipedia.org/wiki/Kapfenberg
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr_(Fluss)
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenwerk_Deutschfeistritz
https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_(Traun)
https://de.wikipedia.org/wiki/Micheldorf_in_Ober%C3%B6sterreich
https://de.wikipedia.org/wiki/Schlierbach_(Ober%C3%B6sterreich)
https://de.wikipedia.org/wiki/Alm_(Fluss)
https://de.wikipedia.org/wiki/Gr%C3%BCnau_im_Almtal
https://de.wikipedia.org/wiki/Scharnstein
https://de.wikipedia.org/wiki/Teichl
https://de.wikipedia.org/wiki/Pie%C3%9Fling
https://de.wikipedia.org/wiki/Dambach_(Teichl)
https://de.wikipedia.org/wiki/Hinterstoder
https://de.wikipedia.org/wiki/Windischgarsten
https://de.wikipedia.org/wiki/Ro%C3%9Fleithen
https://de.wikipedia.org/wiki/Rosenau_am_Hengstpa%C3%9F
https://de.wikipedia.org/wiki/St.Pankraz(Ober%C3%B6sterreich)

Krótko!

https://runivers.ru/upload/iblock/782/1848-1849-revolutions.jpg

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Europe_1848_map_en.png

.https://runivers.ru/upload/iblock/782/1848-1849-revolutions.jpg
.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Europe_1848_map_en.png
Map of Europe in 1848–1849 depicting the main revolutionary centres, important counter-revolutionary troop movements and states with abdications

Wydaje się, że wszystkie wydarzenia – od czasów „wojen krzyżowych” i „pielgrzymek” – jakie widzimy na terenie obecnej Austrii i Słowenii, po „wojny chłopskie”, „religijne”, bankructwo „klasztorów”, istnienie cechów i gildii, i tak dalej – uniemożliwiały rozwinięcie się przemysłu metalurgicznego w „Okręgu Metalurgicznym Eisenwurzen”.

Wydaje się niezwykle prawdopodobne, że wszystkie te rozrzucone na kilka stuleci wydarzenia miały miejsce w krótkim, kilkudziesięcioletnim okresie, powiedzmy w latach 1800 – 1850 – znanym jako „rewolucja europejska 1848 – 1849”.

Rewolucja przemysłowa, umożliwiająca masową produkcję stali – a więc i kos – nastąpiła w latach 1855 – 1870.

https://en.wikipedia.org/wiki/Revolutions_of_1848
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiosna_Lud%C3%B3w_w_Cesarstwie_Austriackim
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rewolucja_lutowa_1848
https://de.wikipedia.org/wiki/Revolution_von_1848/1849_im_Kaisertum_%C3%96sterreich
https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolutions_of_1848%E2%80%9349
https://en.wikipedia.org/wiki/Zollverein
https://en.wikipedia.org/wiki/Revolutions_of_1848_in_the_Italian_states
https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Denmark#Nationalism_and_liberalism
https://en.wikipedia.org/wiki/First_Schleswig_War
https://en.wikipedia.org/wiki/Revolutions_of_1848_in_the_Austrian_Empire
https://en.wikipedia.org/wiki/Hungarian_Revolution_of_1848
https://en.wikipedia.org/wiki/March_Unrest
https://en.wikipedia.org/wiki/Sonderbund_War
https://en.wikipedia.org/wiki/Greater_Poland_uprising_(1848)
https://en.wikipedia.org/wiki/Moldavian_Revolution_of_1848
https://en.wikipedia.org/wiki/Wallachian_Revolution_of_1848
https://en.wikipedia.org/wiki/Great_Famine_(Ireland)

Dodatkowe linki

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Frohnauer_Hammer_Innenraum.jpg/800px-Frohnauer_Hammer_Innenraum.jpg
Źródło: https://hu.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1mor_(f%C3%A9mfeldolgoz%C3%A1s)

https://hu.wikipedia.org/wiki/Fazola_Henrik
https://en.wikipedia.org/wiki/Henrik_Fazola
https://en.wikipedia.org/wiki/B%C3%BCkk
https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Bukowe
https://en.wikipedia.org/wiki/Garadna

Słowacko-węgierskie hutnictwo żelaza to lata 1772 – 1820 (Miskolc-Ómassa). Wiosną 1772 Fazola Henrik (Fassole, Fassola, Würzburg, ~1730. – Diósgyőr, 1779) uruchomił tam pierwszy w państwie Węgierskim wielki piec, dzięki zezwoleniu Marii Teresy z 28.07.1770 i po znalezieniu wcześniej rudy żelaza w Mátra i Bükk z polecenia biskupa Egeru. W celu uruchomienia zakładu górniczo-hutmiczego Fassola ściągnął ze Styrii fachowców.

Mój komentarz: piec Fassoli Wikipedia opisuje jak rodzaj pieca konwertorowego, co jest oczywiście absolutną niemożliwością.

Cytat cudny: „In 1741, Maria Theresa, the Queen of Hungary nominated Ferenc Barkóczy as the bishop of Eger who invited a lot of foreign masters for his developer constructions in the city, inter alia the avowed smith, Henrik Fazola from Würzburg, in 1758. As he did the orders of the bishop at the highest artistic quality, he got more and major errands from the Church official and became a well-off citizen of Eger. That was the time when he made his probably most famous works, the wrought iron gates and lunette of the County Hall of Eger with grapes and crests.

Henrik Fazola started the search for iron, the commodity of his job in the area of Eger and found it in the Bükk Mountains. He began to invest his money, gained from his works, in mining; however, he did not want to give up fulfilling the smith orders, so he called for his brother, Lénárt in 1768 to take over his locksmith workshop. Their mother had already lived with Henrik in Royal Hungary. Henrik Fazola took a widow, Anna Mária Linczin to wife in 1767 whose fortune gave stability to him, but she died soon, in 1772. Then he married the maiden Tekla Karl who became the mother of his two children: Frigyes and Borbála. The second wife had considerable financial background too which helped the dreams of the husband come true.

The constructor used all of his money to utilize the founded iron in the Bükk Mountains; moreover, to be able to start iron production with the planned iron furnace and iron foundries in Garadna and in the dale of the Szinva stream. The Queens Announcement in 1770 let him built a smelter with the help of professional Styrian and Hungarian metallurgists who were the first inhabitants of the new settlements of Ómassa and Hámor. The smelter began to work in 1772 and in a few years it gained fame across the country. This success of iron production in the region demanded Henrik Fazolas health declension because he had to work a lot since he did not have the financial support of the state. He died on 16 April 1779 in Hámor, his ashes are somewhere in the cemetery of the village.”

https://de.wikipedia.org/wiki/Solingen
https://en.wikipedia.org/wiki/Solingen
https://de.wikipedia.org/wiki/Geschichte_der_Stadt_Solingen
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenwerk
https://de.wikipedia.org/wiki/Dengeln
https://en.wikipedia.org/wiki/Peening
https://de.wikipedia.org/wiki/Sensenhammer_(Diespeck)
https://de.wikipedia.org/wiki/Museum_der_Stadt_Steyr
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr
https://de.wikipedia.org/wiki/Leopold_Werndl
https://de.wikipedia.org/wiki/Reckhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Eisenhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Raffinierhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Ferdinand_Redtenbacher
https://de.wikipedia.org/wiki/Leopold_Werndl
https://de.wikipedia.org/wiki/Josef_Werndl
https://de.wikipedia.org/wiki/Michael_Bl%C3%BCmelhuber
https://de.wikipedia.org/wiki/C%C3%B6lestin_Pestaluz
https://de.wikipedia.org/wiki/Rupert_Kimpfler
https://de.wikipedia.org/wiki/Karl_Holub
https://de.wikipedia.org/wiki/Anton_Spitalsky
https://www.steyr.at/system/web/zusatzseite.aspx?menuonr=218378016&detailonr=219059664
https://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreichische_Waffenfabriksgesellschaft
https://de.wikipedia.org/wiki/Steyr_Mannlicher
https://de.wikipedia.org/wiki/Rohstoff

https://en.wikipedia.org/wiki/Bohemian_earspoon
https://de.wikipedia.org/wiki/Krems_an_der_Donau
https://cs.wikipedia.org/wiki/Krem%C5%BEe
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%81-%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B5%D1%80-%D0%94%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%83
https://pl.wikipedia.org/wiki/Krems_in_K%C3%A4rnten
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karyntia
https://sl.wikipedia.org/wiki/Koro%C5%A1ka_(zvezna_de%C5%BEela)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Styria
https://sl.wikipedia.org/wiki/%C5%A0tajerska
https://de.wikipedia.org/wiki/Wetzstein
https://de.wikipedia.org/wiki/Kumpf_(K%C3%B6cher)
https://de.wikipedia.org/wiki/Kumpf_(K%C3%B6cher)
https://de.wikipedia.org/wiki/Dengeln
https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%A4rten_(Eisenwerkstoff)#Kaltverfestigung
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_Sensenwerke_in_%C3%96sterreich
https://de.wikipedia.org/wiki/Unterhimmel

https://de.wikipedia.org/wiki/Predlitz-Turrach
https://de.wikipedia.org/wiki/Turracher_H%C3%B6he
https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCttenberger_Erzberg

https://de.wikipedia.org/wiki/Industriemuseum_Freudenthaler_Sensenhammer
Pierwsza kuźnia z napędem wodnym w Freudenthal na Dhünn została zbudowana w 1778 roku. W tym czasie nie wykonano kos. Zamiast tego wykonali stalowe elementy do różnych celów. Produkcja sierpów i kos rozpoczęła się w 1837 r. w momencie przejęcia kuźni przez rodzinę przedsiębiorców Kuhlmann.

https://de.wikipedia.org/wiki/Nieder%C3%B6sterreich
https://pl.wikipedia.org/wiki/Karyntia
https://pl.wikipedia.org/wiki/Styria_(Austria)
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_denkmalgesch%C3%BCtzten_Objekte_in_Feistritz_im_Rosental
https://de.wikipedia.org/wiki/Obermiebach_(Much)
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_denkmalgesch%C3%BCtzten_Objekte_in_Reichenau_an_der_Rax
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_denkmalgesch%C3%BCtzten_Objekte_in_Guttaring
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_denkmalgesch%C3%BCtzten_Objekte_in_Neumarkt_in_der_Steiermark
https://de.wikipedia.org/wiki/Hassel_Eisenh%C3%BCtte
https://de.wikipedia.org/wiki/Deinsberg_(Gemeinde_Guttaring)
https://de.wikipedia.org/wiki/Bergbau_im_Sauerland
https://de.wikipedia.org/wiki/Ruine_Gillitzstein
https://de.wikipedia.org/wiki/Wirtschaft_in_Hemer
https://de.wikipedia.org/wiki/Konstantin-Hochofen_(Eisentratten)
https://de.wikipedia.org/wiki/Platz_(Remscheid)
https://de.wikipedia.org/wiki/Predlitz-Turrach
https://de.wikipedia.org/wiki/Sankt_Margarethen_im_Lavanttal
https://de.wikipedia.org/wiki/Kreuzen_(Gemeinde_Paternion)
https://de.wikipedia.org/wiki/Vordernberg
https://de.wikipedia.org/wiki/St.Oswald(Gemeinde_Eberstein)
https://de.wikipedia.org/wiki/St.Salvator(Friesach)
https://de.wikipedia.org/wiki/Frischen
https://de.wikipedia.org/wiki/Schmiedeeisen
https://de.wikipedia.org/wiki/Liste_der_denkmalgesch%C3%BCtzten_Objekte_in_H%C3%BCttenberg_(K%C3%A4rnten)

https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCttenberger_Erzberg
Cytat oryginalny: „Hüttenberg kam im Herbst 860 zusammen mit Althofen (und später Friesach) an das Erzbistum Salzburg, doch sind bereits königliche Schenkungen beim nahen Brückl (831) überliefert. Salzburg übte auch das Besitzrecht über alle Bodenschätze aus, das sogenannte Bergregal. 1548 vermittelte der kaiserliche Bergrichter zwischen Kärntner Landesfürst und Salzburg über die Verleihung von Eisen, Kupfer- oder Salzlehen, doch eine endgültige Befriedung kam erst viel später zustande.

Die Marktgemeinde Hüttenberg verdankt ihre Gründung und Entwicklung dem Hüttenberger Erzberg. Sie blieb bis zum Jahr 1805 in Salzburger Besitz, als dieses zu Österreich kam.

Die Erzlager des Erzberges wurden an etwa 1800 nach dem Zusammenschluss vieler kleinerer Gewerke von drei Seiten abgebaut: vom Norden die Compagnie Rauscher mit Schmelzanlagen in Mosinz, Schottenau und Heft, vom Süden die Löllinger Union mit den Floßöfen in Lölling und später in Prävali. Am vorderen Erzberg (Westabdachung) war es die Gräflich Egger’sche Gewerkschaft mit Hochöfen in Treibach und die Gräflich Christalnigg’sche Gewerkschaft mit dem Floßofen in Eberstein und später bei Brückl. Damals galt der Hüttenberger Erzberg als eines der wichtigsten Erzvorkommen der Monarchie und als das Zentrum der Kärntner Eisenindustrie. 1855 stellten die Gewerken der Haupteisenwurzen mit 78.737 t 74% der gesamten in Kärnten erschürften Erze. 1869 schlossen sich die Compagnie Rauscher, Dickmann-Secherau und noch weitere in Hüttenberg tätige Gewerkschaften zusammen und gründeten die „Hüttenberger Eisenwerksgesellschaft – HEWG“. Albert Dickmann-Secherau war dabei gemeinsam mit Alfred von Christallnigg und Eduard Rauscher mit der Geschäftsführung betraut worden.

Aus dieser Zeit sind die meisten Montandenkmäler erhalten, sowie Wohnhäuser von Gewerken und Bergleuten, Verwaltungsgebäude, Bergämter, einige Knappenkapellen usw. Die Themenwege sind getrennt nach Bergbauen, Förderwegen, Schmelzwerken und Baukultur.”

 

To nie są klasztory ani kościoły ale wielkie piece!

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2a/Heft-hochofen.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2a/Heft-hochofen.jpg
Ruine des Hochofens in der Heft, Marktgemeinde Hüttenberg in Kärten
Źródło: https://de.wikipedia.org/wiki/H%C3%BCttenberger_Erzberg
Piece rusztowe Floßofen w hucie Erzberg

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Eisentratten_Hochofen.jpg/360px-Eisentratten_Hochofen.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Eisentratten_Hochofen.jpg/360px-Eisentratten_Hochofen.jpg
Piec rusztowy. Ehem. Hochofen in Eisentratten, Gemeinde Krems in Kärnten
10,64 Meter hoch, 4 Formen
Gebaut 1861 durch Graf Konstantin von Lodron als Ersatz für den aufgelassenen Hochofen in Kremsbrücke
In Betrieb bis 1883; renoviert durch die Gemeinde Krems im Jahr 1964

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8c/Germany_First_Coke_Blast_Furnace_Miniature_DM.jpg

.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8c/Germany_First_Coke_Blast_Furnace_Miniature_DM.jpg
Miniatura pierwszego wielkiego pieca w Niemczech z 1794 (Gliwice)
The first coke blast furnace in Germany (1794-…) as depicted in a miniature in the Deutsches Museum.
Der erste deutsche Koks-Hochofen im Hüttenwerk Gleiwitz/Oberschlesien (1794-…), deutschesmuseum.
Źródło: https://hr.wikipedia.org/wiki/Visoka_pe%C4%87

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv

ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ

Zgodnie z sugestiami Czytelników, tym którym podoba się moja „pisanina”, umożliwiłem składanie osobistych podziękowań…

Można podziękować poprzez portal „Patronite”:

https://patronite.pl/blogbruska

Lub przez PayPal:

blogbruska@gmail.com

ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

Do tłumaczenia tekstów można stosować na przykład:
http://free-website-translation.com/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

♫ – OFF TOPIC – SPIS TREŚCI tematów „OT”
https://kodluch.wordpress.com/2018/03/16/%e2%99%ab-off-topic-spis-tresci-tematow-ot/

https://kodluch.wordpress.com/about/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

3 uwagi do wpisu “♫ – OFF TOPIC – Metalurgia 12 (Historia kosy część III…)

  1. Witam; Kapitalna praca. Olbrzymi wkład pracy. Dlaczego tego nie uczą w szkołach? Pytanie retoryczne, nie oczekuję odpowiedzi. Moje uznanie, pełne podziwu, dla potomności. Te daty wiele wyjaśniają, ze z naszą historią , jest coś nie tak. Cały czas kłamstwa, którymi próbują nas zasypać. Dobrze jest się na starość dowiedzieć prawdy. Pozdrawiam i życzę wszystkiego dobrego. Pozdrawiam.

    Polubione przez 1 osoba

Dodaj komentarz

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s