♫ – OFF TOPIC – Epoka brązu. Część II – etymologia



Special characters (diacritics) used in European languages by Jakub Marian.
https://jakubmarian.com/special-characters-diacritics-used-in-european-languages/

♫ – OFF TOPIC – Epoka brązu. Część II – etymologia

Uwaga: Zdjęcia i informacje z Wikipedii oraz z prac Pana Biekbułata Kamałowa (jeżeli nie są specjalnie opisane). Dosłowne cytaty zaznaczone kursywą…

Wstęp

Ponieważ nie jestem językoznawcą, ograniczam do minimum swoje komentarze, oddając głos specjalistom i świętej dziewicy Wikipedii.

W technologii i technice, niezwykle istotne jest jednolite nazewnictwo. W chwili obecnej, „językiem techniki” jest język angielski oraz projektowanie wspomagane komputerowo, CAD (ang. computer aided design).

Jeżeli znamy podstawy działania któregoś z programów CAD i specjalistyczne słownictwo z danej dziedziny techniki, jesteśmy się w stanie dogadać z każdym inżynierem na świecie.

Zanim dominującym w technice stał się język angielski, wcześniej „językiem techniki” był język niemiecki, a jeszcze wcześniej francuski. A na samym początku, wspólnym językiem uczonych i inżynierów powinna być łacina albo greka…

Moim zdaniem, prajęzykiem całej Europy był kiedyś język słowiański. Owszem, występowały regionalne podziały na gwary i narzecza, ale podstawy językowe były wspólne.

Uważam, że podział na „języki narodowe”, dokonał się w momencie przyjęcia na danym obszarze wspólnego alfabetu. Język mówiony jest „analogowy”. Nie jesteśmy w stanie w sposób „cyfrowy”, czyli zapisany skończoną ilością znaków graficznych, przedstawić wszystkich niuansów wymawiania tego samego słowa we wszystkich gwarach i narzeczach języka europejsko-słowiańskiego. Po prostu zabrakło by nam znaków graficznych. Ograniczenie liczby zapisywanych zgłosek do 20 – 30 znaków, spowodowało pierwsze „przekłamania”. Nauka lokalnego „języka ojczystego”, zgodnie z „cyfrowym zapisem” lokalnie przyjętego alfabetu, spowodowała szybkie różnicowanie się dotychczas wspólnego języka. Należy pamiętać, że szkoły pojawiły się w XVIII wieku, a nauczyciele byli najczęściej przybyszami z obcych krain, do tego byli podporządkowani jakiejś „władzy religijno-doktrynalnej”.

Jak dowodzą badania Pana Ireneusza Ćwirko, wspólnym językiem używanym w Europie i na Bliskim Wschodzie był język słowiański, zapisywany „alfabetem etruskim”. Pierwsze znane nam „litery etruskie” wytworzyła prawdopodobnie kultura Vinča – od ok. 5500 do ok. 4000 p.n.e.

Cytat: „Szereg znalezisk archeologicznych ze sfery kultury Vinča zawiera znaki lub symbole, określane też czasem jako „pismo kultury Vinča-Turdaş”, „pismo staroeuropejskie”, lub nawet „alfabet staroeuropejski”.”

Jak dowodzą prace Pana Ćwirki, również alfabet „starogrecki” wywodzi się z „etruskiego”, i dlatego jesteśmy w stanie odczytywać słowiańskie napisy odwzorowane tym alfabetem na greckich wazach.


Poglądowa mapa głównych kultur schyłku 4. tysiąclecia p.n.e. Kultura Vinča zaznaczona barwą fioletową
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kultura_Vin%C4%8Da
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tabliczki_z_Gradesznicy
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tabliczka_z_Dispilio

O tłumaczeniach tekstów pisanych „alfabetem etruskim” pisałem tutaj:

♫ OFF TOPIC – Nowa era kamienia łupanego czyli to i owo o naszych przodkach, Etruskach
https://kodluch.wordpress.com/2017/04/21/%e2%99%ab-off-topic-nowa-era-kamienia-lupanego-czyli-to-i-owo-o-naszych-przodkach-etruskach/

♫ OFF TOPIC – Filistyni – nasi bracia
https://kodluch.wordpress.com/2017/03/05/%e2%99%ab-off-topic-filistyni-nasi-bracia/

Strona Pana Ireneusza Ćwirko: https://krysztalowywszechswiat.blogspot.com/

Moim zdaniem, wprowadzenie danego alfabetu na danym obszarze geograficznym, zapoczątkowało swoiste „sprzężenie zwrotne”, które powodowało coraz większe różnice językowe pomiędzy dwoma obszarami używającymi różnych alfabetów.

Przykładem jest język bułgarski i serbsko-chorwacki. A jednocześnie, widzimy „jedność językową” na terenie byłej Jugosławii, mimo stosowania tam dwóch alfabetów.

Przyczyną braku różnicowania się języka serbsko-chorwackiego jest to, że ten „podwójny alfabet” ma taką samą ilość znaków, które tak samo się wymawia.

Z uwagi na to, że wśród wszystkich obecnych języków słowiańskich, które najbardziej zbliżone są do siebie, to obecny język polski oraz aktualny język rosyjski, można by wyciągnąć wniosek, że zróżnicowanie się alfabetów tych krajów (a zatem i języków mówionych) nastąpiło bardzo niedawno.

Wikipedia pisze tak:

W wyniku podboju zachodnich księstw ruskich przez Litwę oraz asymilacji szlachty litewskiej z bojarami ruskimi, język ruski w XIII wieku zyskał rangę języka urzędowego Wielkiego Księstwa Litewskiego i wyparł używaną do tej pory łacinę.

Pierwsza książka drukowana w języku ruskim i rozprowadzana w Wielkim Księstwie Litewskim – Biblia Franciszka Skaryny (Biblia Ruska) – wydawana była przez Franciszka Skarynę w latach 1517-1519. Kancelaria litewska prowadziła korespondencję dyplomatyczną z Wielkim Księstwem Moskiewskim i Republiką Nowogrodzką w tym języku (niewielkie różnice umożliwiały sprawną komunikację). Prowadzono w nim też Metrykę Litewską i wydawano Statuty litewskie (1522, 1566, 1588). Zapisywany był cyrylicą.

Na mocy unii lubelskiej z 1569 południowe terytoria ukrainne Wielkiego Księstwa Litewskiego przyłączone zostały do Korony. Od tego czasu na terenach ukraińskich język ruski stracił status państwowego, lecz był jeszcze powszechnie używany w środowisku prawosławnym, m.in. przez Kozaków w Siczy Zaporoskiej i później także w cerkwi unickiej. Stopniowo język, używany na ziemiach koronnych, zaczął się rozwijać niezależnie od języka, w dalszym ciągu używanego w Wielkim Księstwie.

W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667 zginęło około 50% populacji Wielkiego Księstwa Litewskiego, a kraj został zrównany z ziemią. Zniszczono miasta i sieć edukacji. Był to cios dla ludności ruskojęzycznej. Pod koniec XVII wieku język ruski był w administracji Wielkiego Księstwa już od kilkudziesięciu lat nieużywany, choć dopiero w 1699 został oficjalnie zastąpiony przez język polski. Postępująca polonizacja wyrugowała w XVII wieku ruski język literacki, co spowodowało, że język ten istniał tylko w postaci dialektów i aż do XIX wieku był ograniczony przede wszystkim do środowisk wiejskich.”

Przykład

„Podkanclerzy litewski Lew Sapieha dziękuje królowi Zygmuntowi III za przyjęcie Statutu Wielkiego Księstwa Litewskiego 1588. Przykład tekstu zachodnioruskiego z silnymi wpływami polskimi pochodzącego z Wlk. Ks. Litewskiego.

„Наяснейшому пану, пану Жикгимонъту Третему […] Были тые часы, наяснейшый милостивый г[о]с[по]д[а]ру королю, коли в томъ згромаженью а посполитован[ь]ю людскомъ, которое мы речью посполитою называем, не правомъ якимъ описанымъ або статутомъ, але только своимъ зданъемъ и уподобанъемъ владность свою г[о]с[по]д[а]ры и короли того света надъ людми ростегали. Але ижъ частокроть от пристойное своее повинности отступовали, а, на свой толко пожытокъ речы натегаючы, о сполное доброе всихъ мало дбали, оттул[ь] то было уросло, же люди, брыдечысе ихъ панованьемъ и звирхностю и не господарми, але тыранами оные называючы, на самом только статуте и праве описаномъ все беспеченство и доброе речы посполитое засажали. А прото онъ великий и зацный филозофъ греческий Арыстотелесъ поведилъ, же тамъ бельлуа, а по-нашому дикое звера, пануеть, где чоловекъ водлугъ уподобанья своего владность свою ростегаеть, а где опятъ право або статутъ гору маеть, там самъ богъ всимъ владнеть.”

Transkrypcja fonetyczna

„Najasniejszomu panu, panu Żigimontu Tretiemu […] Byli tyje czasy, najasniejszyj miłostiwyj hospodaru korolu, koli w tom zhromażenju a pospolitowanju ludskom, kotoroje my reczju pospolitoju nazywajem, nie prawom jakim opisanym abo statutom, ale tolko swoim zdanjem i upodobanjem władnost’ swoju hospodary i koroli toho swieta nad ludmi rostiehali. Ale iż czastokrot’ ot pristojnoje swojeje powinnosti otstupowali, a, na swoj tołko pożytok reczy natiehajuczi, o społnoje dobroje wsich mało dbali, ottul to było urosło, że ludi, brydieczysie ich panowaniem i zwirchnostiu i nie hospodarmi, ale tyranami onyje nazywajuczy, na samom tolko statutie i prawie opisanom wsie biespieczenstwo i dobroje reczy pospolitoje zasażali. A proto on wielikij i zacnyj fiłozof hreczeskij Arystotieles powiedił, że tam bellua, a po-naszomu dikoje zwiera, panujet’, hdie czołowiek wodłuh upodobanja swojeho władnost’ swoju rostiehajet’, a hdie opiat’ prawo abo statut horu majet’, tam sam boh wsim władniet’.”

Tłumaczenie

„Najjaśniejszemu Panu, panu Zygmuntowi Trzeciemu […] Były te czasy, najjaśniejszy litościwy Panie królu, kiedy w tym zgromadzeniu i pospólstwu ludzkim, które my Rzeczą Pospolitą nazywamy, nie prawem jakimś pisanym albo statutem, ale tylko swoim zdaniem i upodobaniem władność swoją Panowie i królowie tego świata nad ludźmi rozciągali. Ale iż częstokroć od przystojnej swojej powinności odstępowali, a, na swój tylko pożytek rzeczy naciągając, o wspólne dobro wszystkich mało dbali, odtąd to było urosło, że ludzie, brzydząc się ich panowaniem i zwierzchnością, nie gospodarzami, ale tyranami onych nazywając, na samym tylko statucie i prawie pisanym całe bezpieczeństwo i dobro Rzeczy Pospolitej wprowadzali. A dlatego on wielki i zacny filozof grecki Arystoteles powiedział, że tam bellua, a po naszemu dzikie zwierzę, panuje, gdzie człowiek według upodobania swojego władność swoją rozciąga, a gdzie znów prawo albo statut górę ma, tam sam Bóg wszystkim włodarzy.”

Warto przypomnieć, że pierwsze książki wydawane na terenie Polski w Krakowie, były drukowane cyrylicą…

https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_ruski

W latach 1844-45, 1852 oraz 1863, powstawały projekty stworzenia „cyrylicznego alfabetu” dla języka polskiego. W latach 1865-1869, drukowano polskie elementarze i książki pisane tą „polską cyrylicą”. Pomysł mógł mieć szanse powodzenia, gdyby zreformowano jednocześnie „alfabet rosyjski”, tak by oba alfabety (w Polsce alfabet łaciński i w Rosji cyrylicę) ujednolicić, podobnie jak to w tym samym czasie zrobiono na terenie byłej Jugosławii.

Znany nam wszystkim „Powrót taty” Mickiewicza, był zapisywany tą „polską cyrylicą” w ten sposób:

Поврóтъ Таты, пр̌езъ А. Мицкевича

Пóйдзьце о дзятки, пóйдзьце вшистке разэм
За място, подъ слупъ на взгóрэкъ,
Тамъ пр̌едъ цудовнымъ клęкнийце образэмъ,
Побожне змóвце пацёрэкъ.

Тато не враца ранки и вечоры
Вэ Лзах го чекамъ и трводзэ;
Розлялы р̌еки, пэлнэ звер̌а боры,
И пэлно збóйцóвъ на дродзэ;-

Слышąцъ то дзятки бегнą вшистке разэмъ
За място подъ слупъ на взгóрэкъ,
Тамъ пр̌едъ цудовнымъ клęкая̨ образемъ,
И зачиная̨ пацёрэкъ.

Цалуя̨ земę, потэмъ въ Имę Ойца,
Сына и Духа свęтэго,
Бąдзь похвалёна пр̌енайсьвęтша Трóйца
Тэразъ и часу вшелькего.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyrylica#Polska_cyrylica

https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_serbsko-chorwacki

„Powstanie standardu serbsko-chorwackiego było efektem umowy wiedeńskiej z 1850 roku, w której Serbowie i Chorwaci postanowili stworzyć wspólny język literacki.”

https://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D1%99%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%9B%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0

https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BA%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0

„Польская кириллица (цырылица) — общее название проектов кириллической азбуки для польского языка. Обычно для записи текстов на польском используют только латиницу. Из-за того, что польский язык является славянским, неоднократно происходили попытки использовать для его записи кириллицу, которая была разработана с учетом особенностей славянских языков и является более популярным алфавитом среди славянских народов.”

Moim zdaniem, próby ujednolicenia a raczej upodobnienia alfabetów na terenach dawnej Rzeczpospolitej, były efektem działań misyjnych nowego kościoła („katolickiego”), który pojawił się wtedy na ziemiach polsko-litewskich.

Wikipedia o Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej z Petersburga ( wyższa szkoła teologiczna, która po roku 1918 została przeniesiona do Lublina jako „Katolicki Uniwersytet Lubelski”) pisze tak:

„W 1773 roku po kasacie zakonu jezuitów prowadzony przez nich w Wilnie Uniwersytet Wileński Stowarzyszenia Jezusowego Księstwa Litewskiego został przemianowany na Szkołę Główną Wielkiego Księstwa Litewskiego. 4 kwietnia 1803 roku na jego bazie powstał Imperatorski Uniwersytet Wileński. W 1833 roku z wydziału teologicznego tej uczelni po połączeniu z Głównym Seminarium Wileńskim utworzono Wileńską Rzymsko-Katolicką Akademię Duchowną. W 1842 roku przeniesiono ją do Petersburga. Po wizytacji uczelni 18 grudnia 1844 roku Mikołaja I zatwierdził statut uczelni i wydał rozporządzenie nadające jej nazwę Cesarskiej Rzymskokatolickiej Akademii Duchownej. Gdy w 1847 roku podpisano konkordat pomiędzy Rosją a Stolicą Apostolską Akademia została podporządkowana arcybiskupowi mohylewskiemu. Po likwidacji w 1867 roku Warszawskiej Akademii Duchownej jej studentów przeniesiono do działającej w Petersburgu uczelni.”

https://pl.wikipedia.org/wiki/Cesarska_Rzymskokatolicka_Akademia_Duchowna_w_Petersburgu
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%BE-%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D1%83%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F

Plus ciekawostka:
https://burckina-new.livejournal.com/1653719.html?utm_source=embed_post

Reasumując te moje rozważania i zebrane informacje.

.1. Udane i nieudane próby wprowadzania „równoważnych” alfabetów łacińskich i „cyrylicznych” na terenie obszaru Jugosławii oraz Królestwa Polskiego (Litwy) miały miejsce w tym samym czasie.

.2. W chwili obecnej, w językach europejskich, zarówno „słowiańskich”, jak i „niesłowiańskich”, znajdujemy ogromną ilość niemal tak samo brzmiących i to samo oznaczających słów i określeń.

.3. Należało by domniemywać, że specjalistyczne słownictwo „techniczne”, dotyczące górnictwa, hutnictwa czy nazw metali, powinno się charakteryzować na terenie całej Europy dużą „jednolitością językową”. Wszak poszukiwanie rud, wytapianie metali oraz handel wyrobami z metalu było podobno wcześniejsze niż tworzenie się alfabetów a co za tym idzie podział na różne grupy językowe…

 

Nazwy metali w różnych językach

ŻELAZO

Na podstawie angielskiej i rosyjskiej Wikipedii mamy taki obraz jak poniżej.

Ruda żelaza (syderyt) dała nazwę tego metalu w języku greckim – sideros (σίδηρος). Z uwagi na to, że w łacinie „sidus” oznacza gwiazdę, wysnuto wniosek, że pierwsze żelazo używane przez człowieka miało pochodzenie „meteorytowe”.

Inni uczeni twierdzą, że starogreckie słowo σίδηρος, ma wspólne pochodzenie ze słowami słowiańskimi, niemieckimi i bałtyckimi, oznaczającymi „srebro”.

Pierwszym ludem który wytapiał żelazo był naród scytyjski – Chalibowie (Chaldejczycy?), którzy wytapiali stal z rud magnetytowych jakie znajdują się w piaskach na całym wybrzeżu Morza Czarnego.

Cytat dosłowny: „The Chaldoi/Chalybes, Mossynoikoi, and Tubal/Tabal/Tibareni, are counted among the first ironsmith nations by classical authors. Χάλυψ, the tribe’s name in Greek, means „tempered iron, steel”, a term that passed into Latin as chalybs, „steel”. Sayce derived the Greek name Chalybe from Hittite Khaly-wa, „land of Halys”. More than an identifiable people or tribe, „Chalybes” was a generic Greek term for „peoples of the Black Sea coast who trade in iron”.

The main sources for the history of the Chaldoi are accounts from classical authors, including Homer, Strabo, and Xenophon. In Roman times, the Chaldaei (homonymous but unrelated to the Semitic Chaldeans) and Chalybes are mentioned by Plutarch (Lucull. c. 14) as settled in Pontus and Cappadocia, or the Pontus Cappadocicus section of the Roman province of Pontus.”

Nie przedłużając, wyliczam co piszą święte księgi:

Łacina – ferrum (dokładnie oznacza „twardy”)
Francuski – fer
Rumuński – fier
Włoski i portugalski – ferro
Hiszpański – hierro
Proto-germański – isarnan
Język illyryjski – isarnon
Niemiecki – eisen
starohebrajski – barzel
sumeryjski – barzal
asyryjski – parzilla

Niektórzy uczeni twierdzą, że słowo „ferrum” wywodzi się z języków semickich, ewoluowało u Etrusków by dać nazwę staroangielską brązu = bræs = „brass”.

Jednocześnie przyznaje się, że nazwa ta jest synonimem czegoś twardego, „metalu takiego jak stal”.

Angielski – iron
holenderski – ijzer
duński – jern
szwedzki – järn

W językach słowiańskich mamy:

želězo, жалеза, залізо, желѣзо, желязо, жељезо, żelazo, železo…

W językach „bałtyckich”: geležis, dzelzs..

Istnieje pogląd, że prasłowiańskie „želězo” jest związane z greckim słowem „χαλκός”, które oznacza zarówno „żelaza” jak i „miedź”…

Pyszny cytat z Wikipedii: „В самой глубокой древности железо ценилось дороже золота, и по описанию Страбона, у африканских племён за 1 фунт железа давали 10 фунтов золота, а по исследованиям историка Г. Арешяна стоимости меди, серебра, золота и железа у древних хеттов были в соотношении 1 : 160 : 1280 : 6400. В те времена железо использовалось как ювелирный металл, из него делали троны и другие регалии царской власти: например, в библейской книге Второзаконие 3,11 описан «одр железный» рефаимского царя Ога.”

Za Strabona 1 funt żelaza wart był 10 funtów złota, a współcześni nam uczeni wyliczyli, że w starożytności „wagowa wartość metali” miała stosunek: 1 : 160 : 1280 : 6400 (miedź: srebro: złoto: żelazo).

Według Pana Biekbułata Kamałowa, który cytuje innych badaczy, „prasłowem” które dało nazwanie „twardym metalom” jest turecko-kazachskie słowo „beren”. Słowo to przeszło do języków słowiańskich jako „broń” i „bronia” (pancerz, ochrona), a do języków zachodnioeuropejskich jako „ferrum”.

Słowo „berengi” oznaczało metalowe elementy ochrony wojownika (pancerza) wykonane z miedzi a potem z brązu.

Słowo to ewoluowało, zachowując swoje znaczenie: birindj, pirinç, bürünç – oznaczając wpierw „brąz” a potem „mosiądz”.

Potem, w Europie, tureckie słowo bürünç, zaczęło oznaczać „brąz”, by wrócić na Bliski Wschód jako słowo arabskie „birunz”, perskie słowo „bronz”, słowo tureckie „bronz”.

W językach grupy tureckiej, słowem oznaczającym „żelazo” było także słowo „temir” albo „tengir” – oznaczające również „niebo”, „metal z nieba”, „niebiańska miedź”.

„Имеются фонетические варианты этого слова в разных тюркских языках и диалектах: temir, tebir, tewir, tīmir, tīmur, temür, tömür, demir, dämir и т.д. Оно встречается среди тюркизмов в монгольском (tömör), калмыцком (tömr), сербском и болгарском (demir) языках.”

Mówiąc prosto, na wielkim obszarze „słowiańskiej Europy”, mamy wspólne i jednoznaczne słowo „żelazo”, które nie wiadomo co oznacza, a może pochodzi z jakiegoś nieznanego, wcześniejszego języka.

Pozostała część Europy, na określanie żelaza używa zupełnie różnych, choć podobnych w wymowie słów.

A słowo to może oznaczać i srebro, i miedź, i „metal twardy jak stal”, a także „brąz”…

I podobnie wiele znaczeń mają słowa temir, tengir, demir – używane na „obszarze turkojęzycznym”.

Inaczej mówiąc, od roku 1200 p.n.e. na terenie Europy i Zachodniej Azjii handlowano żelazem, a nie wytworzyła się jedna, wspólna „nazwa handlowa”.

I jak można tworzyć nazwę oznaczającą „coś twardego jak stal”, gdy czyste żelazo, zgodnie z Wikipedią, jest 1000 razy bardziej miękkie od stali?

https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%BBelazo
https://en.wikipedia.org/wiki/Iron
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%96%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%BE
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D1%8B
https://en.wikipedia.org/wiki/Chalybes
https://en.wikipedia.org/wiki/Ferrous_metallurgy
https://en.wikipedia.org/wiki/Ancient_iron_production
https://de.wikipedia.org/wiki/Eisen
https://bskamalov.livejournal.com/81891.html
http://www.eurasica.ru/articles/library/hadzhi-murat_iliuf_o_proishozhdenii_tyurkskogo_slova_temir_-_zhelezo/

 

BRĄZ

Ze słowem oznaczającym stop miedzi i cyny, czyli „brązem” jest jeszcze dziwniej niż z określeniem „żelaza”.

Wikipedia opisuje to tak.

Istnieją dwie podstawowe teorie dotyczące pochodzenia słowa „brąz”.

Teoria „rzymska”, twierdzi że słowo „brąz”, jakie zaczęto używać w Europie w latach 1730-1740, zostało zapożyczone z francuskiego słowa „brąz” ( „bronze” – 1511), które to słowo z kolei przeszło w XIII wieku z włoskiego słowa „bronzo” – oznaczającego „metal na dzwony lub mosiądz”. Stąd też wysnuto teorię, że nazwa ta pochodzi od miejsca gdzie w „czasach rzymskich” wytapiano brąz, czyli miasta Brindisi.

Cytat: „ bróntion, back-formation from Byzantine Greek brontēsíon (11th century), perhaps from Brentḗsion ‘Brindisi’, reputed for its bronze; or originally, in its earliest form from Old Persian birinj, biranj (برنج) „brass” (modern berenj), piring (پرنگ) „copper”, from which also came Serbo-Croatian pìrinač „brass”, Georgian brinǰao „bronze”, Armenian płinj „copper”.”

Teoria „prasłowiańska” głosi, że w większości języków słowiańskich, „brąz” („bronza”), oznacza „metal wojenny” – bo „bron” to „obrona”, „defensywa”, a „za” oznacza „gorący metal” (jak w Zelé (želě) zo – żelazo)).

„Протославянскую, согласно которой слово имеет протославянское происхождение, и буквально означает «бранный металл» (общеславянские корень «bron», особенно характерный для южнославянских языков, и суффикс «za», который по всей вероятности обозначал либо непосредственно литой сплав, либо технологический процесс его отливки и остывания; как в случае с общеславянским же словом «железо» — «zelé(želě)-zo»), что так или иначе сохранилось практически во всех славянских языках, а в словенском языке слово «bron» (без каких-либо постфиксов) до сих пор означает бронзу.”

бронза – bronze (англ.), bronz (чех.), bronca (хор.), bronze (фр.),bronz (тур.), bronasta (слов.), bronz (словак.), bronze (кат.), бронза(серб), brąz (пол.), Bronze(герм.), Бронза (мак.), bronzo (ит.), bronce(исп.), бронз (болг.), бронза (бел.), бронза (укр.) и т.д.

Krótko mówiąc, słowo „brąz”, pojawiło się raptem z XVIII wieku i zaczęto mu przypisywać „pochodzenie pokojowe” – od zachodnioeuropejskich producentów dzwonów, lub „pochodzenie militarne” – od wystrojonych w brązowe zbroje Słowian.

Cytując Pana Kamałowa: „przypuśćmy, że kilka tysięcy lat temu ktoś ze „starożytnych” Greków-Rzymian przypadkowo zdobył kawałek rudy zawierającej cynę z Kornwalii i dalej PRZYPADKOWO dodał do rudy miedzi wydobytej w Środkowej Europie, zmieszał z węglem, podgrzał do 1000 °C i otrzymał nowy metal – stop – który teraz nazywamy brązem.

A jak nazwano ten super wynalazek? A nijak! Cały świat czekał by jakoś nazwać ten stop, aż do powstania miasta Brindisi. Kilka tysięcy lat wytwarzano brąz, by wymyślić nazwę stopu, która się pojawiła gdzieś w XVII czy XVIII wieku! Kilka tysięcy lat wytwarzano noże czy ozdoby „ze stopu który jeszcze nie ma nazwy”…

Słownik Dal’a: „BRĄZ w języku francuskim – stop miedzi, cyny i cynku.”

Według Pana Kamałowa, rozszyfrowanie nazwy „brąz” jest dziecinnie łatwe.

Standardowy brąz to 90% miedzi i 10% cyny.

Бронза = bronze = bronce br – on – ce = бір + он + есе = один + десять + доля, разум = ОДНА ДЕСЯТАЯ ДОЛЯ – РАЗУМНО. = jeden + dziesięć + cześć w domyśle.

бір (каз.) – один, = jeden
он (каз.) – десять. = dziesięć
есе (каз.) – доля, разум = część, rozum, myśl

То есть в само слово бронза говорит о том, что в ней 90% одного металла (медь) и 10% (другого (олово) и это самое разумное их соотношение.

Czyli „brąz” oznacza „stop w którym jest 90% jednego metalu (miedzi) i 10% drugiego metalu (cyny) i to jest najlepiej wymyślony ich stosunek”.

Dodam, że „brąz armatni”, czyli brąz miedziano-cynowy z dodatkiem cynku („mosiądz”), rozpoczęto produkować dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku. Taki stop miał nazwę albo „stali”, albo „spiżu” (gunmetal, red brass, Rotguss). Ale o „spiżu” – który w dawnych polskich słownikach oznaczał „stal” oraz o krainie zwanej „Spisz” – napiszę w jednym z kolejnych odcinków…

Warto pamiętać, że wbrew temu co pisze Wikipedia: „Spiż – stop miedzi z cyną, cynkiem i ołowiem, czasem zaliczany do brązów. Zawiera więcej cyny (11%) niż brąz cynowy (do 9%). Zawartości cynku i ołowiu są odpowiednio w granicach 2–7% i 2–6%. Jest odporny na korozję i ścieranie.

Znany już w starożytności, stosowany był do wyrobu broni siecznej, podobnie jak inne stopy miedzi, z uwagi na to, że jest dość twardy (65–74 HB wobec 96–650 HB dla stali). W średniowieczu odlewano z niego dzwony (stąd nazwa dzwon spiżowy), zaś w czasach późniejszych armaty. To wspólne zastosowanie stopu stało się przyczyną przetopienia wielu dzwonów na broń…”

Tu sprostuję Wikipedię. Można odlać dzwon ze spiżu „armatniego”, ale będzie miał ten dzwon „głuchy dźwięk”. Stop brązu na dzwony był „bardzo specyficzny”, zawierał 80% miedzi i 20% cyny. Stop taki zupełnie nie nadawał się do odlewania armat. Chyba że jednorazowych…

https://en.wikipedia.org/wiki/Bronze
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B7%D0%B0
https://bskamalov.livejournal.com/908.html
https://bskamalov.livejournal.com/21434.html
https://pl.wikipedia.org/wiki/Spi%C5%BC
https://en.wikipedia.org/wiki/Gunmetal
https://de.wikipedia.org/wiki/Rotguss

 

Ołów i cyna

Nie chcąc Czytelnika zadręczać, pomijam całkowicie „etymologię miedzi” oraz rud metali i skrótowo opiszę sprawę „ołowiu i cyny”.

Okazuje się, że te podstawowe dla ludzkości metale, były przez tysiące lat zupełnie nieodróżniane, co jest widoczne w nazwaniach tych metali w różnych językach.

Cyna: łac. stannum, cin, zinn, zin,

„The word tin is shared among Germanic languages and can be traced back to reconstructed Proto-Germanic *tin-om; cognates include German Zinn, Swedish tenn and Dutch tin. It is not found in other branches of Indo-European, except by borrowing from Germanic (e.g., Irish tinne from English).

The Latin name stannum originally meant an alloy of silver and lead, and came to mean ‚tin’ in the 4th century —the earlier Latin word for it was plumbum candidum, or „white lead”. Stannum apparently came from an earlier stāgnum (meaning the same substance), the origin of the Romance and Celtic terms for tin. The origin of stannum/stāgnum is unknown; it may be pre-Indo-European.

The Meyers Konversations-Lexikon speculates on the contrary that stannum is derived from (the ancestor of) Cornish stean, and is proof that Cornwall in the first centuries AD was the main source of tin.”

Mówiąc prosto, bez cyny z Kornwalii nie ma brązu w Europie. A nazwa tego metalu nie wiadomo skąd pochodzi. Może oznaczała stop srebra z ołowiem, a może „rodzaj ołowiu”? A może „twardy metal”?

A jak pisze święta księga rosyjskiej Wikipedii, czystą cynę uzyskano nie wcześniej niż w XII wieku.

A dalej mamy tak: „Слово олово — общеславянское, однако в некоторых славянских языках такое же или однокоренное слово (польск. ołów, чеш. olovo, серб. олово и др.) используется для обозначения другого, внешне похожего металла — свинца. Слово олово имеет соответствия в балтийских языках (ср. лит. alavas, alvas, латыш. alva — «олово», прусск. alwis — «свинец»). Оно является суффиксальным образованием от корня ol- (ср. древневерхненемецкое elo — «жёлтый», лат. albus — «белый» и пр.), так что металл назван по цвету.

A więc, we wszystkich europejskich językach, metal „cyna” nazywa się „cyna – tin – zinn”, a w języku rosyjskim ten metal nazywa się „ołowo”.

Słowo „ołowo” oznaczające „cynę – tin – zinn”, jest słowiańskie, ale w niektórych językach słowiańskich to samo lub podobne słowo (polski ołów, czeskie olowo, serbskie ołowo, itp.) jest używane do oznaczenia innego, podobno podobnego metalu – ołowiu.

Słowo cyna ma odpowiedniki w językach bałtyckich (por. Lit. alavas, alvas, łotewski. alva – „cyna”, pruski. alwis – „ołów”). Jest to formacja sufiksowa z korzenia „ol” (por. staro górno niemiecki elo – „żółty”, łaciński. Albus – „biały” itp.), Więc metal nazwany jest na podstawie koloru.”

Inaczej mówiąc, do rosyjskiego nazwa tego metalu dotarła jakoby od „języków bałtyjskich” albo od staroniemieckiego. Wynikało by z tego, że „Górni Niemcy” i „Bałtowie” nie rozróżniali cyny od ołowiu.

Biekbułat Kamałow:

Касситерит (от греч. kassiteros— олово)— главный рудный минерал для получения олова.

kassit – er – os = қасиет + жер + осы = качество + земля + это = КАЧЕСТВЕННАЯ ЗЕМЛЯ ЭТО.

Кассит – ер – ит = КАЧЕСТВЕННАЯ ЗЕМЛЯ ВНУТРИ.

қасиет (каз.) – качество
жер (каз.) – земля.
осы (каз.) – это.
ін (каз.) – логовище, нора

ОЛОВО – калај (мак.), калај (серб), kalay (тур.) – қалайы (каз.).

Олово – étain – estany – stagno – estaño = „істің басы” (каз.) – начало дела (???)

Олово – tin – cín – cyna – Zinn – остаток от „істің басы” (каз.) – начало дела (???)

A jak jest z ołowiem?

Ołów = plumbum = olovo = blei = lead = sviniec = svinec

Wikipedia:

Współczesne angielskie słowo „lead” ma pochodzenie germańskie. Pochodzi od średnioangielskiego leed i staroangielskiego lēad (kreska na e oznacza, że chodzi o samogłoskę długą). Słowo staroangielskie pochodzi z hipotetycznego zrekonstruowanego protogermańskiego *lauda-[98]. Zgodnie nz teorią lingwistyczną słowo to ma swych następców w wielu językach germańskich o dokładnie takim samym znaczeniu.

Społeczność językoznawców nie zgadza się co do pochodzenia protogermańskiego *lauda-. Jedna z hipotez wywodzi je od protoindoeuropejskiego *lAudh- (kapitalizacja również oznacza samogłoskę długą)[99]. Inna hipoteza sugeruje przejście z prototoceltyckiego *ɸloud-io-, oba te słowa oznaczają ołów. To ostatnie wiąże się z łacińskim plumbum, od którego pochodzi symbol pierwiastka Pb. *ɸloud-io- uważane jest za pierwowzór protogermańskiego *bliwa- (także znaczącego ołów), od którego bierze się niemieckie Blei.

The modern English word „lead” is of Germanic origin; it comes from the Middle English leed and Old English lēad (with the macron above the „e” signifying that the vowel sound of that letter is long). The Old English word is derived from the hypothetical reconstructed Proto-Germanic *lauda- („lead”). According to linguistic theory, this word bore descendants in multiple Germanic languages of exactly the same meaning.

The origin of the Proto-Germanic *lauda- is not agreed in the linguistic community. One hypothesis suggests it is derived from Proto-Indo-European *lAudh- („lead”; capitalization of the vowel is equivalent to the macron). Another hypothesis suggests it is borrowed from Proto-Celtic *ɸloud-io- („lead”). This word is related to the Latin plumbum, which gave the element its chemical symbol Pb. The word *ɸloud-io- is thought to be the origin of Proto-Germanic *bliwa- (which also means „lead”), from which stemmed the German Blei.

The name of the chemical element is not related to the verb of the same spelling, which is derived from Proto-Germanic *laidijan- („to lead”).”

Происхождение слова «свинец» неясно. Этот металл по-болгарски называется «оло́во», в большинстве других славянских языков (сербско-хорватском, чешском, польском свинец называется словом, близким по звучанию к «олово»: волава, olovo, ołów и т. п. Слово с тем же значением, но похожее по произношению на «свинец», встречается в языках балтийской группы: švinas (литовский), svins (латышский), а также в нескольких славянских — русском, украинском (свинець), белорусском (свінец) и словенском (svinec).

В древности олово, свинец и сурьму часто не отличали друг от друга, считая их разными видами одного и того же металла, хотя ещё Плиний Старший различал олово и свинец, называя олово «plumbum album», а свинец — «plumbum nigrum»

Латинское plumbum дало английское слово plumber — водопроводчик (в Древнем Риме трубы водопровода были именно из этого металла, как наиболее подходящего для отливки), и название венецианской тюрьмы со свинцовой крышей — Пьомби, из которой, по некоторым данным, ухитрился бежать Казанова.

Jak widzimy, z nazwą ołowiu jest już zupełne zamieszanie. Metal który był jako pierwszy przetwarzany i wytapiany, ma wiele zupełnie inaczej brzmiących nazw. Uczeni nie mają pojęcia skąd się wzięły te nazwy.

W starożytności nie odróżniano ołowiu od cyny!

Rozbraja rosyjska (i słoweńska!!!) nazwa ołowiu: „świniec”, która podobno pochodzi od wymarłych Prusów.

A „językiem pruskim” mówiono w południowo-wschodniej części Morza Bałtyckiego i na wschód od Wisły. W początku XVIII wieku, mieszkańcy Prus (potomkowie Prusów) przeszli na język „dolno-niemiecki”, zachowując „elementy leksyki”. Podobno ostatni mówiący językiem pruskim człowiek zmarł w roku 1677.

Do końca XIX wieku, panowało przekonanie uczonych, że dawny język pruski był językiem słowiańskim…

До конца XIX в. в международной лингвистике бытовало мнение, что прусский язык относился к славянской подгруппе арийских языков (такая трактовка, содержится в частности в Британском имперском словаре), однако исследователи XX века пришли к выводу, что он относился к балтийским языкам.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyna
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9E%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE
https://cs.wikipedia.org/wiki/C%C3%ADn
https://de.wikipedia.org/wiki/Zinn
https://de.wikipedia.org/wiki/Zain
https://de.wikipedia.org/wiki/Zainhammer
https://de.wikipedia.org/wiki/Zaineisen
https://en.wikipedia.org/wiki/Tin
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA
https://pl.wikipedia.org/wiki/O%C5%82%C3%B3w
https://en.wikipedia.org/wiki/Lead
https://de.wikipedia.org/wiki/Blei
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%86
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA
https://pl.wikipedia.org/wiki/J%C4%99zyk_pruski
https://en.wikipedia.org/wiki/Old_Prussian_language
https://de.wikipedia.org/wiki/Altpreu%C3%9Fische_Sprache
https://pl.wikipedia.org/wiki/Prusowie

 

Zakończenie opowieści

Hipoteza. Epoka brązu zaczęła się dopiero po opanowaniu produkcji żeliwa. Na poparcie tej dość nieprawdopodobnej hipotezy, przedstawię Czytelnikowi kilka ciekawostek. Ale to w kolejnym odcinku.

W niniejszej części, chciałem zwrócić uwagę na ogromną różnorodność nazw podstawowych metali i podobieństwo nazw metali całkowicie różnych.

Jasno też widać, że nauka rozkłada ręce badając ten językowo-techniczny problem. A jest to także „problem handlowy”. Bo handlowano nie tylko metalami i ich stopami, ale z ogromnych odległości sprowadzano rudy metali.

Czy rzymski kupiec lub przemysłowiec, miał jakąś gwarancję że zamówiona w Kornwalii ruda cyny, dopłynie do niego jako ruda cyny czy ołowiu?

A rosyjski kupiec, sprowadzający z Czech cynę, też miał gwarancję że dostanie cynę (tin – ołowo) a nie ołów (świniec)?

Hipoteza kolejna. Możliwe, że nazwy metali były na terenie całej Europy wymawiane PODOBNIE i pisane alfabetem etruskim.

Z uwagi na to, że Etruskowie pisali raz w jedną stronę a raz w stronę przeciwną, oraz z uwagi na różne formy takich samych liter i podobieństwo liter wyrażających na przykład głoski „ż”, „sz”, „ź”, w którymś momencie, przepisując etruskie teksty zaczęto stosować różne znaki i różnie je wymawiać….

Napis na hełmie bojowym który stał się łupem Syrakuz w bitwie morskiej pod Kyme. Hełm ten następnie trafił jako dar wotywny do świątyni w Olimpii, gdzie został też przez archeologów odnaleziony. Znalezisko znane i doskonale udokumentowane.

Hełm posiada napis „W KOGA ZARWTI DOI TIOI ŻOK ARUŻIO TIAKNE NO NIEDONO REIH”, który możemy przetłumaczyć jako „Od kogo odwróci się Bóg, temu oręż spiżowy za ciężki a i nie dane imperium (rzesza)”.

Jest to jeden z nielicznych napisów odnoszących się do stosunku Etrusków do Boga, oraz potwierdzających ich przekonanie o roli przeznaczenia w życiu człowieka.

Napis posiada dodatkową zaszyfrowaną informację. Można go przeczytać także jako „HIARONO DEINO MENKA I TOI ŻVRAKO MIOI TOIDI TUDA NA GORU”.

Co po przetłumaczeniu na polski oznacza „ŁASKA BOSKA ZMIENNA, (podobna do tego) JAK SROKĘ MIEĆ TYLKO ŻE TAM NA GÓRZE”.

Odpowiada to trochę naszemu przysłowiu „Lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu”, tylko że już bez boskiego kontekstu.

Tłumaczenie tekstu: Ireneusz Ćwirko

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx


Map of languages and language families of Europe
https://jakubmarian.com/map-of-languages-and-language-families-of-europe/

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv

ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ

Zgodnie z sugestiami Czytelników, tym którym podoba się moja „pisanina”, umożliwiłem składanie osobistych podziękowań…

Można podziękować poprzez portal „Patronite”:

https://patronite.pl/blogbruska

Lub przez PayPal:

blogbruska@gmail.com

ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ ʘ

vvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvvv

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

Do tłumaczenia tekstów można stosować na przykład:
http://free-website-translation.com/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

♫ – OFF TOPIC – SPIS TREŚCI tematów „OT”
https://kodluch.wordpress.com/2018/03/16/%e2%99%ab-off-topic-spis-tresci-tematow-ot/

https://kodluch.wordpress.com/about/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

4 uwagi do wpisu “♫ – OFF TOPIC – Epoka brązu. Część II – etymologia

  1. Добрый день! Когда-то мне эта тема была интересна тоже. Остались записи, но я частично воспользуюсь википедией.
    В «Россию» свинец пришёл от туда, где его и «выделили» в первый раз — из Schweinfurt. Из википедии:
    «Швайнфурт издавна славился своим металлообрабатывающим производством. Сейчас здесь, в числе прочих, расположены предприятия по производству подшипников и велосипедных компонентов, в том числе таких компаний как SKF, ZF Sachs. Ранее город также был центром выпуска парижской зелени ( о ней тоже можно прочесть в википедии — очень интересно) одно из названий которой — швайнфуртская зелень».Название Plumbum пришло из- за начавшегося изготовления «пломб» — печатей : «широко применяли в качестве материала навесных печатей к грамотам».
    Олово назвали из-за схожести с технологией варения кваса ( олуй, польск.- kwas, сербохорватский диалект – аловина). Из википедии:
    « С XII века стали различать квас как кислый слабоалкогольный напиток и квас как сильно опьяняющий напиток. Опьяняющий квас стали называть «творёным», то есть сваренным, а не произвольно закисшим, как обычный квас».
    Спасибо за интересный материал!

    Polubione przez 4 ludzi

Dodaj komentarz

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s