♫ – OFF TOPIC – Rocznik Odkryć i Wynalazków – część 6 (Wystawa Światowa 1867)


 


Bilet na Wystawę w Paryżu w 1867 roku.
Carte de visite créée en 1867 pour exposition universelle Paris par la Manufacture DELATTRE Ainé de Ramburelles et dessin de la propriété telle qu’elle existait à l’époque…

♫ – OFF TOPIC – Rocznik Odkryć i Wynalazków – część 6 (Wystawa Światowa 1867)

Wystawa w Paryżu w roku 1867.
https://en.wikipedia.org/wiki/Exposition_Universelle_(1867)
https://fr.wikipedia.org/wiki/Exposition_universelle_de_1867

Z uwagi na to, że źródła opisujące Wystawę Światową w Wiedniu (1873) twierdzą zgodnie, iż na tej wystawie nie pojawiły się żadne nowinki techniczne w porównaniu z poprzednią wystawą paryską (1867), oraz z uwagi na brak dostępnych oficjalnych opisów tej wystawy (1873), prezentuję Państwu opis Wystawy Paryskiej.

Jest to tworzony na bieżąco rodzaj kroniki wystawowej. Jakość druku sugeruje, że dokument ten powstał nie w roku 1867, lecz co najmniej kilkanaście lat później – może nawet końcem XIX wieku…

Kronika zawiera dużą ilość grafik oraz niezwykle ciekawe opisy, dotyczące nie tylko samej wystawy, ale i opisu świata Anno Domini 1867.

Poniżej znajdują się linki na dwuczęściowy materiał źródłowy oraz moje krótkie opisy, uwagi, oraz elektroniczne tłumaczenia wybranych fragmentów z języka francuskiego.

~ ~ ~ * ~ ~ ~

Skrót informacji na temat Wystaw Światowych, na podstawie Wikipedii oraz opisu zawartego w „Roczniku Odkryć i Wynalazków 1872/1873” oraz w opisie wystawy wiedeńskiej „Polska na Wystawie Powszechnej w Wiedniu 1873 r. Listy Agatona Gillera. T. 1-2.” – z roku 1873.

.1851 „Industry of all Nations” – Londyn, Wielka Brytania

Wielka Wystawa w Kryształowym Pałacu – spalonym w roku 1936. Kryształowy Pałac został w roku 1854 rozebrany i przeniesiony do południowego Londynu (Penge Common, na szczycie wzgórza Penge Peak (Sydenham Hill)). Sama żeliwna konstrukcja Kryształowego Pałacu miała masę 4 tysiące ton. Konstrukcja wspierała się na nieustalonej ilości wielkich słupach żelaznych.

Na tej Wystawie Mathew Brady otrzymał medal za swoje dagerotypy, pokazywano też „barometr pijawkowy”, Dania pokazała pierwszą w Europie żeliwną ramę do fortepianu, prezentowano teleskop z główną soczewką o aperturze 11 cali (280 mm) i ogniskowej 16 stóp (4,9 m). Samuel Colt zademonstrował swój prototyp „1851 Colt Navy”, a także swoje starsze rewolwery Walker and Dragoon.

Według „Rocznika Odkryć i Wynalazków” z 1872/73, na Wystawie w Londynie doszło do spotkania „kowali całego świata”, którzy wymieniali swoje doświadczenia. Stwierdzono, że „od dawnych czasów nie ma prawie żadnego postępu”.

 

.1853 – Nowy Jork, USA, (New York Crystal Palace – budynek spalony w roku 1858)
Nowości: kosiarka, winda OTIS. (w zasadzie brak informacji o tej wystawie)

.1853 – Dublin, wtedy Wielka Brytania obecnie Irlandia (w zasadzie brak informacji o tej wystawie).

.1855 „Agriculture, Industry and Art” – Paryż, Francja, Pałac Przemysłu.

 

Nowości: łódź betonowa, zapałki.

Według „Rocznika Odkryć i Wynalazków” z 1872/73, na Wystawie w Paryżu po raz pierwszy pokazywana jest stal pudlingowa (żelazo pudlingowe). Pokazano kawał takiej „stali” o masie 2,5 tony oraz „dzwony ze stali lanej” z Bochum.

Wikipedia: ” Do historii przemysłu przeszedł Związek Bochumski, któremu udało się w 1842 r. odlać stal w formach. Pierwszym produktem wykonanym tą metodą były dzwony. To dlatego przed ratuszem miasta znajduje się ważący 15 000 kg dzwon.”

Zgodnie z informacjami z Wikipedii, pierwsze prace nad sposobem oczyszczania surówki z zanieczyszczeń i zmniejszenia ilości węgla rozpoczęto w roku 1750, ale dopiero w latach 1766, 1783, 1784 otrzymano pierwsze patenty i wykonano pierwsze instalacje służące do doprowadzenia surówki do stanu przydatnego do dalszego wykorzystania – co robiono w specjalnych piecach „pudlingowych”.

Szokująca jest informacja, że dopiero w roku 1855 pokazywane są pierwsze odlewy ze stali pudlingowej.

Należy tu zaznaczyć, że chyba pierwsza i wtedy najnowocześniejsza pudlingarnia w Europie Wschodniej została uruchomiona w Sielpii Wielkiej, do napędzania urządzeń zastosowano tam gigantyczne koło wodne. Zakład został uruchomiony podobno w roku 1841.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Sielpia_Wielka
https://pl.wikipedia.org/wiki/Muzeum_Zag%C5%82%C4%99bia_Staropolskiego_w_Sielpi

Przybliżając Czytelnikowi informacje zawarte w Scientific American 1855 wydawało mi się niedorzecznym to, że Amerykanie chwalili się swoim projektem „nowoczesnej pudlingarni”, który zdaniem Redakcji mógłby dokonać rewolucji w europejskiej metalurgii.

W Paryżu po raz pierwszy pokazano blachy żelazne, oraz „kątowniki, żelaza w formie T podwójnego lub pojedynczego”. Były też „pierwsze obręcze kół, nielutowane, oraz koła całkowicie kute”.

O Wystawie w 1855 Scientific American pisał tak…

Pokazują „kolosalne zwierciadło” – 10×17 stóp / = 3 x 5 metrów/ (St Goban), sztućce elektro-platerowane, maszynę do produkcji kopert, porcelanę z Sevres.

Amerykanie pokazują na paryskiej wystawie18 nowych modeli maszyn do szycia, oraz wyroby z gumy indyjskiej wykonane przez Goodyear & Morey.

Anglicy prezentują nową metodę podnoszenia / podwieszania/ dzwonów kościelnych.

Pokazywane są na wystawie wielkie glazurowane wazy (chyba ceramiczne).

Bimingham prezentuje /chyba/ zestawy stołowe ze szkła / talerze, wazy/, ale ich „górne części” (pokrywki?) są wykonane z drewna. Pokazują także szklane „słupy” które „lepiej przenoszą światło”.

Niejaki Paine pokazał aparaturę do tworzenia światła z wody – „water light”. Prawdopodobnie ten sam wynalazca zaprezentował na wystawie maszynę do wytwarzania „water light”. Maszyna posiada 30 magnesów „jak końskie podkowy” – stanowiące rotor. Stator składał się z „elektromagnesów” owiniętych drutami. Jeżeli włączy się w obwód baterię, koło rotora się porusza (obraca) z prędkością 2600 obrotów na minutę. Wynalazca twierdzi, że urządzenie wymaga baterii mniejszej jak dotychczasowe. Na wystawie silnik wytwarzał 3 konie mocy przez całą noc, podłączony do trzech baterii Grove’a. Myśli się o zastosowaniu tego silnika w zegarach.

Pokazano też nowe baterie elektryczne Grove’a.

Nowością na wystawie są „bruki asfaltowe”.

Pokazywano nowe świece, gdzie zamiast stearyny stosowana jest inna substancja, „wyekstrahowana z bitumów i asfaltów”. Te nowe świece „dają więcej światła”.

W Paryżu pokazano nowy metal – aluminium, który zastępuje platynę w bateriach „dając lepszy prąd”. W innym miejscu jest zapis, że w związku z tym nowym metalem, Francuzi planują wymienić wszystkie hełmy z brązu jakie używają francuscy żołnierze, na hełmy aluminiowe. Czyli do roku 1855 żołnierze używali hełmów z brązu a nie z blachy żelaznej!

Prawdopodobnie po raz pierwszy w historii wystawiano tam też wiele wyrobów z tytanu!

 

.1862 „Industry and Arts” – Londyn, Wielka Brytania

Nowości. Wystawiano pierwszą maszynę do szycia (choć na poprzedniej Wystawie prezentowano ich co najmniej kilka), silnik parowy Lenoira. Wystawiano lokomotywy „pasażerskie i ekspresowe” a także telegraf elektryczny, kable podmorskie, pierwszy plastik, obrabiarki, krosna i precyzyjne instrumenty, części silnika analitycznego Charlesa Babbage’a, młyny do bawełny i parowe silniki morskie. A także tkaniny, dywaniki, rzeźby, meble, talerze, porcelanę, srebrne i szklane wyroby oraz tapety. Pokazano etapy produkcji gumy, wyroby z kauczuku oraz proces Bessemara.

Produkcja lodów we wczesnej lodówce wywołała sensację. Sensacją były też zdjęcia stereoskopowe wykonane przy użyciu nowej metody mokrej płyty kolodionowej, która pozwoliła na czas ekspozycji zaledwie kilku sekund.

Według „Rocznika Odkryć i Wynalazków” z 1872/73, na Wystawie w Londynie po raz pierwszy prezentowana jest stal bessemerowska, czyli otrzymywana poprzez wdmuchiwanie na dno tygla sprężonego powietrza. Jest to absolutna nowość i sensacja.

Krupp demonstruje blok „stali” o masie 21 ton, ale zachwyt wzbudza żelazny dzwon z Bochum też o masie 21 ton.

 

.1867 „Agriculture, Industry and Arts” – Paryż, Francja, (01.04 – 03.11.1867 lub 31.10.1867)

Nowości: wodoodporny beton, soda do lodów, tłokowa sprężarka powietrza, zegar Eugène Farcot (nowy typ wychwytu) oraz aluminium (ponownie!). Pokazano publiczności ropę naftową oraz balon na uwięzi wypełniony wodorem. Amerykanie ( Charles i Norton Otis) prezentują windę z hamulcem bezpieczeństwa oraz windę hydrauliczną. Naukowiec z Plazanet pokazuje galwanizację.

Sensację wzbudzają dwa prototypowe zegary wodne, („hydrochronometry” – wynalazca Gian Battista Embriaco) – chyba pierwsze zegary z czterema tarczami zegarowymi. Wydają się to być pierwsze zegary wodne od czasu gdy budowali takie zegary starożytni Grecy. Od czasów Ktesibiosa (285-222 p.n.e.) nic się nie zmieniło!

https://en.wikipedia.org/wiki/Hydrochronometer
https://en.wikipedia.org/wiki/Ctesibius
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ktesibios

Można też stąd wysnuć wniosek, że znane z kościołów i budynków ratuszowych zegary z czterema tarczami mogły powstać dopiero po roku 1867.

Słynny, amerykańsko-francuski budowniczy zegarów, Eugène Farcot, wystawił „monumentalny zegar”.

Przy okazji, święta Wikipedia (jak zawsze dziewica), w sposób bezpruderyjny (jak na doświadczoną dziewicę przystało) pisze nam, że Farcot, około roku 1860 wynalazł wychwyt zegara, w wersji jaką znamy teraz. Stąd można wnioskować, że przed rokiem 1860 nie istniały zegary mechaniczne, poza „starogreckimi” zegarami wodnymi.

A że stal sprężynową opracowano około roku 1880, możemy zapomnieć o chronometrach, dokładnych pomiarach długości geograficznej i mapach przed okresem 1870-1880.

Według poniższego opisu Wystawy oraz „Rocznika Odkryć i Wynalazków” z 1872/73, stosowane na Wystawie rury gazowe i wodociągowe są jeszcze wykonywane z ołowiu. Pokazywane są kolejne produkty ze „stali Bessemera”. Po raz pierwszy pokazywany jest „piec gazowy do wytopu stali” Siemensa. „Nareszcie można bez trudności dojść do temperatury w której się topi stal”.
Krupp demonstruje „blok stali topionej” o masie 40 ton, zaś hutnicy z Bochum dzwon stalowy o masie 15 ton. A także „22 koła pełne, z obręczami odlanymi bez lutowania, ze stali topionej”.
Połowa maszyn parowych to „kiwony” – o tłokach ustawionych pionowo, jednostronnego działania. Stąd wynika wniosek, że w roku 1867 nie opanowano jeszcze do końca produkcji zaworu suwakowego oraz toczenia tłoków i odlewania cylindrów. Maszyny parowe nadal wykonywano „w stylu Newcomena”, jako podciśnieniowe lub z niewielkim nadciśnieniem (Watta), zaś metrowej średnicy cylindry były wykonane z klepek drewnianych, tak jak i uszczelniane sznurami konopnymi i smalcem drewniane tłoki.

Z opisu hali maszyn: razem maszyn parowych w sumie – 582 konie mocy ( z tego 305 francuskie maszyny). Wystawcy maszyn: Francja (305 koni), Belgia (40), Konfederacja Niemiec Północnych (35), Stany Niemiec Południowych (15), Austria (20), Szwajcaria (17), USA (50), Anglia (100).
Gdyby te maszyny miały średnio po 20 KM, to było by ich wszystkich tylko 30 sztuk!

Podejrzewam, że moce tych maszyn oscylowały wokół 5-15 KM i takie same moce miały silniki parowe pokazywane na Wystawie w Wiedniu w roku 1873.

Po raz pierwszy Maroko, Tunezja i Algieria mają swoją część wystawy w centralnym pawilonie, mają też własne jury które przyznaje nagrody. Ma to być wyrazem tego jak w Cesarstwie Francuskim ważne są kolonie.

Oficjalnym fotografem wystawy został Pierre Petit. Petit pozostawił po sobie ogromną ilość doskonałych zdjęć, nie tylko z terenu Francji (na przykład z czasu wojny 1870-1871) ale i ze swoich wypraw do Ameryki Południowej. Istnieje niemal zupełny brak jego zdjęć z Wystawy 1867.
https://fr.wikipedia.org/wiki/Pierre_Petit_(photographe)

Decyzję o budowie gigantycznego zespołu budynków wystawowych podjęto na początku roku 1864. Komitetowi przewodniczył Jarome Napoleon. Wikipedie nie są zgodne który to Napoleon – bo linki wiodą w dwa miejsca:

https://en.wikipedia.org/wiki/Jerome_Napoleon_Bonaparte_II
https://fr.wikipedia.org/wiki/Napol%C3%A9on-J%C3%A9r%C3%B4me_Bonaparte

Główny budynek o wymiarach 490 na 380 metrów zaprojektował inżynier Jean-Baptiste Krantz. Budowlę wznosiło 26 tysięcy robotników przez dwa lata (1865-1867). Budowę hali maszyn powierzono młodemu Gustawowi Eiffel’owi.

Koszty wyniosły w sumie 5.883.400 USD; szacuje się, że wpływy wynosiły jedynie 2 828 900 $, pozostawiając deficyt, który został jednak zrekompensowany przez subskrypcje od rządu i miasta Paryża, tak że ostateczny raport został sporządzony tak, by wykazać zysk.

Podane wyżej liczby można przeszacować na współczesną wartość, mnożąc razy 100. Stąd koszt wystawy można oszacować na ponad pół miliarda dolarów USA XXI wieku.

Nagrody przyznane na Wystawie:

Médailles d’or :

Baccarat avec deux vases et une fontaine de cristal de 7 mètres de hauteur
Maison P.-H. Herz neveu et Cie pour sa parfaite fabrication de piano
Le Château de Rayne-Vigneau pour son „Sauternes”, la commune de Saint-Émilion représenté par 34 propriétaires exposants pour leurs vins
D. Savalle Fils & Cie pour leurs appareilles de distillation d’alcool.

Médailles d’argent :

François-Jacques Vogelsangs (belgijski producent pianin)
Martin et Cie et Joseph-Gabriel Gaveau (piano)
Aquarelles des fresques de l’église du Sauveur de Nereditsa (Novgorod, Russie)
Maison Maquet (papeterie)

Médailles de bronze :

L’entreprise Latscha et Cie (fonte)
Victor Étienne Gautreau, rosiériste-obtenteur, pour des roses de semis10 (baptisées Vicomtesse de Vézins, Baronne de Beauverger et Mlle Élise Chabrier)

Grand prix international :

Guislain Decrombecque, agriculteur, pour la mise en valeur de la plaine de Lens (prix de 30 000 francs).

 

~ ~ ~ * ~ ~ ~

Tekst z moimi komentarzami…

L’Exposition universelle de 1867 illustrée : publication internationale autorisée par la Commission impériale

Opis – I-sza część
https://archive.org/stream/lexpositionunive01expo#page/n5/mode/2up

Opis – II-ga część
https://archive.org/stream/lexpositionunive02expo#page/n5/mode/2up

 

Tom I – strony skanu z moim krótkim opisem i komentarzem

1 – wejście na wystawę
3 – opis początków powstawania Wystawy, od dekretu z dnia 22.06.1863

5 – 7 – hala maszyn. Opis – razem maszyn parowych w sumie – 582 konie mocy ( z tego 305 francuskie maszyny). Wystawcy maszyn: Francja (305 koni), Belgia (40), Konfederacja Niemiec Północnych (35), Stany Niemiec Południowych (15), Austria (20), Szwajcaria (17), USA (50), Anglia (100).

9 – ogród centralny (wszędzie jakby rośliny pod klimat ciepły?)
11 – rysunek przekroju
13 – budowa
21 – latarnia morska
25 – imperator w westybulu. Jak oni to oświetlali? (l’izba russe)
27 – Car i Gustaw Waza („wspaniałe konie legendarnych kozaków ze stepów Ukrainy – nie takie jak konie fińskie”).
29 – o poezji Gustawa Wazy (wcześniej ekspozycje rosyjskie)
31 – budynek wystawa fotografii Pierre Petit’a
33 – powitanie imperatora Napoleona. Jak to oświetlali?
37 – meczet dziwny, pawilon z Bosforu i turecki. Czemu tak to zarośnięte?
41 – pałac beja Tunisu i inne grafiki. Jak to zdążyło wszystko zarosnąć takimi drzewami? Po co na wieży taka instalacja technologiczna?
45 – budynek portugalski i hiszpański. Świątynia meksykańska.
49 – pawilony regatowe, „wieża elektryczna”.
51 – opis fantastyczny!
53 – kościół romański czy rumuński? Cerkiew! O Bizancjum, Kremlu moskiewskim, Polsce i schizmie!
57 – pałac egipski, świątynia faraona
61 – karawanseraj i farma holenderska (kryta strzechą)
63 – o diamentach największych
69 – kiosk z kolibrami, wodospad (skąd brali pompy na taki przepływ wody?)
71 – opis akwariów – piszą że oświetlone elektrycznie
73 – skąd taka roślinność?
77 – akwaria – fantastyczne!
81 – ogrody i ruiny
83 – opis pomp plus część rosyjska wystawy
85 – cd Rosji i chata norweska
89 – chata amerykańska i gigantyczne rzeźby + maszyna rolnicza?
93 – widoki, wielbłądy, wiatrak
97 – stajnie wielbłądów i osłów. Galeria maszyn
101 – galeria maszyn, pruskie działa, dziwna lokomotywa (elektryczna? – opis!)
105 – galeria maszyn, dziwne oświetlenie (Tunis i Marokko)
113 – skromny teatr, pawilon „historia przesmyku sueskiego”
115 – opis budowy kanału sueskiego
117 – model, rysunek budowy
121 – panoramy i budowa kanału
125 – stroje szwedzkie i norweskie, kiosk z antenami
129 – bankiet – rzęsiście oświetlona sala, dział leśny – przekroje pni (moja uwaga: na niemal wszystkich krajowych ekspozycjach znajdują się plastry przeciętych, ogromnych pni).
133 – statuetka z brązu, biurko Ludwika XVI
137 – chińska ekspozycja (jest łopata!)
141 – Saxe Royale – instruction publique, Karol Wielki
145 – kawiarnia holenderska (przesiadują tam Fryzyjczycy?) i kawiarnia rosyjska

147 – o oświetleniu gazowym, kanalizacji i wodzie. Rury ołowiane! Gaz zasila 600 kandelabrów drogi wiodącej od „wioski Paryż” do wystawy, plus 330 lamp wokół pałacu, 252 girlandy na zewnątrz kawiarni i restauracji. Ciekawe, że ze względów bezpieczeństwa nie oświetlano żadnych budynków wewnątrz! Dalej „sektor pruski – Śląsk”. O ile dobrze rozumiem, wydobycie w kopalniach na Śląsku zaczęto w latach 1835-44. Stoi to w całkowitej sprzeczności z naszą dotychczasowa wiedzą.

Złota na Śląsku wydobyto za sumę 25,9 mln franków. W 1865 roku pruskie (śląskie) kopalnie wydobyły surowców na sumę 180 mln franków (!!! Wykrzyknik redakcji). Wydobywano węgiel, żelazo, cynę, ołów i miedź, oraz „chlorure de potasium i magnesium” (Stassfurth).

149 – wystawa „Prus w Niemczech Północnych”, oraz „Śląsk”. Domek za 3 tysiące franków.
151 – opis mozaiki z fabryki w Jekaterynburgu
153 – obrazki

155 – o ekspozycji misyjno-ewangelizacyjnej.

W innym miejscu opis jak na innym stanowisku wręczają biblie w każdym języku wydrukowane. Paryskie Towarzystwo Misyjno-Ewangelizacyjne powstało w roku 1822, w 1833 zaczęli „konwertować” mahometan na chrześcijan w Palestynie. Takie towarzystwa powstawały: Anglia (1799), Holandia (1797), Dania (1822 – nawracali mieszkańców Grenlandii ?), na Bali 1815 (nawracano w Afryce południowej, Indiach, Chinach i Pacyfiku). Misje metodystów nawracające ludzi na chrześcijaństwo powstawały: Francja (1816), Wurtemburg (1832), Mediolan i Neapol (1861). W Azji: Indie (1817), Cejlon (1814), Chiny (1851), południe Afryki (1786). „Gigantyczna maszyna konwersji” – cytat. Towarzystwo Misyjne Londynu (1795). Piszą o gigantycznych kosztach akcji misyjnej na całym świecie. Misje baptystyczne powstały w 1792: kierunki – Bangladesz, Bombaj. Misjonarze znają języki i mają biblie w takich językach jak: perski, bengalski, urdu, hindi, sanskryt, ormiański. W Chinach działają od 1860.

157 – obrazek: „Societe de propaganda evangelique”. Tekst dalszy: na terenie Bretanii (Francja) nawraca się ludzi oferując Nowy Testament w języku bretońskim. W roku 1866 wydano na ten cel 692 tysiące franków. „Bracia Morawscy” także ewangelizują – od 1732 roku na Grenlandii, Labradorze, nawracają Indian w USA, misje w Afryce, Australii i w Tybecie nawet!

Prezbiterianie nawracają od 1824 (Jamajka), w Biafrze, w Aleppo (Syria 1858), w Indiach (1860) itd. Towarzystwo Biblijne (od 7.03.1804) ma 9616 „towarzystw religijnych” – wydają biblie w 50 językach. Od roku 1804 rozdano ponad 50 mln egzemplarzy biblii przez agentów, plus 36 mln przez towarzystwa korespondencyjne. Rocznie wydają ponad 4 mln franków. Mało zrozumiałe – ale chyba wartość fundacji „biblijno-ewangelizacyjnych” to 150 mln franków. Kolejne towarzystwo (Londyn), od 1799 wydało prawie 37 milionów egzemplarzy biblii, ma całym świecie 17 tysiące bibliotek religijnych. Amerykańskie towarzystwo nawraca w Chinach, Persji, Palestynie, Indiach, Turcji azjatyckiej i europejskiej

159 -wystawiają grobowiec Williama Mulready (po co prezentować na światowej wystawie grobowiec?)

161 – pawilon pruski-orientalny i pałac inny
163 – 165 – ubrania popularne wśród mieszkańców Rosji

167 – wstawiennictwo do Świętej Marii datuje się od roku 1844, choć już Napoleon I, poświęcił jej dziecko w opiekę. Chyba chodzi o przedszkole – rysunki 173

169 – panorama części francuskiej
175 – soja (czyżby w Europie od 1863?), oraz papier (coś o Egipcie i mumiach – jaki związek – nie wiem. Data 1847)
177 – pruska armata Kruppa

183 – o Algierii ( mało zrozumiałe o tym, że do (lub od) 1844 Dania i Szwecja płaciła daninę do Marokka). Translator twierdzi, że do roku 1844 Dania i Szwecja płaciła roczną daninę dla Maroka. Wtedy książę Joinville wynegocjował nowe warunki, które gwarantowała Francja. Szwecja i Dania przestają płacić daninę dla cesarza Maroka, a dodatkowo Maroko zwolni wszystkich więźniów i zakładników z Europy. Warunki zostały zaakceptowane i wprowadzone w życie.

Piszą, że Algieria to dawny Tunis i Maroko. Kraj na wpół chrześcijański a pół muzułmański. Jest tam 250 tysięcy Europejczyków, którzy stanowią „armię okupacyjną”.

Wymieniają problemy: insurrection des indigenes 1863 (powstanie tubylców), incendie de tout le littoral en (pożar całego wybrzeża) 1865, invasion des sauterelles en (szarańcza) 1866, tremblements de terre en (trzęsienia ziemi) 1867. Wcześniej bardzo bogata ziemia i dużo minerałów – masowa kolonizacja z Europy i „rekonkwista”.

Mieszkają tam Berberowie a nie Arabowie. Arab – to Azjata a Berber to Europejczyk (mówią oni językiem nomadów „Kebila”). Maurowie zamieszkują wsie – tak jak w Hiszpanii. (Czy „maur” to po prostu „chłop”?).

W Algierii znajdują się ogromne złoża żelaza – są eksportowane do Francji, dając pracę milionom ludzi (jeszcze dzisiaj sprowadza się 200 tysięcy ton rudy). „Złoża Mokta-el-Hadid warte są więcej niż wszystkie złoża Argentyny”. Rudę przerabia się w wielkich piecach na miejscu lub transportuje 26 km linią kolejową na wybrzeże gdzie już czekają statki z Europy.

Także na miejscu jest wiele hut żelaza które korzystają z węgla z tamtejszych ogromnych lasów.

Na całym wybrzeżu Algierii istnieje wile kopalń żelaza i innych metali (wymieniono ołów, rtęć, srebro, antymon).

Dodatkową zagadką jest wspomniane w tekście roszczenia do kopalń mieszkających tam Wandalów.

Przypomnę, że Scientific American w roku 1855 informował na jesieni, że „po tegorocznym sezonie deszczowym w Marokko, Maurowie zaczęli w swych lasach zbiory gumy arabskiej.”

To w Mauretanii są pory deszczowe i lasy? Informacja z jesieni. To ta pora deszczowa była końcem lata?

https://pl.wikipedia.org/wiki/Guma_arabska
https://en.wikipedia.org/wiki/Gum_arabic
https://en.wikipedia.org/wiki/Moors

Cytat z Wikipedii:
„While gum arabic has been harvested in Arabia, Sudan, and West Asia since antiquity, sub-Saharan acacia gum has a long history as a prized export. The gum exported came from the band of acacia trees that once covered much of the Sahel region: the southern littoral of the Sahara Desert that runs from the Atlantic to the Red Sea. Today, the main populations of gum-producing Acacia species are harvested in Mauritania, Senegal, Mali, Burkina Faso, Niger, Nigeria, Chad, Cameroon, Sudan, Eritrea, Somalia, Ethiopia, Kenya, and Tanzania. Acacia senegal is tapped for gum by cutting holes in the bark, from which a product called kordofan or Senegal gum is exuded. Seyal gum, from Acacia seyal, the species more prevalent in East Africa, is collected from naturally occurring exudations on the bark. Traditionally harvested by seminomadic desert pastoralists in the course of their transhumance cycle, acacia gum remains a main export of several African nations, including Mauritania, Niger, Chad, and Sudan. The hardened exudations are collected in the middle of the rainy season (harvesting usually begins in July), and exported at the start of the dry season (November). Total world gum arabic exports are today (2008) estimated at 60,000 tonnes, having recovered from 1987–1989 and 2003–2005 crises caused by the destruction of trees by the desert locust. Sudan, Chad, and Nigeria, which in 2007 together produced 95% of world exports, have been in discussions to create a producers’ cartel.

For much of the 19th century, gum arabic was the major export from French and British trading colonies in modern Senegal and Mauritania. France in particular first came into conflict with inland African states over the supply of the commodity, providing an early spur for the conquest of French West Africa. As the Atlantic slave trade weakened in the early 19th century, The Emirate of Trarza and its neighbors, in what is today southern Mauritania, collected taxes on trade, especially gum arabic, which the French were purchasing in ever-increasing quantities for its use in industrial fabric production. West Africa had become the sole supplier of world acacia gum by the 18th century, and its export at the French colony of Saint-Louis doubled in the decade of 1830 alone. Taxes, and a threat to bypass Saint-Louis by sending gum to the British traders at Portendick, eventually brought the Emirate of Trarza into direct conflict with the French. In the 1820s, the French launched the Franco-Trarzan War of 1825. The new emir, Muhammad al Habib, had signed an agreement with the Waalo Kingdom, directly to the south of the river. In return for an end to raids in Waalo territory, the Emir took the heiress of Waalo as a bride. The prospect that Trarza might inherit control of both banks of the Senegal struck at the security of French traders, and the French responded by sending a large expeditionary force that crushed Muhammad’s army. The war incited the French to expand to the north of the Senegal River for the first time, heralding French direct involvement in the interior of West Africa.[18] Africa continued to export gum arabic in large quantities—from the Sahel areas of French West Africa (modern Senegal, Mauritania, Mali, Burkina Faso, and Niger) and French Equatorial Africa (modern Chad) until these nations gained their independence in 1959–61. ”

185- maszyny parowe z Algierii, przekroje olbrzymich drzew. Bogactwem Algierii są zarówno lasy jak i perły. Dodatkowo szafran, koszenila, indygo, bawełna, tkaniny. Merynosy pasą się na algierskich stepach.

187 – Japonia – „Gaskonia Azji”. Chemia i farmacja. Le Thallium.
189 – cynk i ołów. Lichtarz dziwny i lampa niby naftowa dziwna.

193 – Rzeźba Napoleona I – ekspozycja włoska. Coś o carze, Prusach i Moskwie. Holendrzy pokazują obrazy i Chrystusa złożonego do grobu (kicze!). Ciekawe opisy! Metalurgia i kopalnie.
197 – metalurgia. Wejście – konie i święci… Wnętrze meczetu. Dziwne

199 – po raz pierwszy zastosowano żelazne teowniki i dwuteowniki do budowy słupów (kolumny) mostów na Renie (1845 inż. Triegier) i na Sienie. O pokładzie węgla pod Montvieq. 2480 hektarów pole, grubość pokładu 14 metrów. Wydobyto: 1840 – 14 tysięcy ton, 1850 – 90 tysięcy, 1855-56 – 240 tysięcy, 1860-61 – 370 tysięcy, 1865-66 – 480 tysięcy ton. W Anglii w roku 1862 wydobyto 86 milionów ton, w roku 1864 – 93 mln ton. Stal bessemerowsaka – produkcja 50 tysięcy ton. Forges de Terre Noire (la Voulte te Bessges). Galwanotechnika. Pracuje w tej branży 15 tysięcy osób. Mężczyźni zarabiają 4,5 franka dziennie, kobiety 2,5.

Moja uwaga. Moim zdaniem, informacja o produkcji stali Bessemara w ilości 50 tysięcy ton rocznie, jest wpadką cenzury i świadczy o tym, że omawiany opis Wystawy 1867 powstał końcem XIX wieku. W małych ilościach stal bessemerowską można było zacząć produkować po roku 1877.

Turcja. O meczecie Yechil Djami (mosque Verte) de Brousse, ufundowanym w roku 1412 ery chrześcijańskiej przez sułtana Mohammeda I. Oryginał nad Bosforem.

201 – obrazki
202 – 205. „Monument” religijny z stylu bizantyjskim. Rzeźby z ceramiki z opisem. Kolorowa, glazurowana. Szczegółowy opis: „korona dalmatyńska, fleur de lis, branche de lis, cour des Lions a l’Alhambra”

207 – o diamentach, Demidowie i Henryku IV. Coś o carze i Polsce. Niemal każdy wpis o fragmentach wystawy rosyjskiej coś mówi ciekawego o geografii i historii!

213 – malarstwo belgijskie
215 – o Oriencie. Wszędzie dalej w nazewnictwie istnieje Konstantynopol
217 – obrazki Orientu. Jest pierwsza kobieta w namordniku!
219 – o porcelanie z Miśni.
221 – hydraulika – łazienka i wystawa porcelany saskiej
225 – rzeźba Ambioryxa oraz portrety królowej i króla Belgów (Leopold II)
229 – wystawa szwajcarska
233 – Japonia i Syjam (wspólna wystawa. Syjam prezentuje też słonie).

235 + 237 – informacje ze „Stanów Pontifexa” – czyli Watykanu (o rzymskich katakumbach). Katakumby „odtworzono” na Wystawie. Autor opisu powątpiewa czy w rzymskich katakumbach spoczywają chrześcijanie. A na pewno nie wyryli ich chrześcijanie. Przy odgruzowywaniu podziemi zginęło wielu ludzi. Autor zastanawia się gdzie wysypano ogromne ilości materiału jaki powstał przy drążeniu tych katakumb.

Plus domek z opisem i rysunkiem wnętrza. Kandelabry są tak wysoko podwieszone pod sufitem, że gdyby tam się miały palić świece to domek by się zaraz spalił!

241 – imperator Rosji, Aleksander II, z dwoma synami (Aleksandrem i Włodzimierzem). Grafika.
245 – austriacki okręt wojenny, austriackie zabawki wojenne: jedna armatka, siodła i koła do wozów.
247 – o rybołówstwie w Norwegii i Szwecji gdzie jest pełno ryb (w porównaniu z Holandią).

249 – sceny rodzajowe
253 – rysunki do powyższych informacji
257 – „Caves de Roquefort” i stroje Niemców Północnych.
259 – kopalnie węgla w Basse Loire
261 – wyroby z minerałów i sala angielska
265 – rzeźby w galerii
269 – rosyjska porcelana (opis 271). 1744 Petersburg.
271 – „elektrometalurgia”

273 – jakaś instalacja „bezdymna” (parowa). Thenard dostał medal w grupie „maszyny pneumatyczne i rtęć”

277 – destylacja alkoholu, woły w Egipcie, gladiatorzy w rzymskim cyrku

281 – dżungla z Brazylii i ekspozycja belgijska (285) – opis wystawy belgijskiej 278 – ciekawie o chemii i o czymś co się nazywa „biały popiół”. Francja liczy 38 milionów mieszkańców, Belgia 5 milionów. Kopalnie węgla w Belgii są na powierzchni 120 tysięcy hektarów (268 kopalń, pracuje tam ponad 79 tysięcy osób). Dzienny zarobek górnika to 2,6 franka, kobiety w kopalniach węgla zarabiają dziennie 1,4 franka. Kopalnie „metali” zajmują prawie 46 tysięcy hektarów, pracuje w nich prawie 11 tysięcy osób (82 „koncesje”)

289 – Kanada wystawia potężne brusy drewna
297 – pałac przemysłu
301 – muszkieter?
305 – sułtan Abdul Azis
313 – sprzęt do nurkowania
317 – lokomobila i młockarnia

318 – spis nagród i jury. Przy niemal każdym jurorze dopisek „rycerz od roku” – na ogół rok 1855, najwcześniejsza data 1846. Prawdopodobnie to „rycerze legii Honorowej”. Ruhmkorff dostał medal za „instrumenty elektryczne”. Francuski Departament Wojny dostał medal za mapy Chin, Włoch oraz Krymu.

321 – artystyczny płot,
329 – stroje Austrii: Chorwat, Serbka, Węgrzy, Słowak, kobiety z Moraw, Mołdawii, Tyrolczyk

333 – Syjam, Japonia, akwarium

337 – „cable telo-dynamique” (machines elevatores). Nie mam pojęcia jak to działa! Skąd mieli takie pompy i rury, jeżeli wszędzie piszą, że rury zasilające wodą i gazem Wystawę są ołowiane?

339 – opis „hydrauliki” wystawowej. Pompy tłoczą 800 m3 wody na godzinę (to jest 220 litrów na sekundę). Chyba jako rezerwowe zasilanie pomp – lokomobila ustawiona z dala od nich i przenosząca napęd liną o grubości 8 milimetrów ? „Lina metalowa” – jest stosowana w takich napędach od lat 1850-1854. W innym miejscu piszą o wydajności pomp 3 tysiące m3 na godzinę (830 litrów na sekundę). Pompy odśrodkowe, jest ich 50 sztuk razem. Czyli – jedna z 50 pomp miała wydajność prawie 17 litrów na sekundę. A ciśnienie można określić na co najmniej 0,5 do 1 atmosfery – bo na rysunkach widać, że fontanny i wodospady maja wysokość 5-10 metrów! Jak jedną cienką linką napędzano pompy? Jak wytrzymywały ciśnienie ołowiane rury które miały długość ok 6 km (takie są informacje)?

341 – chyba Watykan i rysunki przedstawiające prace wykonywane przez Arabów

345 – „rolnictwo” – obrazki ogólne. Bardzo bogata roślinność. Wiatrak.

349 – 351 – instalacja Szwecji i Norwegii. Festiwal chórów odbył się w Pałacu Przemysłu. Jedną z nagród otrzymał Chór Kastratów (Orpheon de Castres). To chóry kastratów funkcjonowały jeszcze w roku 1867? Wykaz nagród w kategorii grupa V / klasa 40 (przemysł metalowy i górnictwo). Ciekawe.

Medale dla kopalń Brazylii, Egiptu i rosyjskich (Demidow, Niżny Tagilsk, kopalnie Ałtaju, Paczkow – Bogojawińsk) . Także brązowy medal dla „Departament kopalni w Polsce w Warszawie – Rosja”.

Ciekawe – medal dla „Administracji kozaków nad Donem, Gruszewka” – kategoria kopalnie i minerały „metaliczne”. Interesujące nagrody dla: „Grafitów Syberyjskich” (Alibert. Mont Batougol.) oraz dla Morin Paris – „produkcja aluminium i brązów aluminiowych”.

353 – gigantyczny Chińczyk (ma 3,7 metra!), statek egipski
357 – obrazki różne

361 – księgarnia. Symboliczna rzeźba – sęp siedzi na głowie faraona, dziób zadziera w geście zwycięstwa.

362 – szkolnictwo w USA na przykładzie Stanu Illinois (Chicago). Szkoły są bezpłatne. Jeden dolar to pięć franków. O ile dobrze elektroniczny translator tłumaczy, w listopadzie 1835 nastąpił spis ludności. W Chicago było 3265 mieszkańców. W kolejnych latach: 1845 – 12088, 1855 – 80025, 1860 – 109263, 1865 – 178539.
W roku 1864 w stanie Illinois mieszkało 2,25 mln osób. Z tego pomiędzy 5 a 21 rokiem życia 1 milion 49 tysięcy osób. Ilość dzieci w wieku szkolnym: 700458, ilość uczęszczających do szkół – 573976. W Chicago które teraz liczy 200 tysięcy mieszkańców jest 45251 dzieci uczęszczających do szkoły. Stan Illinois wydaje na szkolnictwo rocznie 21,5 mln franków. A mieszka w całym stanie 2 miliony osób. Francja liczy 40 milionów osób. W roku 1767 we Francji wydawano na szkolnictwo niecałe 20 milionów franków, zaś w roku 1868 (rok później niż wydawnictwo!) wydano prawie 22 mln franków. W szkole amerykańskiej uczą: gramatyki, arytmetyki, geografii, historii, śpiewu, języka niemieckiego i francuskiego – a w wielu szkołach także łaciny, greki, filozofii, chemii, geometrii… Także ciekawie o cyprach (cyprysach) z Luizjany. Drzewo poddawane jest rodzajowi fermentacji i daje wtedy elastyczny środek.

365 – książę i księżniczka Gallów (?). Dalej jest informacja że „Nowa Galia” to jedna z dzielnic Australii (obecnie Nowa Południowa Walia. Amerykańska ferma, amerykańska szkoła. Spis nagród (klasa 41) – przemysł leśny. Za „kolekcje drzew” nagrody otrzymało Grodno, Tauryda, Mińsk i wiele rosyjskich miast – obok Brazylii i Algieru. Ciekawe, że na Krymie były takie drzewa, że ich przekroje konkurowały z drzewami Brazylii czy Kanady. Kolejna informacja o jakiś puszczach w Afryce Północnej.

Warto tu dodać, że na pierwszych amerykańskich mapach „New South Wales” to terytorium obecnej Kanady – dolina Rzeki Świętego Wawrzyńca!

367 – 368 – wykaz nagród na wystawie. Są maszyny parowe „pionowe” oraz „poziome”.
369 – brama sułtana
371 – opis Turcji („khaznie” – to skarbiec sułtański – kalka z rosyjskiego?). Opis Ogrodu Centralnego
373 – ciekawa architektura!
375 – Ismail-Pasza (portret 381)
377 – Cristallerie de Baccarat – kryształy.

380 – opis nagród. Specjalna nagroda dla Instytutu Technologicznego z Petersburga za frezarkę

381 – panorama ciekawa

383 – spis nagród kolejny. Telegraf, prasy typograficzne, lokomotywy (np. Borsig – tendrzaki)

385 – „słynne owce Kazimierza Chłapowskiego z Kotowa”. To „merynosy pruskie” – opis 387.
389 – alegoria wygnania z raju (zakazany owoc), kostiumy bretońskie

393 – ekspozycja brazylijska. Wielka suwnica!

397 – angielskie armaty (do tej pory ani jednej odtylcowej!)

401 – medal wręczany zwycięzcom oraz król i królowa Portugalii

403 – opis dotyczące węgla

405 – maszyna do wzbogacania węgla (rewelacja moim zdaniem – projekt chyba), oraz „świat przedpotopowy”

407 – angielskie latarnie elektryczne. Maszyna działa według prawa indukcji odkrytego w 1831 przez Faradaya. Porównanie kosztów pracy latarni „elektrycznej” z latarnią „węglową” ?

409 – latarnia angielska – rysunek. Plus obrazki z wystawy.

411 – opis wystawy Tunisu i Maroka (w innym miejscu twierdzą że to „Algieria”). 413 – ilustracje.

415 – dalszy opis. W roku 1864 powstała w Tangerze „szkoła izraelska” z inicjatywy „towarzystwa izraelskiego z Paryża”, która to szkoła „szerzy kulturę i cywilizację”.

417 – Waterloo – obraz. Opis 419.

Wiktor Hugo gratuluje autorom wpisu za życiorys Napoleona i opis wydarzeń z wojen napoleońskich, o których nie miał pojęcia.

Zaczynają tworzyć „legendę Bonapartego”? Bo jak rozumieć zachwyt Hugo nad tym, że informacje podawane przez redaktorów opisu i sprawozdania z Wystawy o Napoleonie są dla niego „odkrywcze”? A Redakcja podaje znaną nam obecnie wersję historii.

Warto dodać, że według francuskiej Wikipedii, Wiktor Hugo nie był na Wystawie, bo był banitą i miał zakaz wjeżdżania do Francji. Napisał jednak na prośbę organizatorów Wystawy „mowę powitalną” którą odczytano otwierając Wystawę.

421 – obrazy z Bawarii, ubrania Rumunów. Opis 423

423 – 425 – świątynia egipska + obrazek gigantycznych drzew z Austrii (opis 427 – drzewa z Galicji i Bukowiny). Wycina się na potęgę ogromne lasy nad Adriatykiem, w Styrii, Tyrolu (prowincjach Illiryjskich). W innym miejscu Ateny są nazwane „stolicą prowincji helleńskiej”.

427 – o ekspozycji Algierii (Sahara)

429 – obrazek ilustrujący na wystawie „studnię artezyjską na Saharze”. Orkiestry wojskowe.

433 – pomnik księcia Alberta, rolnictwo włoskie
435 – kominek Schlitta? Z opisu mało wynika – jest rysunek na 437. Jakaś zjeżdżalnia do transportu drewna z gór?

441 – dzieła Christofle (parę razy o tym autorze – „galwanoplastyku”. Jak galwanoplastyka ma się do rzeźb?).

443 – Secchi (uczony watykański – jezuita) i fenomeny meteorologiczne
445 – nagrodzona złotym medalem stacja meteo Secchiego (nie mam pojęcia jak to działało) oraz gigantyczne kandelabry

449 – drukują wizytówki w jedną minutę. Wcześniej piszą, że maszynka może produkować 7 tysięcy wizytówek na godzinę. Dalej ekspozycja rosyjska.

451 – ciekawie o zmianie dynastii na tronie szwedzkim. Rolnictwo Prus i „Północnych Niemiec”
453 – rolnictwo Niemiec i wystawa Ziemi Wiktorii (obecnie Australia). 455 – opis wielkich pól złotonośnych Wiktorii. Złote piaski w Australii są wszędzie!

455 – o wystawie hiszpańskiej ciekawie (jakby obejmowała tereny Holandii, Kadyksu i terenów Afryki). Obrazki – 457

461 – wnętrze karawanseraju, zaułek rosyjski
463 – promenada rosyjska, opis.

465 – mebel nowoczesny i wystawa „Nowej Południowej Galii” – Australia (467 – opis). Wszędzie pełno złota!

467 – 469 – porcelana ze Szwecji, imperator Napoleon I. Historia wojen napoleońskich. Jakby szkolili lud dopiero i tworzyli historię „wojen napoleońskich”?

473 – kwartał belgijski – panorama. Taka uwaga do wszystkich tych panoram. Zdarzają się kominy które dymią – ale nie narysowano hałd węgla czy drewna jakie powinny znajdować się obok!

477 – lokomotywa i suwnica, „instalacja rosyjska”

 

Tom II

https://archive.org/stream/lexpositionunive02expo#page/n5/mode/2up

6 – król Szwecji i Norwegii, Karol XV na nartach (obraz jest własnością imperatora Francji)
3 – opis wystawy Imperium Ottomańskiego (Turcja)
5 – Leopold I – król Belgów,
7 – ekspozycja perska
9 – stroje ludowe Hiszpanii
13 – maszyny do szycia, biblioteka

15 – opis wapiennych cementów hydraulicznych Lafarge. Jedna z odkrywkowych kopalni (Lafarge-du-Teil) ma wymiary 100×400 metrów, 25 m wysokości ma każda z czterech warstw wydobywczych. Urobek jest wypalany (zużywa się 70 tysięcy kg węgla drzewnego) a potem mielony 14 młynami poruszanymi 4 maszynami parowymi. W ciągu 11 lat wyprodukowano 90 tysięcy ton. Cement ten jest używany do dekoracji w stylach etruskim, „z Pompei”, rzymskim stylu i renesansowym. Zaprawy są produkowane według „najdokładniejszych i od wieków znanych przepisów Witruwiusza”. Te „cementy” są wodoodporne i służą do pokrywania warstwą tynku na przykład basenów czy fontann.

17 – lokomobila

19 – o lokomotywach tekst + Gujana Angielska (produkuje się tam olej z rośliny Oreodaphne opifera = Ocotea longifolia Kunth – ciekawe co to za specyfik tak skrzętnie ukrywany przez internet?)

23 – o fotografii
25 – 27 – opis galerii maszyn – wydaje się ciekawe. Daty, Fresnel, Arago… Produkcja cukru.

29 – lornetki i maszyny

33 – meczet bez półksiężyca i z kominem. Rosyjskie konie

35 – o koniach ciekawie (w Rosji jest ponad 20 mln koni, w tym w Polsce 612 tysięcy, w Finlandii 256 tysięcy). Moja uwaga – taka ilość koni podają źródła na koniec wieku XIX!
Potem piszą, że Słowianie tak jak Scytowie czczą słońce i konie. Hordy Tartarów które żyją na rosyjskiej ziemi tworzą nowe rasy koni. Na wystawie rosyjskich koni od rana są tłumy. Już Iwan III założył pierwszą hodowlę koni w celu ulepszenia ich rasy. Takie bla-bla-bla, bo potem piszą, że Piotr Wielki sprowadził pierwsze konie z Prus i Śląska (1722), a potem książę Orłow-Czesmieński zaczął jakby na nowo hodować konie sprowadzając je z Anglii, Danii, Holandii, Meklemburgii, Holandii i Normandii. Po roku 1843 nastąpiły nowe regulacje prawne w Rosji, sprowadzono 60 ogierów do każdej z 24 hodowli. Państwo wprowadziło monopol na hodowlę koni i odebrało stadniny od księcia Orłowa. Tak jakby wszystkie konie pochodziły z rosyjskich stadnin, nawet konie beduinów? Moja uwaga. W roku 1867 mają w Rosji policzone konie co do jednej sztuki! A ludzi policzyli dopiero w samym końcu XIX wieku!

Z kolei źródło: „Konie i hodowla koni Słownik encyklopedyczny Brockhaus i I.A. Efron”, podaje że pod koniec XIX wieku jest w Rosji koni 25 milionów (1882 rok) – to za 15 lat przybyło w Rosji 5 mln koni?

37 – wagon pocztowy oraz o Arabach ciekawie, o imperatorze Algierii, Maroka i Tunisu (nazywa się Mouley-Ismael) i marabucie Mahmmed-ben-Aissa (prorok Jezus = Isa?). Marabut robił cuda i wierzył w świętość winorośli.

Dalej Redakcja tłumaczy Czytelnikowi, że „w naszym języku „Aissa” oznacza „Jezus” – z czego się wywodzą „Aissaoua” czyli po naszemu „jezuici”. Według translatora cesarz Mouley-Ismael pozwolił pochować marabuta Jezusa gdy ten umarł (bo na każdego przychodzi śmierć), ale chyba zaczął prześladować jego uczniów w sposób okrutny. Wtedy pojawiła się uczennica marabuta Jezusa o imieniu Khamisia, która ogłosiła się królową. Potem następują opisy jak tę kobietę okrutnie męczono a ona dokonywała cudów.

Następują próby naukowego wyjaśniania tych cudów. Imperator Mouley-Ismael chyba zwalczał tę religię „Aissaoua”, ale bezskutecznie, bo bractwo teraz jest organizacją hierarchiczną posiadającą własne meczety w każdym mieście, gdzie się spotykają. Nie jest zrozumiałe tłumaczenie elektroniczne, sugerujące że sekta jest w Europie. „Ab uno disce omnes” – jest chyba dewizą tego bractwa jezuitów – Aissaoua. Arabscy „jezuici” mówią po łacinie?

41 – Kolejne Arabki bez namordników, latarnie morskie, światło na statku, informacje o pracach ministerstwa robót publicznych. O budowie akweduktów zasilających wodą Paryż. O budowie mostów, tuneli itd. W Bretanii wykorzystuje się do budowy dolmeny których jest wszędzie pełno! Buduje się mury cyklopowe jak w porcie Brześć (Brest). Dzięki tym działaniom ludność miasta Brest wzrosła szybko z 55 do 80 tysięcy mieszkańców. Marsylia w roku 1856 miała 234 tysiące mieszkańców, a teraz 300 tysięcy – dzięki budowie nowego portu, bo stary naturalny port stał się za mały a może „stał się niezależny” (???). 20 lat temu Marsylia miała port o powierzchni 29 hektarów, a teraz jest to 138 hektarów.

Dodam do powyższego, że kiedyś cytowałem informacje SA-1855, mówiącą o masowym eksporcie dolmenów z Niemiec Północnych do Holandii. Budowano z nich holenderskie tamy.

49 – pawilon i rzeźba
53 – maszyna parowa
57 – wykopki ziemniaków (do tego służyły widły)

61 – rektyfikacja alkoholu
69 – ekspozycja szwedzka (Gustawa Wazy)
73 – produkcja różnych przedmiotów (rzeźby, portmonetki, sztuczne perły)
77 – wystawa Australii (Wiktoria) oraz rosyjska (plastry przeciętych drzew)
81 – instrumenty muzyczne + akwarium

89 – drewniane grabie

97 – waza (złoty medal)
101 – ozdoby „technologiczne” + ”atelie” (drukarnia) – wszędzie lampy!
105 – Grand prix – za „manufakturę waz imperialnych”. Uwaga moja: do czego służyły te wazy, produkowane w wielu rozmiarach i typach. Prawdziwa „obsesja waz”.

107 – mechanizmy „parachute”
109 – srebrny medal za „Le treuil-parachute de M. Bernier” – chyba to jest winda
113 – „maszyna hydrauliczna” – czyli koło wodne + „instruction publique” – szkoła / nauczanie

117 – kobieta fellah – jak wszystkie Arabki bez „namordników” + garnki i lampy
121 – muzeum staroci (ciekawe co uważają za starocie)

125 – zegary
133 – Rumunia + derwisz rumuński i ogrodnik bułgarski (ciekawe widły! Nie mieli jeszcze łopat?)
137 – „Indie angielskie”
141 – różne zawody (pasmanteria, jubiler, sztuczne kwiaty)
149 – Mohhamed IV – król Grenady 1331 + stroje mieszkańców Ameryki Południowej dziwne
153 – lampy i nie tylko
157 – „izba ruska” i „alzacka” z Gutenbergiem do Chińczyka podobnym
161 – kolejne wazy (włoskie)

163 – ekspozycja „miar”. Komitet organizacyjny: „biuro do spraw długości geograficznej”. W komitecie jest pułkownik Essad-Bey – dyrektor szkoły wojennej „ottomane a Paris”.

165 – angielskie latarnie morskiego
169 – wystawa niemiecka
173 – USA (Luizjana). Indie francuskie i znów wazy
177 – monstrancja Vasco da Gamy (l’ostensoir)

185 – „masakra Mameluków” oraz indyki
201 – stroje regionalne (ciekawe)
205 – plan wystawy (ciekawe kraje)

209 – muły i koń – opis 211: Istnieją „trzy rasy koni” które się „hybrydyzuje” w celu „poprawienia rasy”, ale w efekcie otrzymuje się zawsze muły! Długi opis!
Wygląda na to, że te rasy koni to znany nam koń, oraz osioł i chyba zebra. Najwyraźniej nie są znane prace naszego wielkiego rodaka, Włodzimierza Kowalewskiego, bo pierwszą pracę naukową dotyczącą koni obronił na uniwersytecie Yale w roku 1872. (Patrz https://kodluch.wordpress.com/2018/06/11/%e2%99%ab-off-topic-husaria-na-oslach/ )

213 – znów wazy
217 – winda mechaniczna
218 – coś o papiestwie

221 – wystawa „Stanów Pontyfikatu” (exposition des etats pontificaux) – Watykan to „Stany Papieskie = Pontifexa”).

Piszą, że jedyną wartościową rzeczą jaką wystawia Państwo Watykańskie jest automatyczna stacja meteorologiczna jezuity Secchi. W innym miejscu jest rysunek tego nowatorskiego urządzenia, które jest chyba pierwszym na świecie automatycznym rejestratorem zapisującym dane na przesuwającej się taśmie papieru. Może tłumacz elektroniczny błędnie tłumaczy, bo jakby wychodziło z tego tłumaczenia że Redakcja kpi z tego że w „państwie papieskim” – tym „sanktuarium magii i modlitwy” brak jest przemysłu. Jest ono (państwo Pontifexa) oparte na fanatyzmie katolickim – czymś niesamowicie egzotycznym dla całego świata, który jest liberalny i oparty na rozumie oraz tolerancji.

W państwie watykańskim trwa „walka o pierścienie” – cokolwiek to znaczy. Dalej opis wystawy watykańskiej – jakieś wykpiwane przez Redakcję wielometrowej wysokości świece z wosku pszczelego, nowe (???) obrazy Rafaela, jakieś rzeźby religijne z portretem panującego akurat Piusa IX. Są cztery fotogramy Rzymu, „które już się pokryły zmarszczkami”. Medale dostał papieski jubiler oraz papieska wystawa minerałów. Także złoty medal za mozaikę, „podobną do tej z Petersburga”. Są komże i ornaty – choć to chyba produkt przemysłu francuskiego. (tak sugeruje Redakcja)..

229 – waza i produkcja czekolady
233 – karety i powozy
245 – muzealne lustro króla Karola II (sala angielska)
249 – były i aktualny król Bawarii. Zima w Munster. Czemu grzeją się przy ogniskach. Gdzie domy?

253 – produkcja perfum

257 – dwucylindrowa maszyna parowa

261 – krajobraz górski, kamienie na drodze, wykonywanie koszyków. + „email”
265 – stroje tubylców z Francji
270 – opis tytoniu / produkcja

277 – z kolekcji księcia Czartoryskiego i barona Rotszylda

281 – ciekawy drakon – z „Tartarii”? Pruski orzeł wygląda jak polski?

285 – statek z napędem śrubowym (przekrój)
289 – zamiatarka (ulic?)

293 – Rzym „starożytny” i „chrześcijański. Rysunek rzeźb alegorycznych. Sztuczne kwiaty.

297 – „dzielnica” angielska

301 – zegary francuskie, szlifowanie szkła, rolnictwo hiszpańskie (chwalą się motykami, kosami, sierpami, siekierami i znów przecięte grube przekroje drzew)

305 – maszyna parowa francuska. Jest manometr!

309 – relikwiarz Henryka II, o fotografii,
317 – armaty
318 – 321 – nowe ornaty anglikańskie i katolickie, galeria maszyn

325 – relikwie Henryka II. Czemu napisy po grecku? Dlaczego wystawiają tak dużo „starożytności” i przedmiotów muzealnych?

329 – artyleria hiszpańska i kaplica wystawowa
333 – kobiety i mężczyźni przy pracy, akwarium i chyba produkcja soli nad morzem
337 – produkcja wina
341 – rząd koński króla Szwecji Gustawa I
345 – wielki westybul

349 – płyty żelazne i lokomotywa belgijska (niesamowicie prymitywna!)

353 – Statua Don Pedro II (Brazylia) i „konfederacja argentyńska”
357 – o Cezarze. Na nowo pisana historia?

361 – jurty i namioty, imadła, wiertarki, koła zębate

365 – wykonywanie: lunety, rury (chyba elementy złączne), galeria maszyn

369 – produkcja oleju z wątroby dorsza (dorsze łowi się wśród lodów).

373 – ciekawe zwierciadło z jakąś konstrukcją (oświetlenie?), plus stroje norweskie (szwedzkie)
377 – zaułek indyjski
381 – wystawa elementów z indyjskiej gutaperki i kable telegrafu, koła kolejowe, lawety, obręcze do kół, szyny, teowniki.

389 – głowa Orfeusza
393 – odlewy z brązu

397 – witraż pani Dominkowskiej (ciekawe! Kościuszko, Copernic, Sobieski, Hedwige (Jadwiga?)) , amerykańska lokomotywa.

401 – broń francuska – zbroje rycerskie
405 – ozdoby Merowingów i bizantyjskie, aparaty powietrzne straży pożarnej
409 – karabiny, galeria maszyn,
413 – chyba tłoczenie soku, zaułek Normandii (herb jak Anglii?)
417 – spis medalistów – hodowców ras zwierząt
421 – maszyny różne (lokomobila, prasy

429 – jakiś generator – chyba parowy, bo dym idzie z komina (maszyna parowa M. Farcot)

433 – Napoleon „Prawodawca” – znów tworzenie historii napoleońskiej, chyba produkcja lin
437 – instrumenty chirurgiczne
441 – hala maszyn, witraż 1462

445 – „galvanolpastie”

448-449 – jakiś medal dla cesarza Rosji. „Ołtarz naukowy”. Nie wiem co to jest.
453 – telegraf, galeria maszyn

457 – statek, jakaś wielka maszyna i górnicy na bosaka

461 – maszyna do szycia i silnik parowy Lenoir
467 – opisana historia maszyn tkackich
469 – maszyny, budowa ekspozycji

473 – rysunek – różnice pomiędzy rokiem 1849 a 1867. Plus „Rejtan” Matejki!

Z Wikipedii: „Matejko ukończył pracę nad obrazem w listopadzie 1866. Jeszcze przed jego publicznym wystawieniem, dzieło spotkało się z krytyką krakowskich kręgów konserwatywnych. Zarzucano mu m.in. aktualną wymowę polityczną. Jako pierwszy skrytykował Matejkę hrabia Stanisław Tarnowski, później dołączył Lucjan Siemieński. W walkę z artystą i jego dziełem starano się wciągnąć hrabiego Ksawerego Branickiego. Namawiano go, aby obraz kupił, a następnie płótno ukrył lub zniszczył (w tej sprawie pisała do niego Konstancja Wyleżyńska). Generał Władysław Zamoyski prosił Branickiego o interwencję u cesarza Napoleona III, w celu niedopuszczenia obrazu na paryską wystawę. Wszystkie te sugestie spotkały się z odmową Branickiego. W czasie paryskiej wystawy Francuzi – patrząc przez pryzmat obiegowej opinii mówiącej o nadużywaniu alkoholu przez Polaków – widząc leżącego Rejtana podejrzewali go o pijaństwo.

Mimo oporów ze strony paryskiej emigracji, zwłaszcza skupionej wokół księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, obraz pokazano na wystawie w Paryżu w 1867, gdzie został nagrodzony złotym medalem (dodam, że nie ma tej informacji w oficjalnych źródłach Wystawy). Do swoich zbiorów zakupił go cesarz Austrii Franciszek Józef I. W 1918 rząd niepodległej Rzeczypospolitej odkupił płótno przekazując je do zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie. Wywieziony podczas kampanii wrześniowej w 1939 został przejęty przez Niemców i przez nich wywieziony z Warszawy w 1944. Odnaleziony w fatalnym stanie technicznym we wsi Przesieka koło Jeleniej Góry został odnowiony po trzyletnich staraniach konserwatorskich.”

Otwartym pozostaje pytanie – dlaczego obrazy Matejki wzbudzały w Polsce (zarówno w Galicji jak i w Kongresówce czy w Wielkim Księstwie Wielkopolskim) takie spory? Czyżby wersja historii jaka malował (to było takie XIX wieczne „Hollywood”) – była diametralnie inna niż powszechna jeszcze pamięć o minionych wydarzeniach? Ciekawe – https://pl.wikipedia.org/wiki/Girolamo_Ramorino https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%BE,_%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BE

477 – wystawa lamp (des appareils de chauffage et d’eclair = urządzenia grzewcze i oświetleniowe). Teraz „allumettes amorphes” = zapałki. Trudno zrozumieć jak ma się ta nazwa do oświetlenia dla dzieci.

474 opis.
476 – Cezar z brązu restaurowany.

487 – zakończenie. Ostatni zapis z 19 grudnia 1867. Przypomnę, że Wystawa zakończyła się 3 listopada i wydaje się dziwnym drukowanie „gazety wystawowej” ponad miesiąc od jej zakończenia.

 

Kraje jakie wystawiały się na Światowej Wystawie w Paryżu w roku 1867, oraz kraje wspominane przez Redaktorów opisu (w tym są członkowie Jury z krajów jakie się nie wystawiały).

Belgia (należy dodać, że armia belgijska powstała około roku 1830, a więc i można uznać ze Belgia jako kraj – „powstała” w tym okresie. – patrz wpis na temat generała Władysława Zamoyjskiego https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Zamoyski_(genera%C5%82) który „Od września 1832 do 24 czerwca 1839 był oficerem nowo powstałej armii belgijskiej”

Anglia

Wielka Brytania (Autorzy jakby rozdzielali Anglię i Wielka Brytanię!), Indie Angielskie, Gujana angielska,

Kanada raz jako terytorium kolonii angielskich a raz jako osobny wystawca.

Francja

Kolonie francuskie

Prusy (na stronie 51 opis historii, w tym o imperatorze Niemiec Guillaume I (Wilhelm I) i jednocześnie królu pruskim). Guillaume I = Wilhelm I wstąpił on na tron 2 stycznia 1861 zastępując na tronie brata, Fryderyka-Wilhelma IV który był nieuleczalnie chory. Od 23.10.1857 rządził jako książę-regent. Urodził się 2 marca 1797 i dwukrotnie nas (Francję) atakował – w latach 1813 i 1815. W roku 1831 urodził się jego syn, Frederic-Charles – który stał się nadzieją Niemiec, a który w 1857 poślubił starszą córkę królowej Anglii. Dalej coś o przystąpieniu do Świętego Przymierza, Anglii, uśmierzaniu jakichś buntów w Niemczech, przewodniczeniu przez prusy „partii feudalnej” i zaangażowaniu w Wojnę Krymską. Coś o masonach oraz iluminatach. Warto by ktoś to przetłumaczył dokładnie! Śląsk jest niby „pruski”, ale ma własne sale wystawowe.

Niemcy Północne (Konfederacja Niemiec Północnych)

Niemcy Południowe (Stany Południowych Niemiec)

Bawaria

Würtemberg

Wielkie Księstwo Badenii

Mecklemburgia

Hesja

Saksonia

Austria (w skład tego kraju wchodzą takie narodowości jak: Słowacy, Chorwaci, Serbowie, Węgrzy i Tyrolczycy). Chyba jedynie „Tyrolczycy” są niemieckojęzyczni. Brak Czechów!

Węgry (Hongrie) – zdobywają złote medale w rolnictwie

Grecja (medal zdobywa Gubernia Helleńska ze stolicą w Atenach)

Szwajcaria

Egipt (choć pisze się, że Egipt jest raz zależny od Turcji a raz że niezależny)

Rumunia (z Mołdawią i Wołoszczyzną – Valachia) – „Azja w Europie” – o ubiorach rumuńskich (Romanatzi Vlachka). Trudno określić, czy Rumunia zależna jest od Austrii czy od „Wielkiej Turcji”

Turcja (Wielka Turcja, także w jednym miejscu jest „empire ottoman”)

Persja

Maroko (które w paru miejscach jest zależne od Francji)

Tunezja (Tunis) – wystawia między innymi „zabytki Kartaginy”

Algieria (w opisie kraj ten obejmuje Tunezję oraz byłe Cesarstwo Maroka)

Chiny

Rosja

Szwecja i Norwegia (chyba jedno królestwo).

Dania

Holandia (Pays-Bas)

Portugalia

Hiszpania („Hiszpania właściwa” oraz Kastylia, Holandia (mało zrozumiałe – bo jakby tereny Holandii na Półwyspie Iberyjskim lub posiadłości Hiszpanii w Holandii), tereny hiszpańskiej Afryki oraz wyspy różne (jak Azory i Wyspy Kanaryjskie)…

Na wystawie hiszpańskiej są prezentowane: Filipiny, posiadłości hiszpańskie w Ameryce Środkowej (Kuba, Porto Rico, Meksyk), Wyspy Kanaryjskie, Ceuta i posiadłości hiszpańskie w Afryce. Wystawa hiszpańska pokazuje efekty wypraw naukowych do Meksyku, Włoch, Egiptu i na Krym!.
Gubernie: Paragwaj, Nikaragua, San Salvador,

Włochy (Italia – bez rozgraniczenia na kraje – dzielnice)

Czechy (Bohemie) – reprezentuje jeden juror

USA (ekspozycje mają poszczególne Stany, a nie „USA”!)

Brazylia

Chile

Ekwador

Filipiny (jako część wystawy hiszpańskiej a także osobno)

Stany Pontifexa (Watykan)

Japonia i Syjam (wspólne ekspozycje)

Australia nie występuje jako jeden kraj, ale są: Ziemia Wiktorii, Queensland, Nowa Południowa Galia („kolonie angielskie). W języku francuskim „Nowa Południowa Walia” to „Nouvelle-Galles du Sud”. https://fr.wikipedia.org/wiki/Nouvelle-Galles_du_Sud

„Historiquement, c’est le premier État d’Australie. Créé en 1788, il couvrait à l’origine la plus grande partie du continent australien ainsi que la Nouvelle-Zélande, les îles Lord Howe et Norfolk, mais au cours du XIXe siècle de grandes parties ont été séparées pour former les colonies britanniques de Tasmanie (1825), d’Australie-Méridionale (1836), de Victoria (1851) et du Queensland (1859).

En 2016, on estimait sa population à 7,7 millions d’habitants.

L’État tire son nom de la région Galles du Sud du Pays de Galles. Les services officiels australiens écrivent « nouvelle » au singulier.”

Plus ciekawostka
https://pl.wikipedia.org/wiki/Lord_Howe_(wyspa)
https://fr.wikipedia.org/wiki/%C3%8Ele_Lord_Howe
https://en.wikipedia.org/wiki/Lord_Howe_Island
https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9B%D0%BE%D1%80%D0%B4-%D0%A5%D0%B0%D1%83

Ekspozycje ma też Międzynarodowy Czerwony Krzyż.

~ ~ ~ * ~ ~ ~

Moje uwagi i spostrzeżenia.

§A.

Ekspozycję paryską budowano mniej niż 4 lata (decyzja 22.06.1863, rozpoczęcie budowy 1865, zakończenie w marcu 1867 – podczas Wystawy jeszcze trwały prace budowlane). Tymczasem pokazywana na niemal wszystkich grafikach roślinność musiała rosnąć dziesiątki lat!

Na ilustracjach wszędzie jest niezwykle bujna i jakby subtropikalna roślinność! I to nie w jakichś oranżeriach pod szkłem, ale na terenie całej wystawy! Jak takie wielkie drzewa mogły wyrosnąć w ciągu 2-3 lat budowy Wystawy, szczególnie że przed postawieniem budynków dokonano wielkich prac niwelacyjnych? Formalnie decyzję o Wystawie podjęto w połowie roku 1863! Jak można było w tak krótkim czasie (Wikipedia podaje 2 lata) zbudować tak kolosalne budowle?

Trudno sobie wyobrazić jak i kto odlał tysiące ton żeliwnych elementów z jakich zbudowano ogromne budowle Wystaw Światowych w latach 1851, 1855, 1862 i 1867. Wszak w roku 1873 dopiero dokonywano prób nad cegłą ogniotrwałą z jakiej można było wykonać piece hutnicze (metalurgia i przemysł szklarski) i rury do wdmuchiwania powietrza do wnętrza pieca Bessemera czy Siemensa-Martena, zaś największa ilość stali jaką odlewano w roku 1873 miała masę zaledwie 30 kg!

 

§B.

Informacji o marokańskim cesarzu, o arabskim Jezusie, lasach i puszczach północno-zachodniej Afryki (pisał też o tym Scientific American!), o koniach ( 209 – muły i koń – opis 211: Istnieją „trzy rasy koni” które się „hybrydyzuje” w celu „poprawienia rasy”, ale w efekcie otrzymuje się zawsze muły!), o górnictwie i hutnictwie w Algierii i Maroku – zupełnie nie jestem w stanie zrozumieć ani pojąć!

 

§C.

W tekście nie zauważyłem jakiegoś świętowania 14 lipca (święto narodowe Francji, zburzenie Bastylii). Podczas trwania Wystawy obchodzono 15 lipca „święto świętego Napoleona”.

Jedynie francuska Wikipedia pisze że „La Saint-Napoléon, fête nationale de la France célébrée le 15 août, fut l’occasion de réjouissances au sein de l’Exposition aussi.”

Angielska Wiki pisz z kolei: „The fifteenth of August had been declared a national holiday by Napoléon I. The date coincided with his birthday, and with the signature of the „concordat,” whereby the Pope agreed to grant legitimacy to the Emperor. The „Saint-Napoléon” day, as it was called, disappeared during the Restauration and the July Monarchy, but Napoléon III instaured it back. This print shows the events on the fifteenth of August at the Paris World Fair. On the same day, the Emperor and Empress inaugurated the newly built Opéra Garnier.”
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:La_f%C3%AAte_du_15_Ao%C3%BCt_1867_sur_le_Trocad%C3%A9ro.jpg?uselang=fr

 

§D.

Zauważyć można istną obsesję na temat „waz” o kształtach przypominających amfory.

 

§E.

Zupełnie nie jest zrozumiałe jak oświetlano wnętrza budynków wystawowych. Gaz doprowadzono na teren wystawy rurami ołowianymi z odległości kilku kilometrów. Oświetlano ze względów bezpieczeństwa jedynie tereny otwarte. Pomieszczenia są dokładnie i dobrze oświetlane różnymi kandelabrami, których konstrukcja uniemożliwia stosowanie tam świec. Kandelabry są po prostu umieszczone zbyt wysoko by je „zapalać”, często podwieszone są pod samym sufitem, co grozi pożarem.

Nie jest zrozumiałe jak ołowiane rury wytrzymywały ciśnienie wody, podobnie jak sposób działania „pomp odśrodkowych” o zadziwiająco dużej wydajności i wytwarzanym ciśnieniu.

 

§F.

Nie jest zrozumiałe jak wytwarzano parę do napędzania maszyn parowych w hali maszyn. Na terenie wystawy jest kilka kominów z których jeden czy dwa „dymią”. Ilustratorzy dokładnie odwzorowali teren wystawy, jednak nie ma nigdzie hałd węgla czy drewna, brak też dróg dojazdowych do budynków z kominami. Nie wiadomo na jakiej zasadzie działała „elektrownia” w kształcie kratownicowej wieży. Czy zasilała w sposób bezprzewodowy lampy i wazy wypełnione rtęcią i amalgamatem, który dzięki temu promieniowaniu świecił?

 

§G.

Na ilustracjach z wystawy widoczna jest też „obsesja” chwalenia się przez poszczególne kraje przekrojami („plastrami”) pni drzew – widoczne jest to także w Wiedniu w roku 1873. Z jednej strony jest to dowód na istnienie tak dużych pił (ręcznych lub mechanicznych), z drugiej strony wygląda na to że wszyscy pokazują jakie wielkie drzewa rosną (może rosły) na ich terenie. Trudno zrozumieć, że potężne drzewa z Ameryki Południowej czy Kanady „konkurują” z przekrojami wielkich drzew pochodzących z Krymu i drzew „puszczy algierskiej”.

 

§H.

Nie jest zrozumiałe wystawiane wielu zabytków rzymskich, greckich i średniowiecznych. Trudno się zorientować, czy pokazywane „zabytki egipskie” są efektem wykopalisk czy „prac odtworzeniowych”.

 

§I.

Polacy zdobywają wyróżnienia na Wystawie jako obywatele Prus, Austrii i Rosji. Pokazywany na Wystawie „Rejtan” Matejki wzbudza ogromne sprzeciwy Polaków, z wszystkich opcji politycznych.

Francuzi uważają, że obraz przedstawia po prostu „pijanego jak Polak” Rejtana… Wygląda na to, że nikomu w Europie nie jest znana historia Polski i jej „rozbiorów”. Możliwe, że „historia rozbiorowa” jest dopiero tworzona, podobnie jak „historia Napoleona Bonaparte”.

Prusy „występują” jako „główny kraj” Konfederacji Niemiec Północnych. W zasadzie to tak naprawdę nie wiadomo gdzie znajdują się Prusy – niby stolicą jest Berlin, ale my uważamy, że tak zwane „Prusy Wschodnie” – to obecne terytorium Polski i Obwód Kaliningradzki. Zaś „Prusy Zachodnie” – to obecne, polskie województwo pomorskie (gdańskie).

Agaton Giller twierdzi w roku 1873, że Prusy „nie mają potencjału gospodarczego i ludnościowego” – i na Wystawie w Wiedniu prezentują się słabo w porównaniu z Alzacją czy Brandenburgią.

Za Dziewicą Wikipedią przypomnę, że „w latach 1824–1829 funkcjonowała unia personalna między Prusami Zachodnimi i Prusami Wschodnimi, a w 1829 formalnie zjednoczono obie prowincje w jedną prowincję o nazwie Prusy. W 1878 unia została rozwiązana i wrócono do sytuacji z 1823.” Czyli zarówno Prusy Wschodnie, jak i Zachodnie jakby znalazły się poza „Związkiem Niemieckim” i nie wchodziły w skład „Konfederacji Niemiec Północnych”.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Prusy_Zachodnie

Zaś Wielkie Księstwo Poznańskie:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielkie_Ksi%C4%99stwo_Pozna%C5%84skie
„autonomiczne księstwo, wchodzące w skład Prus (pozostające – z wyjątkiem lat 1848–1851 – obok Prus Zachodnich i Wschodnich, poza Związkiem Niemieckim, powstałe na mocy kongresu wiedeńskiego, mające w zamierzeniu mocarstw zaspokoić narodowe dążenia Polaków w związku z wyłączeniem decyzją kongresu zachodniej części Wielkopolski i Kujaw z terytorium Księstwa Warszawskiego, z którego utworzono Królestwo Polskie, państwo konstytucyjne, związane jedynie unią personalną z Imperium Rosyjskim. Po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim, popartym przez Poznańczyków, autonomia Księstwa została ograniczona w 1831 r., a po powstaniach wielkopolskich z 1846 i 1848 – całkowicie zniesiona.
Nazwa ta pozostała w pełnej tytulaturze królów Prus, a następnie cesarzy niemieckich aż do abdykacji Wilhelma II.”

Czyli z Prusami jest tak samo dziwna sytuacja jak z Saksonią, która na XIX wiecznych mapach wpierw jest w okolicach duńskiej Jutlandii i obejmuje Oldenburgię, by na kolejnych mapach „przesuwać się” przez Berlin aż do dzisiejszego Drezna i Halle.

O tym czy „Prusy” mogły w roku 1870-1871 prowadzić zwycięską wojnę z Francją już pisałem, cytując Panów Kamałowa i Vaduhana.

Formalnie biorąc, „Konfederacja Północno Niemiecka” ukonstytuowała się podczas działań wojennych 1.01.1871.

„On 1 January 1871, the country adopted a new constitution, which was written under the title of a new „German Confederation” but already gave it the name „German Empire” in the preamble and article 11. As the state system largely remained the same in the German Empire, the North German Confederation continues as the German nation state which still exists

The federal constitution established a constitutional monarchy with the Prussian king as the bearer of the Bundespräsidium, or head of state. Laws could only be enabled with the consent of the Reichstag (a parliament based on universal male suffrage) and the Federal Council (a representation of the states). During the four years of the North German Confederation, a conservative-liberal cooperation undertook important steps to unify (Northern) Germany with regard to law and infrastructure. The political system (and the political parties) remained essentially the same in the years after 1870.

The North German Confederation had nearly 30 million inhabitants, of which eighty percent lived in Prussia. Three quarters of the people of the 1871 Empire had already been „North German”‚.”

https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Paris_(1870%E2%80%9371)
https://en.wikipedia.org/wiki/Franco-Prussian_War
https://en.wikipedia.org/wiki/North_German_Confederation

Agaton Giller sugeruje w swoim „sprawozdaniu”, że „żydzi to Niemcy”, jednocześnie podkreśla wielokrotnie bałaganiarstwo i „typowy dla Niemców” brak organizacji. Pisze też że „żydzi”, którzy zajęli polskie miasta tworzą tam brud, bałagan i brak porządku.

Jednocześnie pisze on o jakby innych „Niemcach”, którzy emigrują do Polski tworząc polski przemysł, i ci „Niemcy” w pierwszym już pokoleniu uważają się całkowicie za Polaków i są zupełnie zasymilowani. Jedyne co mi przychodzi do głowy to to, że „Niemcy” którzy się szybko asymilują w Polsce pochodzą z krainy zwanej „Niemcy”, ale są Słowianami. Z kolei „Niemcy-Żydzi” jacy pojawili się w polskich miastach, są „niesłowianami”, którzy posługują się językiem staroniemieckim, znanym nam jaki „jidisz”.

 

§J.

Autorzy ilustrowanego sprawozdania z Wystawy w sposób otwarty kpią z Państwa Papieskiego (Stany Pontifexa (Watykan)), niejako europejskiego, czy światowego rezerwatu ciemnoty i zabobonu ( a dokładnie: „magii i modlitwy”). Jak zrozumieć fakt prezentowania na Wystawie „nowych obrazów Rafaela”. Czy to są nowo namalowane przez Rafaela obrazy czy „właśnie znalezione”? Przypomnę, że Rafael Santi urodził się 28 marca lub 6 kwietnia 1483 a zmarł 6 kwietnia 1520.

Zwracam uwagę Czytelników na tworzenie się na przełomie XVIII i XIX wieku „fundacji” o ogromnych budżetach, które masowo drukują Biblie w wielomilionowych nakładach.
Wydaje się że takie fundacje zasilane kasą nowo powstałych banków mogły powstać dopiero w latach 1845-1855, a więc i akcja „ewangelizacyjna” – czyli nawracanie ludności na judaizm, mahometaństwo i chrześcijaństwo – mogło się zacząć na przykład po roku 1854 (słowiański kult „Złotej Baby” przerobiony na „Niepokalaną Dziewicę”). Tak masowa produkcja nowych i starych testamentów oraz koranów, mogła powstać po opanowaniu masowej produkcji papieru (w pierw z bawełny, a potem z drewna).

Jak zrozumieć konkurencję pomiędzy „towarzystwami ewangelizacyjnymi”, które nawracają na „właściwą wiarę” nie tylko mieszkańców Europy, Afryki i Azji, ale także Grenlandii i Labradoru? Czy Labrador i Grenlandia miały tak wielką ludzką populację, że mogły tam konkurować różne chrześcijańskie konfesje? Warto zwrócić uwagę na to, że także Izraelici z „towarzystwa izraelskiego z Paryża”, prowadzili akcje „nawróceniowe” w Afryce Północnej „szerząc kulturę i cywilizację”.

Warto tu przypomnieć linkowane już informacje Panów Kamałowa i Vaduhana o tym, że w tym samym czasie, zarówno Anglicy jak i rosyjscy Oldenburgowie wydawali ogromne góry pieniędzy na drukowanie Koranu w milionach egzemplarzy, tworzenie szkół gdzie uczono języka arabskiego i nawracano mieszkańców Arabii, Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej na mahometanizm.

Przypomnę też linkowane z tych samych źródeł informacje o tym, że w roku 1870 papież Pius IX ogłosił dogmat o „nieomylności papieży” i teoretycznie wcześniej ogłoszonym dogmacie o tak zwanym „Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny” ( konstytucja Ineffabilis Deus 08.12.1854). Dogmaty te przyjęto w Europie i na świecie gromkim śmiechem, a jak się okazało że to nie dowcip Pontifexa, zaczęły się protesty wśród księży i mnichów. Znane są przypadki rozstrzeliwania przez plutony egzekucyjne nieposłusznych księży i zakonników.

Zresztą, linkowałem Państwu także zeskanowane roczniki pierwszego polskiego czasopisma „teologicznego”, jaki zaczęto wydawać po roku 1830. Informacje tam zawarte są z punktu widzenia obecnie panującej doktryny katolickiej czystą herezją, więc jak najbardziej prawdopodobne są cytowane już przeze mnie informacje że przez rokiem 1870 istniało 12 Ewangelii, a ogólnoeuropejskie protesty jakie nastąpiły po roku 1870 mogły się wiązać z paleniem na stosach „nieprawomyślnych ksiąg”.

Taka refleksja. Redaktorzy omawianego źródła opisu Wystawy 1867 jawią się – jakbyśmy to teraz powiedzieli – antyklerykałami. A przynajmniej ludźmi o poglądach racjonalistycznych.

Redakcja Scientific American, pisząc w roku 1855 sprawozdania z Wystawy jaka się wtedy odbywała w Paryżu, kpią z Francuzów za ich „klerykalność i ciemnotę”, bo zamykają Wystawę w każdą niedzielę, który to dzień – ku zdumieniu Amerykanów – jest dla Francuzów „dniem świętym”.

Czy w ciągu 12 lat mogły nastąpić we Francji takie zmiany?

 

§K.

Znalazłem w tekście dwie ewidentne wpadki cenzury, co wskazuje na to że dokument powstał raczej końcem XIX wieku niż w roku 1867.

Pierwsza wpadka dotyczy nieprawdopodobnie wielkiej produkcji stali bessemerowskiej (50 tysięcy ton rocznie) – co jest możliwe – powiedzmy, w roku 1895 a nie w roku 1867.

Druga zadziwiająca wpadka dotyczy informacji mówiącej o tym, że wydobycie w kopalniach na Śląsku zaczęto w latach 1835-44. Wynikało by z tego, że wojny prusko-austriackie o Śląsk toczyły się nie w wieku XVIII ale zakończyły się około roku 1830.

Przypomnę, że zgodnie z Wikipedią, były trzy wojny śląskie: I wojna śląska 1740-1742, II wojna śląska 1744-1745 oraz III wojna śląska 1756-1763. „Ta ostatnia wojna zakończyła się rozpadem koalicji antypruskiej i pokojem w Hubertusburgu: potwierdzeniem status quo ante, a zarazem utrwaleniem podziału Śląska, jaki nastąpił w wyniku I wojny śląskiej z lat 1740–1742. Prusy wyszły z tych wojen ogromnie wyczerpane. Gdyby nie rozpad koalicji antypruskiej w obliczu śmierci carycy, wszystkie dotychczasowe zdobycze Fryderyka II Wielkiego zostałyby pogrzebane. Jego przeciwnicy posiadali nad nim miażdżącą przewagę wojskową, zaś jego wycieńczona armia była w rozsypce.

Ostateczny wynik był jednak lepszy niż oczekiwał Fryderyk, który nie zamierzał zagarnąć całego Śląska, a jedynie jego Śląsk Dolny, gdyż Górny Śląsk uważał za region mało wartościowy i nierozwinięty gospodarczo. Tymczasem z wyjątkiem Śląska Cieszyńskiego i Śląska Opawskiego, uzyskał on praktycznie cały Śląsk oraz ziemię kłodzką. Część prowincji, która pozostała w granicach państwa Habsburgów, jako tzw. Śląsk Austriacki, rozwijała się odtąd odrębnie, co przejawiało się choćby w kulturze czy architekturze. W trakcie wojen śląskich ogromne straty poniosła ludność Śląska, wśród której straty szacuje się na około 20% ogółu mieszkańców.”

Tako rzecze Wikipedia.

A Agaton Giller w roku 1873 napisał tak: „przed zdobyciem na Austrii Śląska wydobywano tam niewielkie ilości galmanu, ołów i żelazo wyrabiano w kilkudziesięciu małych hutach.

Po wcieleniu Śląska do Prus, minister Fryderyka II, Reden zwrócił uwagę na bogactwo tej prowincji. W 1780 zaczęto eksploatować kopalnie srebra i ołowiu w Tarnowicach, w dwa lata wybudowano hutę do wytapiania tamtejszych rud. W 1791 zaczęto wydobywać węgiel kamienny w Królewskiej Hucie. W 1796 roku Wedding zbudował pierwszy na kontynencie europejskim wielki piec do koksu a potem piec płomieniowy w odlewni żelaza. W roku 1809 zaczęto wytapianie na większa skalę cynku z galmanu a rząd pozwolił prywatnym osobom na zakładanie hut i kopalni. Równolegle podobne inwestycje powstawały w Królestwie Polskim.”

Czyli jakby wszystko się zgadza, tylko jest „nie po kolei” i w niewłaściwej chronologii.

Można sobie wyobrazić taki logiczny scenariusz. Następują „potyczki o Śląsk”, a raczej o znalezione tam srebro. Czyli, wpierw znaleziono srebro, potem wybuchły o kopalnie srebra wojny. Tak zwani „Niemcy” zwyciężają i rozpoczynają budowę kopalni oraz hut, z pomocą napływowej ludności z Czech i „Niemiec”, która się szybko asymiluje z miejscowymi Polakami, bo są takimi samymi Słowianami. Walka o Śląsk i Zagłębie odbywa się bez udziału „Polski”, bo takiego kraju jeszcze nie ma. Prawdopodobnie nie ma też „Niemiec”, „Prus” i „Austrii”. Istnieją jeszcze do co najmniej roku 1870 „księstwa” feudalne, a wojnę o śląskie srebro prowadzą korporacje i banki wspomagane przez „pontifexów”.

A wszystko to się dzieje, gdzieś w latach 1820-1830. Po wyjaśnieniu prawno-terytorialnych niejasności własnościowych dotyczących Śląska i Zagłębia, po roku 1834 zaczęto budować tam pierwsze kopalnie i huty. Czyli, dopiero wtedy zaczęto tam sprowadzać górników i hutników z Czech i „Niemiec”. Pasuje to do informacji Gillera, który twierdzi, że polska ludność z terytoriów Królestwa Polskiego graniczącego ze Śląskiem, zaczęła masowo tam wyjeżdżać „za pracą” – a oficjalnie – „uciekając przed prześladowaniem po Powstaniu Listopadowym”.

Charakterystyczne jest to, że wspomniane wielokrotnie jako przykład zakłady w Sielpii powstawały od roku 1834 (lub od roku 1821 w innym źródle Wikipedii). Możliwe więc, że tak zwany „Staropolski Okręg Przemysłowy” (kopalnie żelaza, miedzi, srebra, huty, kuźnie) powstał nie wcześniej niż w roku 1828 (data powstania ośrodka finansowania SOP-u, czyli Banku Polskiego). Wydaje się, że powstanie przemysłu na Śląsku następowało synchronicznie z tworzeniem przemysłu w Polsce.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Staropolski_Okr%C4%99g_Przemys%C5%82owy
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zag%C5%82%C4%99bie_D%C4%85browskie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Ksi%C4%99stwo_siewierskie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Dozorstwo_Olkusko-Siewierskie

Cytat: „W drugiej połowie XVI wieku w całej Koronie Królestwa Polskiego, nie licząc ziem ruskich i ukraińskich funkcjonowało 321 fabryk metalurgicznych. Natomiast na terenie województwa sandomierskiego, czyli obszarze, który został nazwany później Staropolskim Okręgiem Przemysłowym, czynne były 142 kuźnice. Wiele spośród miejscowości powstawało na kompletnym odludziu. O miejscu ich lokalizacji decydowały płynące w pobliżu rzeki, nad którymi budowano kuźnice, a w ich pobliżu osiedla fabryczne. Inne istniejące już wcześniej, z chwilą wybudowania zakładu zmieniały swój charakter z rolniczych na przemysłowy.

. Bank Polski powstały w 1828 roku, dysponujący kapitałem 30 milionów złotych, wydatnie wspierał zarówno zakłady rządowe, jak i prywatnych przedsiębiorców, modernizujących swe zakłady lub budujących nowe. W Zagłębiu Staropolskim powstało wówczas wiele nowych pieców, fryszerek oraz walcowni.

W połowie XIX wieku na terenie Zagłębia Staropolskiego dominował przemysł metalowy, a na jego potrzeby rozwijano także górnictwo rud żelaza i miedzi. Budowano również tartaki i cegielnie, stanowiące bezpośrednie zaplecze materiałowo-budowlane dla okolicznych zakładów metalurgicznych.

Rozwój okręgu został zahamowany w drugiej połowie XIX wieku częściowo z powodów politycznych – powstań i utraty autonomii Królestwa Polskiego, jak również na skutek konkurencji Zagłębia Dąbrowskiego. Zaczęto wówczas stosować nowe technologie wytopu żelaza. Nowe wielkie piece opalano teraz koksem, a nie jak do tej pory węglem drzewnym. W 1900 roku średnia wydajność wielkiego pieca pracującego na koksie wynosiła 25 000 ton surówki, podczas gdy pracujące na węglu drzewnym dawały średnio 1500 ton. Stare metody produkcji stały się więc nieopłacalne i wiele dawnych zakładów zlikwidowano. Większość fabryk, zwłaszcza wielkopiecowych, nie doczekała XX wieku. W Staropolskim Okręgu Przemysłowym nastąpił upadek hut, a ich miejsce zajęły odlewnie. Łatwiej i taniej było bowiem sprowadzać surówkę potrzebną do produkcji, nawet ze znacznych odległości. Wiele odlewni i walcowni w owym czasie zlokalizowano w pobliżu linii kolejowych. Ułatwiały one dowóz surowców potrzebnych do produkcji, jak i wywóz wyrobów. Koło wodne poruszające dotąd zakłady, zostało wyparte przez maszynę parową, co umożliwiło lokalizację fabryk w niemal dowolnym miejscu. Mimo prób modernizacji starych zakładów i zmian profilu produkcyjnego stopniowo Zagłębie Staropolskie przestało pełnić rolę kluczowego ośrodka przemysłowego. Jego miejsce zajęło coraz szybciej rozwijające się Zagłębie Dąbrowskie.

Pod koniec XIX wieku wraz z upadkiem hutnictwa w Zagłębiu Staropolskim dla wielu miejscowości nadszedł trudny okres. Mieszkańcy wielu z nich zostali pozbawieni podstawowego źródła dochodu, musieli więc zająć się pracą na roli i szukać dorywczych zajęć. Inne miejscowości, leżące bardziej na uboczu, z upływem lat zostały opuszczone przez mieszkańców i dziś nie ma po nich śladu. Rozwinęły się natomiast osady położone w pobliżu linii kolejowych i ważnych szlaków komunikacyjnych. Niektóre z nich przetrwały i rozrosły się, często do wielkości miasta, właśnie dzięki dobrej lokalizacji.

W wielu miejscowościach nie ma już dziś żadnych zabytków, które mogłyby świadczyć o przemysłowej przeszłości. Przypominają o tym tylko nazwy takie jak: Miedziana Góra, Ruda, Kuźnica, Hucisko, Żelaźnica, Górniki, Rudniki, Wąglów, Wólka Smolna, Kurzacze itp. Inne miejscowości noszą nazwy pochodzące od imion lub nazwisk dawnych właścicieli.”

I jeszcze jeden cytat:

„Zagłębie Dąbrowskie jako region uformowało się w XIX wieku i dopiero od tego czasu można mówić o nim jako osobnym regionie. Do czasów rozbiorów Polski obszar ten (Będzin, Sławków) był częścią województwa krakowskiego. Część zachodnia (Siewierz, Czeladź) dzieliła z kolei losy księstwa siewierskiego.

Po III rozbiorze teren ten należał krótko (1795–1807) do Prus jako nowo utworzona prowincja pod nazwą Nowy Śląsk, a następnie do Księstwa Warszawskiego w departamencie krakowskim i Królestwa Kongresowego (1815–1914) – najpierw jako część województwa krakowskiego, później guberni radomskiej, a po powstaniu styczniowym guberni piotrkowskiej.

Od początku XIX wieku region ulegał znacznym przeobrażeniom i napływowi ludności związanym z odkryciem na jego terenie pokładów węgla. Główna Dyrekcja Górnicza w Kielcach utworzyła tu wówczas Dozorstwo Olkusko-Siewierskie, a w 1833 roku, gdy pieczę nad rozwojem rządowych kopalń i hut przejął Bank Polski, zostało ono włączone wraz z dozorstwem pankowskim do nowo powstałego Zachodniego Okręgu Górniczego ze stolicą w Dąbrowie Górniczej. W 1848 roku została ukończona linia kolejowa łącząca Warszawę z Sosnowcem tzw. Kolej Warszawsko-Wiedeńska.”

Możliwe też jest, że tak zwane „Powstanie Listopadowe” było walką o Śląsk, bo jeżeli o bogactwa Śląska walczyli tak zwani „Prusacy”, z tak zwanymi „Austriakami”, to czyż nie wydaje się logicznym, że powinni w walce o podział skarbów śląskich wziąć udział „Polacy” ze świeżo stworzonego Królestwa Polskiego i Oldenburgowie z Petersburga, którzy stanowili jedną bliską rodzinę z Oldenburgami z Berlina, Wiednia i Saksonii?

Proszę zwrócić uwagę na to, że w państwie Austriackim, jedyną nie słowiańsko-języczną ludnością byli Tyrolczycy – czyli ówcześni „górale ze Wzgórz Golan”…

 

Uwaga na zakończenie

Jeżeli udało mi się zaciekawić Czytelnika na tyle, że zapoznał się z rysunkami – a może też z tekstem – omawianego dokumentu, niewątpliwie jest on zadziwiony tym, że na kilkuset stronach opisu Wystawy Światowej Anno 1867, która była „pokazem” osiągnięć światowego przemysłu, zupełnie brakuje szczegółów technicznych wystawianych urządzeń!

Mamy wiele „wody” – też czasem niezwykle ciekawej (!) – ale ZUPEŁNY BRAK tego co było na tej wystawie najważniejsze, tego co było powodem jej zorganizowania!

Cóż, „szczegóły techniczne” są zawsze „weryfikowalne” – w odróżnieniu od dat jakie „po uważaniu” przypisują wyimaginowanym wydarzeniom nasi „historycy”…

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~

To jest prawie koniec niesamowitych i fantastycznych opowieści Redakcji „Rocznika Odkryć i Wynalazków”….

Będzie jeszcze jeden „dodatek”…

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~

Do tłumaczenia tekstów można stosować na przykład:
http://free-website-translation.com/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

♫ – OFF TOPIC – SPIS TREŚCI tematów „OT”
https://kodluch.wordpress.com/2018/03/16/%e2%99%ab-off-topic-spis-tresci-tematow-ot/

https://kodluch.wordpress.com/about/

= = = = = = = = = = = = = = = = = =

4 uwagi do wpisu “♫ – OFF TOPIC – Rocznik Odkryć i Wynalazków – część 6 (Wystawa Światowa 1867)

Dodaj komentarz

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s